Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811120-60047S2

Date of Document: 2003-02-09

نگاه منتقد شان و موقعيت شعر امروز ايران نگاهي به گزاره هاي منفرد نوشته علي باباچاهي مريم مسيح پدرسالاري و نخبه گرايي از محوري ترين خصوصيات نقد امروز ايران است، تا جايي كه چهره شعر جوان و حركت هاي تروتازه آن را كم رنگ جلوه مي دهد. علي باباچاهي در گزاره هاي منفرد (جلد دو ) اين شيوه مرسوم يا اين سنت ديرپا را درهم مي شكند و نقاط عزيمت شعر جديد و جوان امروز ايران را كانون توجه خود قرار مي دهد و اين نكته اي است كه بر جذابيت مباحث مطرح در اين كتاب مي افزايد، اما نه بدان معنا كه بر كم و كاست شعر اين طيف از شاعران چشم فروبندد. گزاره هاي منفرد جلد يك در سال 1376 توسط نشر نارنج به بازار آمد كه بيشتر به طرح مسائل تئوريك و مباني شعر امروز و همچنين به بررسي چهره هاي مهم و تاثيرگذار شعر از جمله نيما، شاملو، اخوان، فروغ، سپهري، رويايي و... پرداخته بود. جلد دوم گزاره هاي منفرد حكايت ديگري دارد. باباچاهي در جلد دوم گزاره هاي منفرد با حوصله هميشگي اش شعر امروز را اين بار از افقي تازه و متفاوت تر مورد بازبيني قرار مي دهد: جريان ها، بقاياي موج هاي شعري، نام هاي درشت و ريز، تاثيرگذاري ها و تاثيرپذيري هاي شعري و روي هم رفته زيروبم شعر پس از انقلاب را به بوته نقد قرار مي دهد. از اين رو با نام ها و چهره هاي بسياري در اين كتاب روبه رو مي شويم كه گويا هر يك نامه اعمال شعري خود را به دست دارند و در پي آنند كه ناظر سربلندي خود در باشند مقدمه كوتاه كتاب آمده است: _ تاريخ ادبيات معاصر؟ ايران و جواب مولف اين است: _ نه لزوما! اما به رغم نظر باباچاهي مي توان گفت يكي از كاربردهاي مهم اين كتاب وجه تاريخ ادبياتي دو دهه اخير شعر امروز ايران است; چرا كه زيبايي شناسي جريان هاي مختلف شعر امروز از منظر نوعي تقسيم بندي تقويمي نيز مورد تامل قرار گرفته است. و اما عناوين كتاب دوم از جلد دو گزاره ها: رويايي و ديگران، سپهري گرايي، موج ناب در دهه هاي اخير، مراحل مختلف شعر امروز ايران ( قبض، بسط، بسط و ابداع ) تقسيم بندي هاي، شعر جوان امروز ايران الف ) شعر عينيت گرا ب ) گرايش هاي گفتاري در شعر جوان ج ) شعر آسان د ) شعر گفتاري متعارف و غيرمتعارف _ه ) شعر گرا موضوع و ) شعر غيرساختاري (و ساختاري و... ) از اين عناوين پيداست مولف دقت و وسواس را درهم آميخته است، فرضا در مراحل مختلف شعري باباچاهي، گونه هاي مختلف شعر امروز ايران را با نگرشي كثرت گرا تقسيم بندي مي كند تا وجوه ارزشي يا غيرارزشي هيچ جرياني را از قلم نيندازد و اما تقسيم بندي ها: الف ) ديدگاه اكثريت و نگرش رايج كه مويد افكار عمومي و زيبايي شناسي عوام پسند است. اين شعر به زعم باباچاهي شعري كليشه اي است كه او آن را سنتي و غيرمدرن تلقي مي كند (شعر قبض / شعر معمول ). ب ) ديدگاهي كه مرحله بسط (شعر غيرمعمول ) را به وجود مي آورد ديدگاهي است كه به طور كلي وجه پيشرو شاعران را مدنظر دارد و پاي يك نگرش زيبايي شناختي مقتدر در ميان نيست بلكه با انواع مختلف زيبايي شناسي شعري روبه رو مي شويم. ناگفته نماند كه در اين مرحله پيشرو بودن شاعران فقط در محدوده فراروي از بينش و نگارش خودشان است و نه فراروي از مقاطع مشهود شعر امروز و البته بايد گفت كه اين مرحله شعرهايي را از دهه هاي 5040 مدنظر قرار مي دهد كه به بسط ظرفيت هاي مترقي شعر نيما پرداخته اند. تعداد اين شاعران انگشت شمارند و جالب اينجاست كه مخاطب اين كتاب در اين قسمت مي تواند متوجه شود كه دقيقا در چه زمينه هاي شعري، فراروي صورت گرفته است. مثلا گسترش اوزان مركب و... در اين مرحله. مولف، شعرهاي رضا براهني را مورد دقت قرار مي دهد و مي پرسد: عنصر تصادف يا پيش _؟ انديشي و شعرهاي جديد براهني را از همين زاويه قابل بررسي چرا مي داند كه ناشناخته ماندن پاره اي از نكات شعرهاي او، بدآموزي هايي را در شعر امروز دامن زده است. باباچاهي بر اين نكته تاكيد مي ورزد كه براهني در شعرهاي تازه اش از طرفي به نحوشكني روي مي آورد و از طرف ديگر آمريت و اقتدار نوعي ديگر از نحو را با آغوش باز پذيرا مي شود. پيش از اين گفته اي از آپولينر شاعر پيشتاز فرانسوي آورده مي شود كه مي گويد: من به قوت نوعي مكاشفه مي نويسم تا مطالعه... من هرگز ادا در نياورده ام و اثر خودم يا ديگران را دستخوش هيچ گونه فريبكاري واقعي نكرده ام. و اين نقل قول ها و همچنين نظرات شخصي خود مولف در مورد شعر براهني اين را مي رساند كه مولف شعري را پيشتاز و در عين حال موفق مي داند كه نه از فرهنگ و سنت هاي بومي عاري شده باشد و نه مثل شعرهاي مرحله قبض و برخي از اشعار مرحله بسط فقط به محتوا و ساختارهايي با رويه هايي نسبتا نو اكتفا كنند بلكه به گمان باباچاهي علاوه بر توجه به آراي فلاسفه اي كه اخيرا در ايران مطرح شده اند و درك تاريخي دنياي جديد، شاعر امروز موظف به متحول ساختن نگرش و نگارش هنري خويش است. ج ) علي باباچاهي در اين مرحله _ بسط و ابداع (شعر فرامعمول ) _ را مدنظر قرار مي دهد. در اين مرحله، بسط و ابداع به هم گره خورده اند و جهش در نگاه و نوع نگارش به هم متصل اند. در اين مرحله، شاعران از ابزاري كردن زبان و مطلق كردن امور هم فاصله مي گيرند تا به خلق يك اثر متكثر _ از جنبه هاي مختلف _ منجر شود. اگر حمل بر مبالغه نشود، نكته اي كه در آخر مي توان گفت اين است كه تا اين لحظه، گزاره هاي منفرد (جلد دو ) تنها كتاب مفصل و معتبري است كه به كندوكاو و چند و چون شعر جديد و جوان امروز ايران پرداخته نقد است همه جانبه اين كتاب به عهده صاحبنظران و نظريه پردازان عرصه نقد شعر امروز ايران است.