Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811120-60044S1

Date of Document: 2003-02-09

خاتمي در سرزمين بودا و گاندي طرح ايران مبني بر احداث خط لوله توسط شركت هاي خارجي به اندازه كافي وسوسه برانگيز هست كه نخست وزير هندوستان از لحن مثبت تري نسبت به گذشته سخن گفته است سيامك بهبودي هنگامي كه سيدمحمد خاتمي رئيس جمهوري كشورشان پا به سرزمين بودا مي گذاشت، دولتمردان پاكستاني به ويژه ژنرال پرويز مشرف رئيس جمهوري آن كشور، بيش از هر كس ديگر، سفر وي را رصد مي كردند. علت نيز روشن بود; آنها مي خواستند بدانند كه خاتمي تقاضاي آنان را براي ميانجيگري ايران در بحران كشمير جدي انگاشته است. در عين حال، پاسخ هندوستان چه خواهد بود. از طرف ديگر، اسلام آباد به همان اندازه دهلي نو، و شايد حتي بيش از آن، مشتاق اجراي طرح انتقال گاز ايران به هندوستان است، چرا كه تحقق آن صدها ميليون دلار در سال، براي پاكستان درآمد خواهد داشت. جالب آنكه همين انتظارات در مورد طرف هندي، هنگامي كه خاتمي چندي پيش از انجام اين سفر، راهي پاكستان شد، وجود در داشت آن زمان، طرف رصدكننده، مقام هاي هند به ويژه اتال بيهاري واجپايي بودند. هنگامي كه ژنرال مشرف پيشنهاد ميانجيگري ايران در مسئله كشمير را مطرح كرد، شايد مقام هاي ايراني و هندي به يك اندازه چهره درهم كشيدند. اين موضوع از آن جهت خوشايند ايرانيان نبود كه پيشاپيش و به خوبي از پاسخ دهلي نو خبر داشتند و هندي ها هم نگران آن بودند كه چگونه و با چه عبارات ديپلماتيك و مودبانه اي چنين پيشنهادي را اگر در جريان سفر خاتمي مطرح شود، نپذيرند. اما خوشبختانه هر دو طرف ناراضي از طرح اين موضوع، حداقل در مقابل افكار عمومي، خودداري كردند. بدين ترتيب، به گفته يكي از تحليلگران مسايل شبه قاره هند، مانوري كه اسلام آباد انجام داد، موفقيت آميز وي نبود در توضيح اين گفته خود چنين استدلال مي آورد كه پاكستان با توجه به مواضع گذشته دهلي نو در مورد كشمير و مخالفت با هرگونه ميانجيگري، كوشيد ضمن نشان دادن حسن نيت خود نسبت به ايران، به نوعي، موجبات سردي روابط تهران _ دهلي نو را فراهم آورد; موضوعي كه سران ايران و هندوستان با درايت از كنار آن گذشتند. اين كارشناس مي افزايد: از طرف ديگر، پاكستاني ها چنين مي انديشند كه اگر هندي ها پيشنهاد ميانجيگري ايران را كه از سوي خاتمي عنوان شود، بپذيرند، دهلي نو را در عرصه كشمير يك گام به عقب رانده اند. با اين حساب، مي توان چنين انديشيد كه ايران كوشيده است تا در شبه قاره هند، نوعي توازن را در روابطش با هندوستان و پاكستان حفظ كند. در اين ميان، نگاهي به توافق هاي انجام شده در جريان سفر پنج روزه خاتمي به هندوستان، نشان دهنده آن است كه تهران و دهلي نو در مورد خط لوله گاز مذاكرات چند ساله خود را ادامه داده اند. در همين ارتباط، ايران مجددا پيشنهاد ساخت خط لوله گاز بدهند را از طريق پاكستان ارائه كرد و واجپايي نيز گفت كه تهران و دهلي نو بايد با همكاري دوجانبه، شرايط ايمن، ثابت و قابل قبولي را براي انتقال گاز به وجود آورند. بدين ترتيب است كه مي توان گفت: پرونده طرح لوله گاز ايران _ پاكستان _ هندوستان همچنان مفتوح مانده است; طرحي كه اجرايش مي تواند زمينه ساز نوعي ثبات در مناسبات پرفراز و نشيب در كشور مهم شبه قاره هند باشد. با اين حال، مقام هاي هندوستان طي چند سال گذشته تمايل خود را به احداث خط لوله مذكور در دريا اعلام كرده اند و اين در حالي است كه هزينه احداث آن افزايش بسياري خواهد يافت و در عين حال، اصولا در خصوص اجراي چنين طرحي، شك و ترديدهايي وجود دارد. البته دهلي نو استدلال مي كند كه نمي توان به امنيت عبور گاز ايران به هندوستان از طريق خاك پاكستان اطمينان صددرصد داشت. اين استدلال از آن رو مجال طرح يافته است كه دو كشور در مورد كشمير با يكديگر جنگيده اند و هندوستان از آن نگران است كه پاكستان از خط لوله گاز در ماجراي كشمير سوءاستفاده كند. با اين وجود، مقام هاي پاكستاني نشان داده اند كه حاضرند در اين خصوص به دهلي نو تضمين دهند. علاوه بر اين، طرح ايران مبني بر احداث خط لوله توسط شركت هاي خارجي به اندازه كافي وسوسه برانگيز هست كه نخست وزير هندوستان از لحن مثبت تري نسبت به گذشته سخن گفته است. يكي از ديپلمات هاي كشورمان در اين زمينه گفت: با در نظر گرفتن نگراني هايي كه دهلي نو از خود بروز مي دهد، ما ( ايرانيان ) با بررسي طرح هاي موجود و قابل اجرا، اين پيشنهاد را به دو طرف ارائه كرديم. وي تاييد مي كند كه در پس پرده اين طرح، انديشه هاي سياسي نيز وجود داشت، مبتني بر اينكه اجراي آن، زمينه ساز همزيستي مسالمت آميز ميان پاكستان و هندوستان باشد. اين ديپلمات در مورد نگراني هندوستان مي گويد: بر اساس طرحي كه ما ارائه كرديم، مشاركت شركت هاي خارجي در آن به گونه اي خواهد بود كه هيچ چيز نمي تواند مانع صدور گاز ايران به هندوستان شود و اگر روزي، پاكستان چنين اقدامي را انجام دهد، بايد با شكايت آن شركت ها مواجه شود كه قاعدتا جريمه اي بسيار سنگين را براي اسلام آباد به همراه خواهد داشت. البته وي مي گويد: نشانه هاي دريافتي از پاكستان و نيز سخنان مقام هاي پاكستاني حكايت از آن دارد كه چنين چيزي روي نخواهد داد و ما نيز اين موضوع را به طرف هندي منتقل كرده ايم. از همين روست كه مي توان اميدوار بود موفقيت احتمالي تهران خوشحالي منتقدين سياست خارجي را به همراه داشته باشد كه از عدم موفقيت ديپلماسي كشورمان در چالش هاي منطقه اي گله مند بود. سفر خاتمي به هند در دو زمينه ديگر نيز قابل توجه نخست بود آنكه دو كشور در بيانيه دهلي نو بر مبارزه با تروريسم تاكيد كردند. هر دو كشور قرباني تروريسم اند و مقام هاي بلندپايه آنان در اقدامات تروريستي جان خود را از دست داده اند. مردم هند هنوز در سوگ مفاخري چون مهاتما گاندي و اينديرا گاندي هستند و مردم ايران نيز هنوز نمي توانند ياد و خاطره قربانياني چون آيت الله بهشتي و محمدعلي رجايي را از ياد ببرند. بنابراين، وجود بند مبارزه با تروريسم در بيانيه، از يك الزام سرچشمه مي گرفت; هرچند كه هدف مورد نظر در كشور تا حدودي متفاوت است. از يك سو، هندوستان نگران فعاليت گروه هاي كشميري، سيك و نظاير آن است كه ناامني را در برخي از ايالات آن كشور و حتي دهلي نو به ارمغان آورده اند و از ديگر سو، ايران نيز خواهان برخورد مجامع بين المللي با گروهك مسعود رجوي است كه در عراق سكني گزيده اند. جنبه ديگر سفر خاتمي، اداي احترام او به مهاتما گاندي پدر هندوستان بود. سخناني كه رئيس جمهوري كشورمان در ستايش از اين رادمرد كوچك آسيايي بر زبان راند، پيش از آنكه به هندوستان و يا حتي شبه قاره هند محدود شود، كاربردي بين المللي داشت; آنجا كه او در انتقاد از خشونت و ستايش از مدارا گفت و نظريه عدم خشونت گاندي را مبناي عمل براي تهذيب فردي و اصلاح اجتماعي مخاطبان دانست اين سخنان خاتمي، خشونت طلباني بودند كه عرصه جهان را به صحنه آزمون نظراتشان بدل كرده اند. آيا آنچه را كه گاندي گفت و محمد خاتمي در گفت وگوي تمدن ها تكرار كرد و آن را پروراند، گوش شنوايي خواهد؟ يافت