Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811119-60025S1

Date of Document: 2003-02-08

نگاه صنفي به آموزش فارسي بخش پاياني عكس: محمدرضا شاهرخي نژاد قاسم طولاني به كشورهاي ديگرو به ويژه كشورهاي اگر ما بتوانيم افراد كارشناس رابراي تدريس فارسي اروپايي اعزام كنيم آنگاه رسالت فرهنگي خود را به بهترين نحو ممكن انجام داده ايم * شما به وضعيت آموزش فارسي در دانشگاه هاي خارجي اشاره كرديد. ما اطلاع داريم آموزش فارسي در دانشگاه هاي غربي عمدتا توسط ايراني هايي صورت مي گيرد كه هيچ تخصصي در زمينه آموزش فارسي يا حتي ادبيات فارسي ندارند و صرفا به خاطر ايراني بودن اين كار را انجام مي دهند. اين يكي از آفاتي است كه گريبانگير فارسي شده است و به دليل آنكه ما در اين زمينه كم كاري داشته ايم، هنوز نتوانسته ايم راه حلي براي آن بيابيم. ما بايد سياستگذار اصلي در زمينه آموزش زبان فارسي باشيم و در تدوين كتابهاي مورد نظر رويكردهاي فرهنگي خود را مورد توجه قرار به دهيم هر حال در بيشتر كشورهاي غربي آموزش زبان توسط افراد فاقد صلاحيت انجام مي شود و اختلاف ميان استادان ادبيات فارسي و كارشناسان آموزش زبان اين مسائل را تحت الشعاع خود قرار داده است. متاسفانه به گزارش هاي ارائه شده از سوي استادان اعزامي توجهي نشده است. ما مي توانيم با پيگيري روش هاي عاقلانه فارغ التحصيلان آموزش زبان فارسي به غيرفارسي زبانان را براي تدريس به دانشگاه هاي خارجي اعزام كنيم كه اين به نفع دو طرف است، مسئله بعدي اين است كه ما بايد رشته آموزش فارسي به غيرفارسي زبانان را هر چه زودتر در مقطع دكترا داير كنيم تا برخي از مشكلات كنوني برطرف شده و سطح علمي دانش آموختگان اين رشته افزايش يابد. * سال ها است كه رشته آموزش فارسي به غيرفارسي زبانان در مقطع كارشناسي ارشد در برخي از دانشگاه ها داير شده است. آيا فارغ التحصيلان اين رشته توانسته اند جذب بازار كار؟ شوند شايد هفت، هشت سالي هست كه اين رشته در چند دانشگاه دولتي داير شده است. هدف از داير كردن اين رشته پاسخ دادن به نيازي بود كه در اين عرصه احساس مي شد. دانشجويان در دوره تحصيل خود با مباحث زبان شناسي و متدهاي آموزش زبان آشنا مي شوند و در دوره هاي عملي شركت البته مي كنند همانند بسياري از رشته هاي ديگر در اين بخش نيز به بازنگري نيازمنديم. مشكل ديگري كه در اين ارتباط وجود دارد، اين است كه متاسفانه سازمان ها و نهادهاي دولتي هيچ توجهي به جذب فارغ التحصيلان اين رشته از خود نشان نمي دهند. * شما در دانشگاه شهيد بهشتي براي حل اين مشكلات و نيز علمي كردن آموزش فارسي به غيرفارسي زبانان چه؟ كرده ايد چند سالي است كه ما اين رشته را در دانشگاه شهيد بهشتي داير كرده ايم. ما سعي مي كنيم افرادي را تربيت كنيم كه بتوانند در راه اعتلاي زبان فارسي و گسترش آن در سراسر جهان موثر واقع شوند. هر چند تاكنون فارغ التحصيلان رشته آموزش زبان فارسي به غيرفارسي زبانان در هيچ يك از سازمان ها و تشكيلات رسمي متولي آموزش فارسي مورد توجه قرار نگرفته اند، اما شمار زيادي از اين افراد به صورت انفرادي توانسته اند به موفقيت هاي بسياري دست چرا يابند ما نبايد اين كارشناسان جوان را سازماندهي كنيم تا آنها بتوانند از تخصص و دانش خود در راستاي گسترش زبان و فرهنگ فارسي در سراسر جهان بهره؟ ببرند امروز دانش آموختگان رشته آموزش زبان فارسي به غيرفارسي زبانان تقريبا در سراسر دنيا پراكنده شده اند. آنها به صورت انفرادي به موفقيت هاي خوبي دست يافته اند، اما متاسفانه دستگاه هاي دولتي ما كه خود را متولي آموزش زبان فارسي به خارجي ها مي دانند، نسبت به فارغ التحصيلان رشته آموزش فارسي به غيرفارسي زبان بي توجه مانده اند در حالي كه اين افراد صلاحيت بيشتري براي آموزش فارسي به عنوان يك زبان خارجي دارند. بايد بدانيم كه از طريق آموزش فارسي و گسترش آن در سراسر جهان مي توان فرهنگ ايراني و اسلامي را به بهترين شكل ممكن در جهان گسترش داد. بايد مركزي ويژه براي اين امر در نظر گرفته شود و با استفاده از كارشناسان آموزش فارسي به خارجي ها در اين مسير گام بردارد. اگر ما بتوانيم افراد كارشناس را براي تدريس فارسي به كشورهاي ديگر و به ويژه كشورهاي اروپايي اعزام كنيم، آنگاه رسالت فرهنگي خود را به بهترين نحو ممكن انجام داده ايم. * بنابراين شما ميان ادبيات فارسي و آموزش زبان فارسي تمايز قائل؟ هستيد بله همين طور است. زبان آموزان خارجي بدون طي مراحل اوليه آموزش فارسي نمي توانند از ادبيات غني ما بهره ببرند. بنابراين ما بايد در ابتدا زبان فارسي را با استفاده از اساتيد آموزش زبان فارسي به آنها آموزش بدهيم. بعد هم اگر علاقه اي وجود داشت از استادان ادبيات براي آموزش ادبيات در سطوح بالاتر استفاده كنيم. به هر حال دانش آموختگان رشته آموزش فارسي به غيرفارسي زبانان صلاحيت بيشتري براي آموزش فارسي به عنوان يك زبان خارجي دارند. * پس افرادي كه بايد در زمينه آموزش زبان فارسي فعاليت كنند بايد داراي ويژگي هاي خاص باشند و دوره هاي تخصصي آموزش زبان فارسي را طي كرده؟ باشد كساني كه براي آموزش زبان فارسي به كشورهاي ديگر اعزام مي شوند، بايد بيش از هر چيز ديگر با روش هاي علمي و مدرن آموزش زبان آشنا باشند. هنوز ما در زمينه زبان فارسي و آموزش آن مشكلات بسياري داريم، كه بايد برطرف شود. به عنوان مثال در زمينه خط فارسي نياز به بررسي ها و اصلاحات كارشناسانه داريم و فرهنگستان زبان فارسي هم در اين زمينه فعاليت مي كند. در شيوه آموزش زبان فارسي نيز به ديدگاه ها و روش هاي نويني نياز داريم: كساني كه براي آموزش زبان فارسي اعزام مي شوند بايد داراي دو ويژگي عمده باشند، اول بايد با روش هاي مدرن آموزش زبان به طور اعم و آموزش زبان فارسي به طور اخص آشنا باشند و در كنار آن بايد لااقل به يكي از زبان هاي زنده جهان تسلط داشته باشند. در غير اين صورت هيچ موفقيتي حاصل نخواهد شد. * گفته مي شود، زبان آموزان خارجي در مراكزي مانند دهخدا يا نظاير آن زبان فارسي را عمدتا با استفاده از متون كهن ادبي فرا مي گيرند. آيا اين روش براي آموزش يك زبان درست ؟ است اين روش از نظر علمي كاملا نادرست است و نتايج مورد انتظار را به همراه نخواهد داشت. تدريس هيچ ارتباطي با آموزش زبان ندارد. * آيا مركزي وجود دارد كه در زمينه تدوين روش هاي نوين آموزش زبان فارسي فعاليت كند. همان طور كه مستحضر هستيد، همواره شاهد ارائه متدهاي آموزشي جديدي براي زبان هايي نظير انگليسي اغلب هستيم كتابهايي كه هم اكنون براي آموزش زبان فارسي به كار مي رود، دو زبانه است. يعني زير عبارات فارسي معادل انگليسي آن نوشته شده است، يا اينكه عبارات فارسي با استفاده از الفباي بين المللي آوانگاري نگاشته شده است. فكر نمي كنيد، كسي كه مي خواهد فارسي بياموزد، از همان ابتدا بايد با زبان فارسي و تنها فارسي روبه رو؟ شود به عبارت ديگر چرا نبايد كتاب آموزش فارسي به زبان فارسي؟ باشد در اين ترديدي نيست كه در جهان امروز آموزش زبان به بيگانگان به امري كاملا تخصصي تبديل شده است. از اين رو در سراسر دنيا كارشناسان آموزش زبان خارجي مورد توجه فراوان قرار دارند، ما هم اگر مي خواهيم براي آموزش فارسي كتابي تهيه كنيم، بايد آن را براساس روش هاي نوين علمي تدوين كنيم. همان طور كه شما اشاره كرديد كتابهاي دوزبانه با كتابهايي كه به صورت آوانوشت به رشته تحرير درآمده است، ديگر نيازهاي امروز را برآورده نمي كند. تمام كارشناسان آموزش زبان در اين باره اتفاق نظر دارند كه اين روش ها كهنه شده و به كلي از ميان رفته كتاب است آموزش زبان فارسي براي غيرفارسي زبانان بايد به طور كامل به زبان فارسي نوشته شده باشد. كتابهاي آموزشي بايد اهداف مشخص و تعريف شده اي داشته باشد و پس از پايان هر دوره بتوان ميزان برآورده شدن اهداف آموزشي را دقيقا سنجيد. بنابراين تدوين كتاب براي فارسي آموزان خارجي يك امر كاملا تخصصي است. بايد براي انجام اين كار يك سازمان تخصصي با حضور كارشناسان آموزش زبان فارسي و نظريه پردازان آموزش زبان و همين طور زبان شناسان تشكيل شود. * شما در سخنان خود به مسئله خط فارسي اشاره كرديد. يكي از مشكلات بزرگ زبان آموزان خارجي دشواري خط فارسي است. همان طور كه مي دانيد در خط فارسي براي يك صدا چند نشانه مختلف داريم كه برگرفته از خط و زبان عربي است. آيا فكر نمي كنيد بهتر است، خط فارسي را ساده تر كنيم كه آموزش فارسي هم براي زبان آموزان خارجي و هم براي دانش آموزان ايراني ساده تر؟ شود مسئله خط مسئله اي بسيار حساس است. البته گذشتگان ما هم براي اصلاح خط فارسي كارهايي كرده اند. در حال حاضر نيز فرهنگستان زبان و ادبيات فارسي در اين زمينه فعال است. و پيشنهادهايي نيز ارائه كرده خط است امروز فارسي خطي است كه گنجينه هاي ادبي ما بدان نگاشته شده بنابراين است تغيير خط فارسي اصولا منتفي است. اما اصلاح خط فارسي و ساده تر كردن آن مسئله اي است كه بسياري از دانشمندان ما را به خود مشغول داشته است. البته بايد اضافه كنم كه خط بسياري از زبان هاي دنيا چنين مشكلاتي دارد. مثلا در زبان هاي انگليسي و فرانسه نيز همان مشكلات ممكن هست است يك نشانه واحد ارزش آوايي مختلف داشته باشد و برعكس. گفته * مي شود، استادان ادبيات فارسي آموزش زبان فارسي را در انحصار خود مي دانند و به كارشناسان آموزش زبان فارسي يا زبان شناسان اجازه عرض اندام در اين عرصه را نمي دهند. حال آنكه بازنده واقعي در اين ميدان زبان فارسي و حتي خود استادان ادبيات چرا هستند كه اگر غيرفارسي زبانان بيشتري با زبان فارسي آشنا شوند در آن صورت به شمار علاقه مندان فرا گرفتن ادبيات فارسي نيز افزوده خواهد شد. آيا هم اكنون نيروهاي جواني كه در رشته آموزش فارسي به غيرفارسي زبانان فارغ التحصيل شده اند، اين امكان را مي يابند كه در اين رشته به فعاليت بپردازند. به نظر من در اين عرصه ها ما مشكلات عديده اي داريم. من با واسطه ارتباطي كه با دست اندركاران اين بخش دارم، مي دانم كه گروه هاي ادبيات فارسي آموزش زبان فارسي به غيرفارسي زبانان را حق بلامنازع خود مي دانند. درحالي كه كارشناسان آموزش فارسي به غيرفارسي زبانان با تكيه بر دانش تخصصي خود در آموزش زبان فارسي از كارآمدي به مراتب بيشتري برخوردار خواهند بود و اين به نفع همه است. البته آموزش زبان فارسي به غيرفارسي زبانان مسئله اي است كه همكاري تنگاتنگ ميان استادان آموزش زبان و استادان ادبيات فارسي را مي طلبد. پيشنهاد من اين است كه در مرحله نخست تمايزي ميان آموزش زبان فارسي و ادبيات فارسي قائل شويم و براي هر بخش از كارشناسان مرتبط با آن بخش استفاده كنيم. * ما بالاخره نفهميديم متولي اصلي آموزش زبان فارسي به غيرفارسي زبانان؟ كيست يعني رسما چه نهادي اين مسئوليت را بر عهده؟ دارد در حال حاضر دو يا سه نهاد به طور رسمي در اين بخش كار مي كنند. ولي به طور مشخص اعزام استاد بر عهده وزارت علوم تحقيقات و فناوري است كه در اين زمينه دانشگاه تهران و دانشگاه هاي ديگر نيز در اين زمينه همكاري مي كنند. * استادان اعزامي هم لابد استادان ادبيات فارسي؟ هستند بله استاداني كه تاكنون اعزام شده اند، عمدتا از ميان استادان ادبيات فارسي بوده اند. البته گاهي نيز استادان زبان شناس اعزام شده اند. * كدام گروه موفق تر؟ بوده اند در زمينه آموزش زبان فارسي زبان شناسان موفق تر عمل كرده اند. اگر * كسي بخواهد زبان فارسي را در خارج از چارچوبهاي رسمي فرا گيرد، آيا امكاني در اين زمينه وجود؟ دارد همان گونه كه مستحضر هستيد، بسياري از كشورهاي جهان مراكز ويژه اي براي آموزش زبان خود در سراسر جهان داير كرده اند كه اين مراكز عمدتا زير نظر بخش فرهنگي سفارتخانه ها عمل مي كنند. آيا براي فارسي نيز چنين پوششي وجود؟ دارد فعلا موسسه دهخدا در اين زمينه فعاليت دارد كه البته استادان خود را عمدتا از ميان استادان زبان و ادبيات فارسي انتخاب مي كند. دانشگاه امام خميني هم چنين مركزي دارد و موفقيت هايي هم داشته است. نظر من اين است كه مركزي در يكي از دانشگاه هاي معتبر تشكيل شود و با استفاده از كارشناسان آموزش زبان فارسي و زبان شناسان مسئوليت ترويج فارسي را در سراسر جهان بر عهده گيرد. اين مركز بايد براي تمام علاقه مندان به فراگيري فارسي در داخل و خارج كشور اين امكان را فراهم آورد كه با روش ها و متدهاي نوين زبان آموزي در مدت كوتاهي زبان فارسي را فرا گيرند.