Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811118-59998S3

Date of Document: 2003-02-07

خداوند زيباست به بهانه نقاشي جهان اسلام محمدرضا شاهرخي نژاد زماني كه بي ينال نقاشي جهان اسلام افتتاح شد _ با تمام كم و كاستي هايش _ نويد اين موضوع بود كه قرار است تفكر نقش بسزايي در آثار داشته باشد. اما زماني كه آثار به معرض ديد درآمدند، متاسفانه هيچ كدام در زمره تفكر اسلامي قرار نداشتند. اما تفكر اسلام ؟ چيست متاسفانه هيچ كدام از برگزاركنندگان اين نمايشگاه به عمق اين تفكر پي نبرده بودند. ان الله جميل و هو يحب الجمال. بانيان اين نمايشگاه اين حديث نبوي را شنيده اند. اما تاكنون كدامشان به حقيقت واقعي اين حديث پي برده اند. شايد هر وقت در مصاحبه اي صحبت مي كنند به اين جمله استناد كنند اما خودشان هم نمي دانند كه نمايشگاه را چگونه مي توانند به اين موضوع مرتبط كنند. آثار ايراني به نمايش درآمده در نمايشگاه _ شايد به تعداد انگشتان دست چنين نباشند _ هيچ كدام به اين حقيقت نزديك نمي شوند يا حتي به تعريفي كه مسئولان برگزاركننده دارند. متاسفانه _ شايد لغت متاسفانه در اين نوشتار به دفعات تكرار در شود واقع به غير از تاسف خوردن كاري نمي توان كرد _ تمامي كساني كه در اين نمايشگاه شركت كردند و يا كساني كه از آنها دعوت به عمل آمد، هيچ كدام به حقيقت والاي اسلام واقف نبودند. چرا كه اگر اين چنين بود به خودشان اجازه نمي دادند آثارشان بر روي ديوار برود. براي روشن شدن موضوع به نكته اي اشاره كنم. تيتوس بوركهارت در كتاب هنر مقدس خود به اين نكته اشاره دارد كه براي مسلمان، هنر به ميزاني كه زيباست، بدون داشتن نشاني از الهام ذهني و فردي، فقط دليل و گواهي بر وجود خداست; زيبايي اش بايد غيرشخصي باشد، همانند آسمان پرستاره. در واقع هنر اسلامي به نوعي كمال مي رسد كه گويي از صانعش مستقل است; افتخارات و نقايصش در برابر خصلت كلي اشكال محو مي گردند. * در اينجا ذكر اين نكته لازم است كه زمان مطالعه اين كتاب خواننده فكر مي كند يك مسلمان مولف اين كتاب متاسفانه است باز هم بايد به جملات كتابي استناد كنيم كه يك مغرب زميني درباره هنر اسلامي نوشته است. از بحث دور نشويم، كدام يك از هنرمندان ايراني _ به اين دليل بر ايراني بودن تاكيد مي شود چرا كه آثار مسلمانان ديگر نقاط جهان بهتر از هنرمندان ايراني بود، مثلا نقاشان عرب به اصالت عربي بودن خود پي برده بودند. آثارشان گواه اين مدعاست. گرچه اين قياس نسبي است و ما بين اين نقاشان هم بودند كساني كه تفكرشان نادرست بود _ به اين جنبه از تفكر اسلام رسيده يا حتي نزديك شده بودند. متاسفانه كارها مجموعه اي بود از آثاري كه در طول سال در گالري ها به نمايش گذاشته مي شود. نقاش ايراني آنچنان درگير تكنيك است و نگاهش به آثار غربي، كه فراموش كرده است: هنر يعني چه و چنان دچار روزمرگي و ايدئولوژي زدگي شده است كه نمي داند به كجا قرار است برود. البته هستند كساني كه در اين گونه نمايشگاه ها هميشه ديواري برايشان خالي نگه داشته مي شود. امسال هم آقاي كاظم چليپا مقام اول داخلي را به خودشان اختصاص دادند. آيا كار ايشان با تعريفي كه از زيبايي اسلامي داده شد هم خواني؟ داشت شايد بهترين قاضي خودشان باشند. نقاشاني كه در گذشته سير مي كنند و انگار نه انگار كه تقويم ورق مي خورد و اكنون سال 1381 است و دنيا وارد هزاره سوم شده است. متاسفانه نقاش امروز ايران به رنگ طلايي كار خود مي نازد و يادآور رنگ سكه هاي طلايي جايزه هاي مرسوم بي ينال ها است. زماني كه حبيب صادقي دبير نمايشگاه هدف بي ينال را مبارزه با هجوم فرهنگ غرب مي داند و به اين نكته اذعان دارد كه اين فرهنگ تمام زندگي ما شرقي ها را فرا گرفته است، آيا به اين نكته فكر كرده است كه براي مقابله با اين جريان مدرنيسم _ حداقل در نقاشي _ چگونه بايد مواجه؟ شد دستاورد نمايشگاه اين نكته را روشن نمي كند. اي كاش تفكر هنر مقدس اسلام بر اين نمايشگاه حاكم بود. متاسفانه جمع كردن تعدادي نقاش به دور يكديگر و هسته اي را شكل دادن كه داراي ديدگاه خاصي در نقاشي است، نمي تواند با سخنان صادقي در مورد مبارزه با فرهنگ غرب همخواني داشته باشد. نكته جالب اينجاست كه تمامي كارها بر اساس مباني و تفكر غربي، حتي در زمينه رنگ شناسي، ترسيم شده است. زماني كه تمام نگاه ها به غرب است، زماني كه بدنه آموزش هنر آكادمي غربي است، زماني كه غرب، غرب است و شرق هم غرب است، نمي توان انتظار داشت كه تفكر اسلام كه هنري مقدس را پديد مي آورد، بر كارها تاثيري بگذارد. اي كاش هنرمنداني وجود داشتند كه نقاش نيز بودند و اي كاش به هنرمنداني كه هستند اجازه نقاشي كردن با تفكر اسلامي داده شود و اي كاش نقاشان بي ينال جهان اسلام به اين نكته توجه مي كردند كه ان الله جميل و هو يحب الجمال. پي نوشت: * هنرمقدس تيتوس بوركهارت ص 137 جلال ستاري انتشارات سروش.