Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811117-59976S2

Date of Document: 2003-02-06

داوري را نفي نكنيم نگاهي به نقدهايي كه بر مراسم كارنامه شد محمد هاشم اكبرياني بررسي داوري در حوزه كتاب و از جمله انتخاب آثار برگزيده شعري از دو منظر مي تواند انجام گيرد_ 1 اثر يا آثار برگزيده چرا انتخاب شده اند 2 _ چرا اين يا آن اثر برگزيده نشده اند. موضع دوم از آن جهت كه كاملا غيرعقلاني است به هيچ روي مورد نظر ما نيست، چرا كه اگر نگوييم همه صاحبان اثر، به جرات مي توان گفت اكثريت آن ها خود را شايسته برگزيده شدن مي دانند و لذا نمي توان توجهي به آن مبذول داشت، حتي اگر نه صاحبان اثر كه منتقدان نيز با چنين رويكردي به نقد يك داوري بپردازند، نمي توان به آن اهميت داد چرا كه به تعداد منتقدان، كتابهاي برگزيده مي تواند وجود داشته باشد و اين موضوع نيز امكان عقلاني بودن چنين موضعي را سلب مي كند. به عبارت ديگر نه صاحبان اثر و نه منتقدان و معترضان به يك داوري نمي توانند در نقد و اعتراض خود ادعا كنند كه چرا اين يا آن اثر برگزيده اما نشده اند آن چه اهميت دارد موضع اول است يعني اين كه مي توان آثار برگزيده هيات داوران را به نقد كشيد و يا از آن حمايت كرد. از اين منظر مي توان به بررسي عملكرد هيات داوري و ارزيابي نظر نهايي آن پرداخت كه كاملا هم عقلاني و قابل تامل است. اما نكته مهم در اين جا آن است كه اين نقد نمي تواند به نفي يك انتخاب بينجامد. اگر آثار برگزيده هيات داوران از نظر منتقدان و صاحبنظران مورد سوال قرار مي گيرد و نقد مي شود اين امر نمي تواند دستاويزي باشد براي نفي كل حركت. به عنوان مثال هر ساله شاهد برپايي مراسم گوناگوني در عرصه هاي ادبي و هنري مانند جايزه نوبل، جايزه پوليتزر، جايزه اسكار، جايزه كن و... هستيم كه در هر يك از آن ها داوران آثاري را به عنوان برگزيده، معرفي مي كنند كه منتقداني نيز به بررسي اين آثار و نقد نظر داوري مي پردازند اما هيچ عقل سليمي نمي پذيرد كه چنين نقدهايي منجر به آن شود كه جايزه نوبل و... را نفي كرده و حكم داده شود كه بهتر است در ( درب ) چنين حركت هايي تخته شود. با اين مقدمه مفصل نگاهي مي اندازيم به دومين دوره انتخاب شعر برتر سال 80 _ كارنامه كه چند روز پيش برگزار شد. قبل از همه بايد گفت بزرگي چنين برنامه هايي را تنها كساني متوجه مي شوند كه خود دستي در كار (كارهايي اين چنيني ) داشته باشند و بدانند كه برگزاري چنين برنامه هايي در بخش خصوصي و نه دولتي با وجود تنگناهاي شديد مالي و سختي امور اجرايي همچون گردآوري 190 اثر آن هم از لابه لاي هزاران عنوان كتاب كه مرجع و منبع مشخصي هم در اين باره وجود ندارد، يعني اثبات چه سختي چنين برنامه اي كار ساده اي است، كافي است بگوييم اگر اجراي برنامه هايي از اين قبيل (انتخاب شعر برگزيده سال ) كار ساده و بي دردسري بود تاكنون ده ها مركز و موسسه و نشريه در اين مورد اقدام كرده بودند و اين كه امروز شاهد آن هستيم فقط يكي دو مراسم در بخش خصوصي با آن امكانات اندك، برگزار مي شود خودگواه آن است كه اجراي اين برنامه ها سخت و مشكل و بزرگ است. نكته بعدي آنكه برخي در نقد اين مراسم، فلان اثر را معرفي كرده اند و حكم داده اند كه چرا اين اثر را هيات داوران انتخاب نكرده اند، همچنان كه پيش از اين و در ابتداي بحث ذكر شد اين نگاه فاقد عنصر عقلانيت است و پرداختن به آن از مباني نقد به دور است. در عين حال برخي نيز به نقد انتخابها پرداخته اند كه چرا اين سه؟ اثر يعني چرا عصر حجر و چرا..؟ در اين نوشته، سعي بر آن نيست كه به بررسي و ارزيابي اين سه مجموعه بپردازيم كه خود بحث ديگري مي طلبد و اين كوتاه، جاي پرداختن به آن نيست، نگاه ما همان نگاه كلان است يعني داوري و داوران در انتخاب آثار برگزيده. - 1 بيانيه هيات داوران دومين دوره شعر برگزيده معيارهايي را معرفي كرده بود كه مبناي كار قرار گرفته و براساس آن آثار برگزيده معرفي شده اند. طبيعي است كه در حوزه ادبيات، به ويژه شعر - و تاكيد مي كنيم _ به ويژه شعر، حتي اگر معيارها بسيار دقيق هم انتخاب شوند اما از آن جا كه كميت پذير نبوده و اموري كيفي هستند لذا نمي توان براي آن معيارها، مصداق هاي كاملا عيني پيدا به كرد عبارت ديگر اين شاخص ها و معيارها نمي توانند خطكش كاملا مشخص و معيني باشند كه تعين پذيرفته و براساس آن آثار را به زير خطكش گذاشت و گفت اين اثر با اين شاخص همخواني دارد و آن يكي نه. - 2 با اين توضيح آنچه باقي مي ماند نظر اكثريتي است كه به عنوان نظر هيات داوران ارائه مي شود. اجازه دهيد اين اصل پذيرفته شده و بديهي در مباحث تاويل گرايان را عنوان كنيم كه هر انساني _ و از جمله داوران هر انتخابي _ از ذهنيت، ارزش ها، احساس، پيشينه تاريخي و حيات اجتماعي و فردي خاص برخوردار است كه در نوع انتخاب او موثر است. به همين دليل است كه امروزه اين موضوع كه شخص مي تواند انتخابي فارغ از همه اين ها انجام دهد كاملا غيرعلمي و مطرود شخصيت است هر داوري كه خود متاثر از عوامل گوناگون است در انتخاب او اثرگذار است و اين پديده اي است كه مي توان در همه جا ديد، اگر انتخاب آثار برگزيده در برنامه ها و جوايز جهاني متنوع و گاه متضاد است، بخشي از آن به نگاه داور يا داوران مربوط است نه به معيارها و شاخص هاي اعلام شده. در واقع اين پديده يك موضوع كاملا پذيرفته شده است كه تركيب داوران در نوع انتخاب، اثرگذار است و اين موضوع به هيچ روي قابل انكار نبوده و از طرفي نفي پذير هم نيست. بسيار طبيعي است كه بپذيريم تركيب اعضاي هيات داوري در نوع انتخاب آن ها تاثيرگذار است و اين نه يك امر مذموم و به لحاظ ارزشي، منفي است كه عدم قبول آن دور از عقل و انصاف است. - 3 درست به همين جهت است كه صاحبنظران و آن هايي كه دستي در كار دارند به جاي نفي يك حركت، بر آن مي شوند تا اقدام به برگزاري مراسمي نمايند كه علاوه بر معيارهاي ارائه شده از سوي خود، اعضاي هيات داوري را نيز آن چنان كه مي خواهند انتخاب كنند تا با نوع رويكردي كه مورد نظر است، به معرفي آثار برگزيده همت گمارند. به عبارت ديگر در چنين مواردي صاحبان عقل و فراست، نه به نفي حركت موجود كه به ايجاد نهادها و حركت هاي جديد انديشيده و اقدام به تاسيس آن مي كنند تا بتوانند آرا و نظريات خود و گروه خود را تبليغ كرده و ترويج دهند. - 4 برخي با نقد عملكرد هيات داوران دومين دوره انتخاب شعر برگزيده سال 80 به نفي آن مي پردازند. به عبارت ديگر در حرف و حديثي كه عنوان مي كنند چنين برنامه هايي را نابودي شعر كلاسيك، ويران كننده پايه هاي شعر نوين! به انحراف كشاندن شعر نيما و... معرفي مي كنند كه بايد گفت جا دارد اين گروه نه به نفي چنين حركت هايي كه به ايجاد جرياناتي از اين دست بينديشند. جامعه امروز ما در همه حوزه ها از جمله شعر به تكثر نهادها نيازمند است نه به نابودي آنچه كه هست، اين نهادها مي توانند در گسترش شعر _ شعري كه در يكي دو دهه گذشته كم رونق بوده و از چراغ آن تنها سوسويي به چشم مي رسد _ كمك كنند. به جرات مي توان گفت تنها آن ها كه ناتوان و ضعيف هستند سخن از حذف برنامه هايي چون انتخاب شعر سال _ كارنامه مي زنند. - 5 واقعا معلوم نيست چرا آن ها كه داوري و برنامه انتخاب شعر سال _ كارنامه را به زير سوال مي برند، چرا خود اقدام به برگزاري مراسمي اين چنيني نمي كنند تا آن گونه كه معيارها، شاخص ها، ارزش ها، سليقه و شخصيت خود و گروهشان اجازه مي دهد دست به انتخاب و معرفي آثار برگزيده باور بزنند كنيد هر اقدامي از اين نوع بايد تقدير شود چرا كه افزايش آن ها به گسترش ادبيات خواهد انجاميد. - 6 و نكته پاياني آنكه حرف آخر را اجتماع خوانندگان خواهد خواننده زد راه خود را پيدا خواهد كرد و در نهايت كتاب شعر مورد نظر خود را نيز انتخاب مي كند. ديگر چشم به روي اين امر بديهي كه نمي توان بست.