Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811116-59969S4

Date of Document: 2003-02-05

گلوگاه _ 5 نقطه انفجار ادوارد ويلسون ترجمه: طاهره رنجبر اگر تعداد فرزندان هر زن اندكي بيش /2 1 از باشد باز هم نرخ رشد جمعيت تصاعدي خواهد بود. يعني عليرغم كم و كمتر شدن رشد جمعيت تا نزديك شدن به /2 1 عدد انسان به لحاظ تئوري سرانجام به وزني معادل وزن خود زمين مي رسد و چنان چه به اندازه كافي فرصت داشته باشد از جرم جهان پديدار نيز فراتر خواهد رفت. اين خيال پردازي ترجمه رياضي آن است كه بالاي تراز صفر رشدجمعيتي هيچ چيز نمي تواند پايدار به بماند عبارت ديگر اگر متوسط شمار فرزندان به مقادير كمتر /2 1 از كاهش يابد رشد جمعيت وارد دور تصاعدي منفي شده و بدين ترتيب حركت در مسير سراشيبي را آغاز مي كند. سخن گفتن /2 1 از به عنوان رقم دقيق نقطه انفجار ساده انگاري بيش از حد است. پيشرفت هاي پزشكي و بهبود سلامت عمومي نقطه انفجار را به سوي مقادير حداقل عدد /صحيح 0 (بدون 2 در نظر گرفتن مرگ و ميرهاي دوران نوزادي و كودكي ) كاهش مي دهد. در حالي كه قحطي، شيوع بيماري هاي همه گير و جنگ با تشديد ميزان مرگ و مير، نقطه انفجار را به سوي مقادير بيش /2 1 از سوق مي دهد. اما به طور كلي در سرتاسر جهان دوره هاي درازمدت تفاوت هاي محلي و نوسانات آماري تاثير يكديگر را خنثي ساخته و قوانين آهنين جمعيت شناختي را از پا در مي آورند. اين قوانين هميشه همان پيام مهم و بنيادي را به ما گوشزد مي كنند كه زياده روي در توليد مثل اضافه بار كردن زمين است. تا سال 2000 نرخ رشد جمعيت در تمامي كشورهاي اروپاي غربي به مقادير پايين تر /2 1 از سقوط كرد. ايتاليا با نرخ /1 2 رشد فرزند براي هر زن (با وجود قدرت عقايد مذهبي مربوط به تولد در ايتاليا ) سردمدار چنين جنبشي است. تايلند نيز پابه پاي جمعيت غيرمهاجر ايالات متحده، عدد جادويي را پشت سر گذاشته است. مادامي كه نرخ تولد در كشوري به صفر يا مقادير پايين تر از صفر كاهش مي يابد، رشد مطلق جمعيت بلافاصله متوقف نمي شود. زيرا از قبل، رشد مثبت جمعيت، نقطه انفجاري را از سر گذرانيده كه منجر به خلق شمار نامتناسبي از جواناني كه تا سال ها قدرت زادآوري دارند و تازه در ابتداي راهند، شده است. تا اين كه سرانجام اين فوج هم سالان، سالخورده شوند، نسبت افراد بارود كاهش يابد، توزيع سني در تراز صفر جمعيتي ثابت بماند، روند رو به كساد رشد جمعيت ادامه يابد و در نهايت رشد جمعيت متوقف شود. به همين ترتيب هنگامي كه رشد جمعيت كشوري به مقادير كمتر از نقطه انفجار نزول پيدا مي كند تا پيش از منفي شدن رشد مطلق، يك فاصله زماني روي مي دهد و پس از آن جمعيت واقعا كاهش مي يابد. براي مثال ايتاليا و آلمان به چنين مرحله اي رسيده اند و اكنون رشد مطلق جمعيتشان منفي است. افت رشد جمعيت جهان از سه نيروي اجتماعي به هم پيوسته ناشي مي شود. جهانشمولي اقتصادي كه به مدد علم و تكنولوژي به پيش مي رود، توقف مهاجرت جمعيت هاي روستايي به سوي شهرها در نتيجه جهاني سازي و درون پاشي شهري و كسب آزادي و اختيار براي زنان. آزادي هاي اجتماعي و اقتصادي زنان منجر به كمتر شدن تعداد فرزندانشان مي شود. كاهش نرخ توليد مثل به انتخاب زنان مي تواند پيشكش خوش فال و تقريبا اعجابآور سرشت انسان به نسل هاي آينده گو باشد اين كه نتايج ديگري را نيز در پي خواهد داشت. زنان با دستيابي به موفقيت هاي بيشتر و كاهش قيد و بندهايشان قادر خواهند بود به دلخواه رضايت مندي حاصل از داشتن فرزندان بيشتر را برگزينند. در حالي كه برخلاف آن عمل مي كنند و داشتن فرزندان كمتر را به يك خانواده پرجمعيت ترجيح مي دهند. در عوض كودكانشان را با ارائه خدمات بهداشتي و آموزشي بهتري پرورش مي دهند و همزمان زندگي بهتر و امن تري را نيز براي خود رقم مي زنند. گرايش بدين سو گرچه جهاني نيست اما اكنون بسيار رواج يافته و در اهميت دادن بدان بي جهت اغراق نشده است. مفسران اجتماعي غالبا خاطر نشان مي سازند كه انسان، به واسطه غرايزي همچون قبيله گرايي، ستيزه جويي و پرخاشگري و آزمندي شخصي در خطر است. جمعيت شناساني نيز كه به آينده چشم دوخته اند از سويي مي گويند كه بشريت به واسطه رويدادي شگفت در غريزه مادري نجات مي يابد و من نيز با آن ها هم عقيده ام. چنان چه خواست جهاني به سوي كوچك تر شدن خانواده ها گرايش يابد سرانجام رشد جمعيت جهان متوقف شده و پس از آن مسير وارونه اي را در پيش خواهد گرفت. اما نقطه اوج اين روند چيست و چه وقت به وقوع خواهد؟ پيوست و طبيعت تا ارتقا انسان بدان نقطه اوج چگونه با ما كنار خواهد؟ آمد بخش جمعيت روابط اجتماعي و اقتصادي سازمان ملل متحد مشروحي از پيش بيني هاي مربوط به جمعيت تا سال 2050 كه /7 3 از ميليارد /14 4 تا ميليارد متغير بود را منتشر ساخته كه با پذيرفتني ترين سناريو نيز بين ميليارد 9 و 10 ميليارد قرار مي گيرد.