Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811115-59934S2

Date of Document: 2003-02-04

تراژدي بسته بندي بررسي يكي از موانع رشد صادرات تجربه ثابت كرده است كه اگر كالاها با بسته بندي مناسب عرضه شوند درآمد صادركنندگان آن تا دو برابر افزايش مي يابد علي دهقان بوروكراسي پيچيده و مقررات دست و پاگير تنها بخش كوچكي از جريان عدم توانايي ايران در صادرات محصولات غيرنفتي تراژدي است توقف صدور اين محصولات در مرز چندميليارد دلار كه هر سال نيز تكرار مي شود، به اعتقاد بسياري از كارشناسان داستان ديگري دارد كه حالا با تعديل روزانه موانع مقرراتي آشكارتر مي شود. امروز بازرگانان كشورهاي توسعه يافته وقت زيادي را تنها صرف شناخت علمي بازار كشورهاي ديگر و شركت در نمايشگاه هاي بين المللي مي كنند اما صادركنندگان ايراني هنوز هم به همان شيوه هاي سنتي بازارهاي آن سوي مرز را نشانه مي روند. اين درحالي است كه بنابر گفته بسياري از صادركنندگان كشور، نبود تكنولوژي توليد امكاناتي كه فرآيند صدور محصولات غيرنفتي را تكميل مي كند، گره بزرگي است كه نفس صادرات ايران راتنگ كرده است. صنعت بسته بندي شايد بهترين مثال براي اين موضوع باشد. فعالان اقتصادي با قاطعيت مي گويند كه حتي نامرغوبترين كالاها نيز در بسته بندي شكيل مشتري هاي خارجي را جذب مي كنند و امروز كشورهايي مي توانند در بازارهاي جهاني به راحتي محصولات خود را به فروش برسانند كه آنها را در بسته بندي هاي مطلوب عرضه مي كنند. بسياري از كالاهاي ايراني تنها به دليل نداشتن بسته بندي مناسب راهي جز بازگشت از بازارهاي جهاني ندارند. شواهد موجود بيانگر آن است كه در حال حاضر بسياري از صادركنندگان ايران با صرف هزينه هاي چندميليون دلاري نياز محصولات خود به بسته بندي هاي مناسب را از ديگر كشورهاي جهان مرتفع مي سازند. در اين ميان تنها چيزي كه عايد اين فعالان اقتصادي شده است كاهش حيثيت محصولات ايراني در بازارهاي جهاني است. درعين حال كه كشورهاي صاحب مزيت در صنعت بسته بندي، به درآمدهاي هنگفتي دست يافته اند. ديدگاه سنتي; بسته بندي فرسوده روابط عمومي گمرك ايران در اين باره به نقل از واعظزاده - كارشناس مركز توسعه صادرات ايران - آورده است: تمامي كالاهاي صادراتي ايران به نوعي بسته بندي مي شوند اما گاهي اوقات نحوه بسته بندي، مردم را به اشتباه مي اندازد. به عنوان مثال پسته هايي كه در كيسه هاي 50 كيلوگرمي بسته بندي و به خارج از كشور صادر مي شود شايد فله تلقي شود و پسته بسته بندي شده در بسته هاي نيم كيلويي را بسته بندي بدانند. وي مي گويد: اگر بسته بندي كالاهاي صادراتي از لحاظ اقتصادي توجيه پذير باشد، ارزش افزوده زيادي نصيب كشور خواهد در شد حال حاضر سياست كلي در ايران اين است كه صادركنندگان بيشتر به صدور كالاهاي بسته بندي شده براي مصرف اقدام كنند. البته نوع بسته بندي، به بازار هدف نيز بستگي دارد. امروز بسته بندي كالاهاي صادراتي توسط تجهيزات و ماشين آلات پيشرفته انجام مي شود و كشورهاي صاحب مزيت در اين زمينه تكنولوژي مدرني براي بسته بندي در اختيار دارند. اما كشورهايي نظير ايران به دليل گران بودن اين تكنولوژي تاكنون موفق نشده اند تا صنعت بسته بندي را به مرحله اجرا درآوردند و به همين دليل نيز در بازارهاي جهاني متحمل هزينه هاي زيادي شده اند. البته اقتصاد تعرفه اي ايران نيز عامل بسيار مهم ديگري است كه سبب شده واردات تكنولوژي بسته بندي مقرون به صرفه نباشد. تعرفه هاي بسيار بالاي گمركي براي واردات مواد اوليه موردنياز در بسته بندي، قيمت كالاهاي صادراتي را در مسير صعودي قرار داده است. اين امر موجب شده تا آن دسته از صادركنندگاني كه با تكيه بر صنعت بسته بندي داخلي كالاي خود را صادر مي كنند توان رقابت در بازارهاي جهاني را نداشته باشند. به نظر مي رسد ديدگاه سنتي حاكم بر روابط تجاري ايران عنصر بسيار مهم ديگري است كه صنعت بسته بندي را در هاله اي از ابهام فرو برده است. يك صادركننده در اين باره مي گويد: بسياري از صادركنندگان ايراني هنوز به روابط و تعاريف مدرن تجارت باور ندارند البته بهتر است بگوييم نسبت به آنها هيچ گونه آگاهي ندارند. وي ادامه مي دهد: اين گروه از تجار اصلا بسته بندي مناسب، شكيل و مطابق سليقه مصرف كنندگان بازارهاي اروپايي را نمي شناسند و فكر مي كنند هنوز هم بايد كالا را در گوني بريزند و از همان حجره يك راست به فرودگاه و از آنجا راهي كشورهاي خريدار كنند. اين صادركننده مي گويد: در خيلي از مواقع كالاهاي صادراتي داراي بسته بندي مناسب است و صادركنندگان كالاهاي خود را درون پالت هاي مناسبي قرار داده اند اما به دليل تكنولوژي بي نهايت ضعيف انبارداري و بارگيري در گمرك ايران تمام اين بسته بندي ها شكسته و يا خرد مي شوند. وي خاطرنشان مي سازد: صادركنندگان كالا را بسته بندي مي كنند اما وقتي اين كالاها به دست مصرف كنندگان خارجي مي رسد بسته بندي آنها شكسته و حتي كالاها نيز دچار آسيب شده اند. به طور طبيعي اين مساله ضربه بزرگي بر پيكر صادرات ايران مي زند. اين فعال اقتصادي تصريح مي كند: تجربه ثابت كرده است كه اگر كالاها با بسته بندي مناسب عرضه شوند درآمد صادركنندگان آن تا دو برابر افزايش مي يابد. براي رسيدن به اين مرحله ابتدا بايد سد تعرفه را براي دستيابي به تكنولوژي بسته بندي حذف كرد و سپس به طور جدي تجار را با مزاياي صنعت بسته بندي آشنا ساخت. شواهد موجود نشان مي دهد كه محصولات كشاورزي و باغي بيشترين آسيب را به لحاظ نبود يك تكنولوژي مناسب بسته بندي متحمل مي شوند به نحوي كه هم اكنون بسياري از صادركنندگان اين محصولات بازارهاي برون مرزي خود را از دست داده اند. مزيت هاي از دست رفته اطلاعات منتشر شده توسط گمرك ايران نشان مي دهد كه علي رغم خشكسالي هاي اخير، ايران در توليد 15 نوع از 35 نوع محصول مهم باغي در جهان داراي مقام اول تا دهم است و از نظر تنوع توليد اين محصولات در رتبه سوم جهان ايستاده. اين درحالي است كه ايران از نظر توليد پسته و خرما رتبه نخست را در جهان به خود اختصاص داده است. زماني بازارهاي ميوه كشورهاي حوزه خليج فارس و حتي بخش عمده اي از بازار ميوه كشورهاي اروپايي در اختيار صادركنندگان محصولات باغي ايران بود اما امروز مي توان به جرات 7گفت كه ديگر ايران داراي موقعيت سابق در صدور محصولات باغي نيست. فعالان اين بخش علاوه بر آن كه از معضل سيستم حمل و نقل به عنوان اصلي ترين دليل اين افت اقتصادي ياد مي كنند، از عدم دسترسي به تكنولوژي بسته بندي به عنوان مولفه اي ديگر نام مي برند كه بازارهاي بين المللي آنها را تحت الشعاع قرار داده كافي است است تا هركس براي يك بار شاهد بارگيري، بسته بندي و نحوه صدور اين محصولات - از طريق گمرك شهيد رجايي واقع در بندرعباس - به كشورهاي حوزه خليج فارس باشد. اين كه آيا محصولات فوق مي توانند بدون آسيب و سالم به مقصد برسند پرسشي است كه بلافاصله به ذهن راه مي يابد و به نظر مي رسد پاسخ قطعي آن نيز در همان جمله صادركنندگان نهفته است كه مي گويند بسياري از مشتريان كالاهاي ايراني بعد از يك بار مصرف محصولات صادراتي ما، ديگر تمايلي براي مصرف مجدد آن ندارند. شايد محصول عسل و زعفران بهترين مثال براي اين موضوع باشند كه برخي از كالاهاي ايراني به دليل عدم استفاده از بسته بندي مناسب در بازارهاي جهاني دچار بداقبالي شده اند اين در حالي است كه ايران به لحاظ تنوع آب و هوايي و شاغلان موجود در بخش توليد عسل و زعفران داراي مزيت در صدور محصولات فوق است. مهندس جمشيدي رئيس اداره پرورش زنبورعسل معاونت جهاد كشاورزي در اين باره مي گويد: عسلي كه ايران صادر مي كند به صورت فله و با موم است كه مي توان گفت بسته بندي صادراتي اين محصول به هيچ وجه مناسب نيست. شركت هاي بسته بندي، عسل هاي صادراتي را درون ظروف پلاستيكي ريخته و آن را به خارج از كشور مي فرستند كه مطلقا قابل رقابت با بسته بندي كشورهاي صاحبنام در اين زمينه نيست. وي ادامه مي دهد: درحال حاضر برخي كشورها ازجمله چين در زمينه صادرات عسل و كسب بازارهاي جهاني فعاليت گسترده اي را آغاز كرده اند و در اين راستا براي بسته بندي اهميت فراواني قائلند، زيرا مصرف كنندگان عسل در كشورهاي پيشرفته به بسته بندي اهميت زيادي مي دهند. متاسفانه عسل صادراتي ايران با بسته بندي كنوني طرفداران خود را از دست داده است. جمشيدي تصريح مي كند: از آنجا كه عمده عسل صادراتي ايران به كشور تركيه فروخته مي شود، اين كشور عسل هاي خريداري شده از ايران را بسته بندي و تا چند برابر قيمت خريد، آنها را به نقاط ديگر جهان صادر مي كند. زعفران ايران شايد وضعيتي به مراتب بدتر از عسل داشته باشد. درحال حاضر تجار هندي و پاكستاني زعفران، هر سال صدها كيلوگرم از زعفران توليدي خراسان را خريداري و پس از بسته بندي شكيل آن، زعفران توليد ايران را با ارزش افزوده بالايي به ديگر كشورهاي جهان صادر مي كنند. به دليل سودآور بودن صادرات زعفران ايران، هم اكنون كشورهاي ديگري نظير اسپانيا، آلمان، چين، مراكش، يونان و.. نيز به راحتي زعفران را از توليدكنندگان ايراني خريداري و با بسته بندي آن به صادرات مجدد محصول فوق اقدام مي كنند. شبكه تجارت زعفران هر روز وسعت بيشتري در بازارهاي جهاني مي يابد منتهي ايران كه يكي از اصلي ترين توليدكنندگان زعفران است كمترين سود را از اين دادوستدهاي جهاني به دست اين مي آورد كه ما نمي توانيم حتي به اندازه خريداران زعفران توليدي خود در بازار جهاني سود به دست بياوريم حديث تلخي است كه گريبان بسياري از محصولات توليدي ايران را چسبيده است. يكي از فعالان صنعت بسته بندي مي گويد: از آنجا كه 80 تا 90 درصد كالاهاي ايراني به صورت فله صادر مي شود هر سال 2 تا 3 ميليارد دلار ارزش افزوده و درآمد ارزي را تنها به دليل فقدان بسته بندي مناسب از دست مي دهيم. وي ادامه مي دهد: مطالعات انجام شده نشان مي دهد كه تنها با صرف 200 تا 250 ميليون دلار مي توان صنعت بسته بندي را ايجاد كرد به نحوي كه محصولات ما موقعيت جديدي در بازارهاي جهاني به دست آورند و 70 درصد از درآمدهاي هدررفته خود را به دست آوريم. او خاطرنشان مي سازد: كشورهاي اروپايي و به تدريج كشورهاي جنوب شرقي آسيا در زمينه سيستم هاي بسته بندي به پيشرفت هاي فراواني دست يافته اند. كشور ما نيز در اين زمينه - با توجه به وجود برخي از مواد اوليه سيستم هاي بسته بندي - داراي توانايي بالقوه است و مي تواند از تجربه كشورهاي مذكور نيز استفاده كند. اين كارشناس صنعت بسته بندي تصريح مي كند: امروز واردات كالا يكي از مشكل ترين فعاليت هاي اقتصادي است. اين مساله صنعت بسته بندي را نيز تحت الشعاع قرار داده است، چون قيمت بالاي تجهيزات و مواد اوليه صنعت بسته بندي موجب افزايش قيمت كالاهاي صادراتي ايران شده است. وي مي افزايد: ما بايد سعي كنيم كه به جاي ماشين آلات، دانش فني سيستم بسته بندي را وارد كنيم، زيرا بعضي مواقع قيمت بالاي تجهيزات بسته بندي ايجاب مي كند كه از آنها استفاده نكنيم. اين فعال صنعت بسته بندي مي گويد: ايتاليا، آلمان و فرانسه از كشورهاي صاحب نام در صنعت بسته بندي هستند. پس نبايد آنها را فراموش كرد. متوليان اقتصادي كشور بايد راهكاري ايجاد كنند تا به واسطه آن بتوان دانش فني اين صنعت را از كشورهاي موردنظر وارد كرد. وي تاكيد مي كند: البته اين را هم بايد در نظر داشت كه لازمه دستيابي به صنعت بسته بندي، آماده سازي، تجهيز و تسهيل فعاليت در صنايعي است كه رابطه مستقيم با صنعت بسته بندي دارند. يا به عبارتي پيش نياز ايجاد صنعت مورد بحث هستند. امروز صنايع پيش نياز صنعت بسته بندي دچار نابساماني هاي بسياري هستند و با اين اوضاع نمي توان نسبت به ايجاد اين صنعت خوش بين بود. بسته بندي; صنعت خرد شده بنابر گفته بسياري از فعالان صنعتي، توليد كاغذ و كارتن نقش بسيار موثري در شكل گيري صنعت بسته بندي دارند اما هم اكنون به دليل مشكلاتي كه گريبان گير صنايع كاغذ و كارتن است صنعت بسته بندي نيز دچار معضلات فراواني شده است. بنابر شواهد موجود هر سال قيمت كاغذ و كارتن در جهت مخالف يكديگر افزايش و يا كاهش هاي مداومي را تجربه مي كنند. اين درحالي است كه در كشورهاي توسعه يافته جهان كاغذ، كارتن و در نهايت صنعت بسته بندي تحت قالب يك صنعت واحد به فعاليت مشغول هستند. در ايران چون مقياس توليدهاي صنعتي از الگويي علمي پيروي نمي كنند، صنعت بسته بندي در فرآيند صنايع مجزا و تفكيك شده شكل گرفته است كه نسبت به هر تغيير و تحولي در اين صنايع دچار نوسان به مي شود نظر مي رسد متوليان اقتصادي كشور براي جبران هزينه هاي صادراتي و همچنين افزايش نفوذ محصولات ايراني در بازارهاي جهاني بايد حركت در جهت تركيب بهينه صنعت بسته بندي و تجميع صنايع مرتبط با آن را در دستور كار خود قرار دهند. در غير اين صورت فرار درآمدهاي صادراتي با سرعت بيشتري در مدار ارقام چندصد ميليون دلاري حركت خواهد كرد. آيا افت شديد صادرات غيرنفتي يك كشور - آن هم با مزيت هاي اقتصادي فراوان - تنها به دليل تراژدي تلخ صنعت بسته بندي حيرت آور ؟ نيست