Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811113-59902S1

Date of Document: 2003-02-02

شايد رنسانسي براي صلح نفيسه كوهنورد همه ما ناچاريم رنسانس و برنامه ريزي جديدي را در روابط كشورهاي منطقه و همسايگان تجربه كنيم. اين جمله اي است كه احمد ماهر وزير خارجه مصر در كاخ چراغان استانبول در اجلاس همسايگان عراق بر آن تاكيد كرد. آيا به راستي نشست استانبول مي تواند آغاز رنسانسي در روابط كشورهاي عرب و همسايه عراق؟ باشد وزراي خارجه شش كشور ايران، اردن، مصر، عربستان سعودي، سوريه و تركيه در روزهايي كه هنوز نتيجه بررسي هاي بازرسان تسليحاتي سازمان ملل اعلام نشده بود براي مذاكرات صلح در استانبول گرد هم اجلاسي آمدند كه به پيشنهاد عبدالله گل نخست وزير تركيه تشكيل شد. همان طور كه انتظار مي رفت در اين نشست وزراي خارجه تنها به بررسي برخي راهكارها براي آغاز همكاري كشورهاي منطقه در راستاي جلوگيري از جنگ پرداخته و نتايج حاصل از آن در واقع گامي براي محك زدن امكان و چگونگي وحدت نظر كشورهاي همسايه عراق بود اما به نظر مي رسد دستيابي به چنين اتحادي اگر غير ممكن نباشد سخت خواهد بود. موانع حصول اين اتحاد را مي توان بدين گونه دسته بندي كرد: - 1 تفاوت در روابط اين كشورها با آمريكا - 2 روابط كشورها با يكديگر و چالش هايي كه همواره براي برقراري روابط دوستانه ميان آنها وجود داشته است از جمله مسائل فرهنگي، تاريخي، سياسي و... - 3 و در نهايت ابهام موضع گيري هر يك از اين كشورها در قبال بحران عراق و سرنوشت حكومت بغداد. اگر چه تمام اين كشورها صراحتا اعلام كرده اند كه تمايلي به آغاز جنگ نداشته و سعي خواهند كرد به هر ترتيبي از آن جلوگيري كنند اما به هر حال موضع برخي از اين دول در صورت وقوع جنگ نيز هنوز مشخص نيست. عربستان سعودي و تركيه از زمان جنگ خليج فارس در سال 1991 ميزبان نيروهاي آمريكايي هستند. اكنون سه هزار سرباز آمريكايي در شرق اردن نيز مستقر شده و اگرچه اجازه خروج از پايگاه هايشان را به دلايل امنيتي ندارند ليكن در صورت آغاز جنگ وارد عمل خواهند شد. اگر چه عربستان سعودي و تركيه مدتي است كه مخالفت خود را با استفاده آمريكا از خاك اين كشورها براي حمله به عراق اعلام كرده اند اما به نظر مي رسد موضع عربستان سعودي واضح تر از تركيه بوده و دولت سعودي علي رغم فشارهاي كاخ سفيد هنوز هيچ مجوزي براي استفاده از فرودگاه ها و پايگاه هاي هوايي اش توسط آمريكا صادر نكرده است. اما در مقابل، تركيه با وجود آنكه سعي كرد به عنوان پايه گذار ديپلماسي فعال صلح در منطقه مطرح شود، كماكان روابط نزديكش را با آمريكا ادامه داده و پايگاه هايش را براي بررسي و تحقيق در اختيار نيروهاي آمريكا قرار داده از است ديگر سو شرايط اقتصادي برخي از اين كشورها از جمله مصر، تركيه و اردن به گونه اي است كه نيازمند دلارهاي اعطايي آمريكا هستند. گرچه مقامات اين كشورها سعي دارند به نوعي اين نيازها را توجيه كرده و حتي از نظر پنهان كنند. تركيه از يكسو ديواري را در استانبول به نمادي از صلح اختصاص داده و از سوي ديگر در پشت پرده در حال محاسبه خسارات و زيان هاي جنگ احتمالي بوده و آنكارا تمام تلاش خود را براي دريافت امتيازات و اعتبار مالي چشمگير از واشنگتن ادامه مي دهد. توجيه اين كشور براي چنين رايزني هايي با كاخ سفيد ادعاي زيان 100 ميليارد دلاري اي است كه ترك ها در زمان جنگ كويت متحمل شده و هنوز آن را با آمريكا تصفيه نكرده اند. اگر چه اردوغان رهبر حزب عدالت و توسعه در سخنراني هاي اخيرش با بيان اين كه تركيه حاضر به قبول زيان هاي جنگ نيست تاكيد كرد كه خون مردم بي گناه عراق را با پول نمي توان برابر دانست. اما به هر حال رايزني هاي ترك ها براي دريافت بودجه اي مناسب از آمريكا در صورت وقوع جنگ قابل كتمان و چشم پوشي نيست. مصر نيز كه به عنوان رهبر دنياي عرب شناخته شده نيازمند سالانه 2 ميليارد دلاري است كه از آمريكا دريافت مي كند و شايد به همين دليل است كه با وجود اعلام مخالفت قاهره با حمله نظامي به عراق مقامات اين كشور هرگز به طور مستقيم مخالفتشان را با سياست هاي كاخ سفيد در اين باره بيان نكرده و حتي در بسياري از مواقع به نوعي از آن حمايت نيز كرده اند. نمونه بارز اين موضوع حضور هزار پليس براي جلوگيري از تظاهرات 150 نفري مصري ها در مقابل سفارت آمريكا در قاهره است. در اين مورد حداقل ديگر كشورها از جمله تركيه برخورد چندان جدي نداشته و حتي مخالفان جنگ در آنكارا و استانبول در روز برگزاري اجلاس نيز دست به تظاهرات زده و شعارهاي ضدآمريكايي سر دادند. از ديگر سو اين كشورها از نظر روابطشان با يكديگر نيز همواره با چالش هايي مواجه بوده و هستند. مشكلاتي كه به نظر مي رسد حل آن ها در مدت زمان كوتاه، امكان پذير نبوده و بر ايجاد اتحاد ميان آنها سايه خواهد افكند. يكي از اين معضلات روابط كشورهاي عربي منطقه با يكديگر و كشورهاي غيرعربي ايران و تركيه است كشورهاي عرب در طول تاريخ تمايل چنداني به پذيرفتن كشورهاي غيرعرب در جمع خود نداشته اند. مصر هرگز به اجلاس استانبول با ديده مثبت ننگريست. چرا كه اين امر را دخالت بي جاي ترك ها در موضوعي عربي شمرد و از ديگر كشورهاي عربي نيز به دليل عدم هماهنگي در مورد بحران عراق و دادن پاسخ مثبت به دعوت گل انتقاد كرد ليكن اين كشورها در ميان خود نيز نگاهي واحد ندارند و علي رغم ادعاهايشان مبني بر يگانگي در دنياي عرب چنين چيزي به نظر مي رسد تاكنون به وقوع نپيوسته شايد است مي توان يكي از ريشه هاي عدم توافق ميان آنها را در موضع گيري اين كشورها در قبال مسئله خاورميانه و فلسطين يافت. گرچه به ظاهر در اين اجلاس لزوم حل مسئله فلسطين و فرصت همكاري تمام كشورهاي منطقه در اين راستا نيز مطرح شده اما واقعيت هاي تاريخي نشان دهنده آن است كه سايه اختلافات دول اين كشورها در قبال بحران خاورميانه همواره بر روابطشان وجود خواهد داشت. از طرف ديگر مواضع مبهم مقامات كشورهاي همسايه عراق در مورد سرنوشت و آينده حكومت بغداد نيز مانعي براي به نتيجه رسيدن ائتلاف شش گانه خواهد بود چرا كه هر يك از اين كشورها ديدگاهي متفاوت در اين باره دارند. اگر چه به نظر مي رسد غالب آنها چندان بي تمايل به سقوط صدام نيستند ليكن اين را در چارچوب منافع خود نيز محك مي زنند. سوريه، ايران و تركيه نگراني ويژه اي در مورد حكومت آينده عراق و احتمال قدرت گرفتن دولت كرد در اين منطقه دارند، هر چند به نظر مي رسد احتمال قدرت گرفتن دولت شيعه در عراق چندان قوي نباشد كه بتوان به طور جدي مطرح كرد ليكن اين موضوع نيز يكي از دغدغه هاي كشورهاي عربي است چرا كه حكام سني مذهب اين كشورها تمايلي به تشكيل حكومت شيعي جديدي در منطقه از ندارند دگر سو احتمال تجزيه عراق پس از صدام و احتمال ادامه اين تغييرات ژئوپلتيك در منطقه نيز باعث شده كشورهاي منطقه با احتياط بيشتري شرايط بغداد بدون صدام را بررسي كنند. موضوع نفت عراق و چگونگي بهره برداري هر يك از همسايگان نيز يكي ديگر از مسائل اختلاف برانگيز در راستاي مذاكرات براي اتحاد منطقه اي خواهد بود. با توجه به تمام اين مسائل به نظر مي رسد تا زماني كه به قول ماهر، رنسانسي در روابط اين كشورها با يكديگر رخ ندهد تلاش هاي اين كشورها براي ايجاد ائتلافي منطقه اي ميان كشورهاي اسلامي و همسايه عراق و حتي برگزاري اجلاس احتمالي با حضور سران در دمشق بي نتيجه خواهد از ماند دگر سو اين كشورها بايد در نظر داشته باشند كه براي جلوگيري از جنگ و ممانعت از دخالت خودسرانه آمريكا در منطقه علاوه بر رفع اختلافات ميان خود نيازمند برقراري روابط سنجيده تر با ديگر كشورهاي منطقه و حتي كشورهاي اروپايي خواهند بود چرا كه هر نوع بي توجهي به ديگر كشورهاي منطقه و محدود كردن ديپلماسي صلح به شش كشور باعث بروز نارضايتي ها در برخي كشورها مانند كويت خواهد شد. كويت پس از اجلاس به صراحت اعلام كرد اين اجلاس كويت را از ديگر همسايگان عراق جدا كرد و همين نيز باعث شد تا بهانه اي براي همكاري هرچه بيشتر با آمريكا را در اختيار اين كشور قرار گيرد.