Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811113-59900S1

Date of Document: 2003-02-02

مهندسي آب كليد توسعه پايدار دخالت بي رويه انسان دلتاها را كه خاستگاه اوليه تمدن بشري بوده است كشانده است به نابودي احتمالا در تمامي دنيا، هلنديها به علت موفقيت هايي كه در مهندسي آب داشته اند در اين زمينه از همه مشهورترند. بايد هم چنين زيرا باشد اگر گستره سدهاي بزرگ كه طول آنها به 400 كيلومتر مي رسد و ديوارهاي شني بلند (با 200 كيلومتر طول ) كه به دست مهندسان هلندي براي عقب راندن دريا ساخته شده و از آنها دقيقا نگهداري مي شود وجود نمي داشت بيش از نصف اين كشور غيرقابل سكونت مي بود. در حال حاضر خانه و زندگي و معاش 8 ميليون نفر از مردم بر اين دلتاي باز پس گرفته از آبقرار دارد كه بي ترديد از نظر اقتصادي و اجتماعي منطقه اي است حائز اهميت بسيار، با اين همه مشكلات نگهداري آن بي گمان روبه افزايش است. بالا رفتن سطح درياها مشكلي است كه پس از چندي حتي توانايي هلنديها در مهار كردن آب را نيز در بوته آزمايش بگذارد. در ميان مسائل مختلف زيست محيطي كه باعث جابه جايي افراد از خانه و زندگي خود مي شوند، هيچ عاملي به اندازه اثرات بالقوه بالا رفتن سطح دريا -كه خود ناشي از تغييراتي است كه به دست بشر در آب و هواي زمين ايجاد شده - موثر نيست. براي مثال اگر سطح آب اقيانوسها در تمام دنيا يك متر بالا برود در كشورهاي مختلف دنيا 50 ميليون پناهنده زيست محيطي ايجاد خواهد شد. اين رقم سه برابر تعداد كل انواع مختلف پناهندگان شناخته شده امروز است. امروز بيشتر دانشمندان بر اين باورند كه كره زمين رفته رفته گرم مي شود و علت آن هم تجمع گازهاي گلخانه اي در جو زمين است كه به طور عمده ناشي از مصرف سوختهاي فسيلي دركشورهاي صنعتي است. اكنون مشخص نيست كه ميانگين درجه حرارت زمين تا چه حد بالا خواهد رفت و اين افزايش با چه سرعتي به وقوع خواهد پيوست. طبق برآوردهايي كه اخيرا صورت گرفته درجه حرارت كره زمين تا سال 2030 به /1 5 ميزان /4 5 تا درجه سانتي گراد يعني 308 درجه فارنهايت افزايش خواهد يافت و اين افزايش تا سال 2100 به 5 درجه خواهد رسيد. اگر اين برآورد صحيح باشد تا پايان قرن آينده سطح آب /1 4 درياها تا 2 متر بالاتر خواهد رفت (براي مقايسه بد نيست بگوييم كه سطح آب درياها در طول قرن گذشته احتمالا هيچ گاه از 15 سانتي متر بالاتر نرفته است ).چنين افزايشي مسلما به تمام مردم دنيا و زيربناي تمام جهان صدمه خواهد زد اما فوري ترين و بدترين اثرات آن در كشورهاي در حال توسعه خواهد بود. رئيس جمهور مالديو پرزيدنت مامون عبدالقيوم مساله را بي پرده عنوان كرده است: اثرات پيش بيني شده اين تغيير واقعا اعتماد به نفس انسان را از بين مي برد: خط ساحلي به شدت تغيير خواهد يافت و زمين از دست خواهد وقتي رفت ميزان حداقل تغيير سطح آب درياها بيشتر شود بناچار تعداد سيلها بيشتر مي شود و خسارات ناشي از سيل تشديد خواهد شد. دلتاهاي حاصلخيز را سيل فراخواهد گرفت و باعث از بين بردن زمينه هاي كشاورزان حاصلخيز و پوشش گياهي و افزايش نفوذ نمك به داخل آبخيزها و رودخانه ها و خورها خواهد شد. هزينه هاي سنگين تجديد بنا و احيا و آباداني و تقويت شبكه هاي مقاوم در سواحل براي اكثر كشورهاي درگير با مساله فلج كننده خواهد بود. برخي از اقليم شناسان اكنون برآورد كرده اند كه شدت بالا رفتن سطح آب درياها بعد از سال 2050 بيشتر خواهد شد و به 3 تا 2 سانتي متر در هر سال خواهد اما رسيد در عمل اين افزايش در بعضي مناطق بسيار بيشتر از ساير نقاط خواهد بود. زيرا مناطق گوناگون از يك سوتفاوتهاي آشكاري با يكديگر دارند. (مثلا بعضي مناطق بلندتر و برخي پست ترند ) و از طرف ديگر از لحاظ فرايندهاي زمين شناختي تفاوتهاي بيشتري ميان آنها وجود دارد، در اين مورد جابه جايي طبيعي قشر زمين و يا نشست زمين در مناطق ساحلي، در دلتاهاي رودخانه اي مساله نشست خاك يك موضوع اساسي است. در شرايط طبيعي دلتاهاي رودخانه اي در يك حالت تعادل پويا قرار دارند و با پيروزي از الگوي پيوسته اي از تجمع خاك و نشست آن پي درپي تشكيل مي شوند وفرو مي پاشند. مثلا در آمريكا دلتاي رودخانه مي سي سي پي از رسوباتي كه در جريان سيل ها ته نشين شده بود و يا در جريان گذار رودخانه به سمت دريا بر جا مي ماندند بوجود آمد. اين رسوبات به مرور زمان تجمع اما مي يابند تغييرات محلي و منطقه اي قشر زمين همراه با فشرده شدن خاك باعث مي شوند كه زميني كه بدين ترتيب تشكيل شده نشست كند. نشست موضعي زمين خود به تنهايي مي تواند به معناي بالا رفتن سطح آب تا حد 10 سانتيمتر در سال باشد. بنابر اين شدت نسبي افزايش سطح آب دريا را بايد از حاصل جمع افزايش سطح جهاني آب درياها و ميزان نشست محلي خاك محاسبه كرد. بهره برداري از ذخاير زيرزميني آب و نفت نشست زميني را تشديد مي كند. در شهر بانكوك واقع در تايلند به علت پايين رفتن سفره هاي آب كه ناشي از بهره برداري بيش از حد از آبهاي زيرزميني در طول سه دهه گذشته است ميزان نشست موضعي خاك به 13 سانتيمتر در سال رسيده است. به علاوه كارهايي مانند كانال زدن و تغيير مسير دادن و سد بستن بر روي رودخانه ها مي تواند ميزان رسوباتي را كه به دلتا مي رسند به شدت كاهش دهد. وقتي اين حالت پيش مي آيد، همچنان كه در مي سي سي پي و نيل پيش آمده، تجمع رسوبات نمي تواند ميزان نشست زمين را جبران كند و در نتيجه فرسايش خط ساحلي بيشتر مي شود و سطح آب هم بالاتر مناطق مي رود دلتايي پست كه هم از نظر بوم شناسي و هم از نظر اجتماعي واجد اهميت بسيارند جزو اولين مناطقي هستند كه در صورت افزايش حتي ناچيز سطح آب درياها بر اثر سيل نابود خواهند دلتاهاي شد حاصلخيز از منابع مهم تامين مواد غذايي و ساير فرآورده ها مي باشند و از ميان دلتاهاي مهم دنيا تعدادي از آنها مانند دلتاي بنگال و نيل بسيار پرجمعيت نيز مي باشند. درنتيجه اين مناطق خود به تنهايي بزرگترين منشا پناهندگان ناشي از بالارفتن سطح دريا به حساب مي آيند. براساس مطالعاتي كه اخيرا به همت پژوهشگران انستيتوي اقيانوس نگاري وودزهول در ماساچوست به عمل آمده مجموعه اثر بالارفتن سطح دريا و نشست زمين در بنگلادش و مصر نشان داده شده است. در اين دو منطقه مسكن و معاش حدود 46 ميليون نفر به طور بالقوه در معرض خطر قرار دارند. اين پژوهشگران سه طرح احتمالي را در اين مورد عرضه كرده اند كه براساس برآورد حداقل و حداكثر افزايش سطح دريا شكل گرفته اند. يعني حداقل افزايش سطح دريا تا سال 2050 سيزده سانتي متر و تا سال 2100 سانتي متر 28 و حداكثر اين افزايش تا سال 2050 هفتاد و نه سانتي متر و تا سال 2100 دويست و هفده سانتي متر برآورد شده است. در طرحي كه به نام بهترين حالت ناميده مي شود افزايش سطح آب دريا كمترين ميزان را دارد و ناحيه دلتايي هم در حالت تعادل است. در طرح دوم كه بدترين حالت ناميده شده افزايش سطح دريا در سطح حداكثر است و نظام رودخانه اي كه به دلتا مي ريزد به طور كامل مسدود يا منحرف شده است. در اين حالت بايد ميزان نشست طبيعي دلتا را هم به ميزان مطلق بالارفتن سطح دريا اضافه كرد. طرح سوم به درستي بدترين حالت واقعي ناميده شده. اين طرح بر اين اساس مبتني است كه بيرون كشيدن بيش از حد آبهاي زيرزميني توسط پمپ براي آبياري و ساير مصارف موجب تشديد نشست طبيعي مي شود. پژوهشگران براي محاسبه اثرات اقتصادي اين سه حالت هم در مصر و هم در بنگلادش شرايط فعلي را اساس قرار مثلا دادند سهمي از جمعيت كل كشور كه هم اكنون در مناطقي كه در معرض سيل هستند زندگي مي كنند و يا سهمي از فعاليتهاي اقتصادي كشور كه توسط همين افراد فعلا انجام مي شود مبنا قرار داده شد. البته واضح است كه ادامه اسكان مردم در اين مناطق و رشد جمعيت آن معنايي جز افزايش تعداد پناهندگان زيست محيطي آينده نخواهد داشت. دلتاي بنگال كه بر جريان آب رودخانه هاي گنگ و براهماپوترا و مگنا استوار است بزرگترين دشت ساحلي جهان است %و 80 مساحت كل كشور بنگلادش را تشكيل مي دهد (يك پنجم بقيه آن آب است ). در نتيجه ساكنان اين منطقه در معرض سيل هايي هستند كه هر ساله در اثر بالا آمدن آب رودخانه ها و امواج توفاني اقيانوس ايجاد مي شوند. ادامه دارد جمشيد ثابتان فدايي كارشناس ارشد آبخيزداري