Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811112-59865S4

Date of Document: 2003-02-01

كالبد شكافي تمام كلمات گفت وگويي كوتاه با امير جلال الدين اعلم، مترجم مهدي يزداني خرم ناعقلاني بودن نابخردانگي خصلت ماهوي جهان است بلكه ماآدم ها كافكا نمي گويد اين خصلت را به آن مي دهيم ديوستاني كه كافكا نقش مي بنددهر آينه ديوان به پا داشته اند مردي سپيدموي كه بارها نامش را در كنار كافكا ديده ايم، مردي وسواسي كه حتي در قهوه درست كردن هم جدي است، مردي كه براي ادبياتي ها خاطره اي از كامو و سارتر است... بگذريم. اصلي ترين ويژگي هاي ترجمه هاي اعلم وسواس و وفاداري شديد او به متن است به طوري كه ترجمه هاي او چه ترجمه هاي ادبي و چه ترجمه هاي فلسفي به شدت با متن اصلي تطبيق دارند و كمتر لغزشي در كار او ديده شده است. او مي گويد: هر كار حرفه اي مثلا ژورناليسم، عكاسي، ترجمه، پزشكي و... بايد خوب انجام شود. كننده اين كارها بايد فضيلت مند باشد. اين فرد به دنبال كمال است و به كار خود هم ايمان چه دارد در غير اين صورت از حوزه بحث ما خارج خواهد بود. در خط سير كمال هم نقطه پاياني وجود ندارد. من به منزله يك مترجم اگر بخواهم ترجمه اي دقيق، روان و فهم پذير انجام دهم بايد زبان مبدا را خوب بدانم (البته خوب نسبي است ) و بتوانم آن را در قالب ساختار نحوي زبان مقصد دربياورم پس من بايد با توجه به اين كه ترجمه امري آفرينش گرانه است زبان مبدا را خوب بدانم و چگونگي برگرداندن معاني و مفاهيم اين زبان مبدا را به زبان مقصد ياد بگيرم. اعلم انگليسي را نزد پدرش مي آموزد، پدر اعلم از تحصيلكرده هاي مدرسه دارالفنون بوده است، او عشق به زبان و فرهنگ را به اعلم مي آموزد. اعلم مي گويد: من از سال هاي سوم و چهارم دبستان به طور جدي مطالعه مي كردم، رمان و داستان مي خواندم. من در زمينه زبان بيشتر آدم خودآموخته اي هستم، زبان انگليسي زبان اول من انگيزه بود من براي يادگيري زبان فرانسه هم، علاقه من به سارتر و كامو بود، در دانشگاه بود كه شروع به آموختن زبان فرانسه كردم از مهمترين آثار اعلم كتاب جامعه باز و دشمنان آن است كه اعلم جلد اول آن يعني افلاطون را ترجمه كرده و جلد دوم آن را هم در دست ترجمه اشتياق دارد اين مترجم به پوپر دلايل خاصي دارد. او جهان پوپر در اين اثر را چنين تعريف مي كند: پوپر منتقد يك جامعه توتاليتر است. توتاليتاريسم يعني سيطره تام و تمام يك اقتدار سياسي متمركز بر همه افراد جامعه كه معمولا از طريق يك حزب قدرتمند اعمال مي شود. اين استبداد آزادي را سركوب مي كند. يكي از نظريه پردازان توتاليتاريسم افلاطون بوده است. پوپر در اين كتاب از سير پيدايش توتاليتاريسم بحث كرده است و افلاطون به عنوان يكي از بزرگترين انديشمندان اين مكتب معرفي مي شود. اين كتابدر سال 79 توسط نشر سروش منتشر شده است. اعلم در بين قشر ادبيات دوست به مترجم كافكا مشهور است. او درواقع نخستين كسي است كه آثار كافكا را به طور مستمر ترجمه و چاپ كرده است. اولين اثر اعلم هم كتابي در باب كافكا است: سنجش هنر و انديشه فرانتس كافكا نوشته والتر زكل كه براي اولين بار در سال 51 منتشر مي شود. او مي گويد: از نوجواني يك همبستگي عميق بين خودم و كافكا احساس مي كردم و مي ديدم عوالم و رنج هاي كم و بيش مشتركي داريم. خود همين اشتراك معنوي بين يك مترجم و نويسنده باعث مي شود كه من بيايم و كار او را به زبان مادري خود ترجمه كنم. بعد از كتاب كافكا اعلم كتابي را درباره داستايوفسكي منتشر مي كند. سنجش هنر و انديشه فيودور داستايوفسكي. اين كتاب نخستين بار در سال 54 منتشر مي شود و در سال 75 به همت انتشارات علمي و فرهنگي به چاپ دوم مي رسد. بعد از اين دو كتاب اوليه، اعلم دو رمان بسيار مهم را ترجمه مي كند: تهوع و بيگانه. از دو نويسنده اي كه آن روزها جهان را شيفته و تحت تاثير خود قرار داده بودند هر دو كتاب هم از زبان فرانسه ترجمه شده است. جالب اينجا است كه جو آن روزها و سارترپرستي شديد روشنفكران تاثيري در ترجمه اعلم نداشت. او مي گويد: هرگز! ترجمه من شخصي است، من آدم گوشه گيري هستم و طبعا آن چنان تحت تاثير جو روشنفكري دورانم قرار اين نمي گرفتم دو رمان براي من همان حال و هوايي را داشت كه در پيوند با كافكا كشف كرده بودم. اعلم ما را به تعريف بيگانه از زبان كامو سوق مي دهد. در جامعه ما هر آدمي كه در سر خاكسپاري مادرش نگريد، خودش را در معرض اين خطر مي آورد كه محكوم به مرگ شود. قهرمان كتاب محكوم مي شود زيرا در بازي همگاني شركت نمي كند، بدين معني او با جامعه اي كه در آن مي زيد بيگانه است اين رمان كلاسيك و محبوب بارها منتشر شده است. ويرايش جديد آن را اعلم در دومين چاپ كتاب انجام مي دهد. ناشر كتاب نشر نيلوفر است. رمان تهوع بهترين اثر داستاني سارتر، هم براي مترجم تعريف هاي خاصي را او دارد مي گويد: آنتوان روكانتن احساس مي كند جهان بي معنا و ناعقلاني است. اين احساس طي رويارويي هاي او با وجود به دست مي آيد. اين بي معنايي انسان سارتر را رنج مي دهد. تهوع نوعي عذاب روحي است. او به اين نتيجه مي رسد كه براي رهايي از اين بي معنايي به وجودش معنا بدهد. اين بسيار زيبا است: مني كه به وجود معنا مي دهم. تهوع نيز ويرايش جديدي شده و چاپ پنجم آن در سال 81 توسط نشر نيلوفر صورت مي گيرد. اولين ناشر كتاب نشر اميركبير بوده است. بعد از اين آثار اعلم ترجمه كتابهاي كافكا را آغاز مي كند: قصر، محاكمه و مجموعه داستان هاي كافكا، ناشر هر سه كتاب نيلوفر است. او مي گويد: من زبان آلماني را نمي دانم و كافكا هم به آلماني مي نويسد. زبان فرهنگي رايج در زمان او (در چكسلواكي ) آلماني بوده است. من كافكا را مي خواندم و منتظر بودم كسي بيايد و آثار او را از آلماني ترجمه كند. اما ديدم سال هاي عمر من مي گذرد و كسي به سراغ كافكا نمي رود، وقتي ديدم اين انتظار برآورده نمي شود، ناگزير و نادلخواه شروع به ترجمه كافكا از روي متن انگليسي كردم و بعد از ترجمه آن متن را با دو ترجمه فرانسه مقايسه كردم. ترجمه هاي كافكا براي مترجم دشواري هاي فراواني به همراه داشت. جهان پيچيده و مرموز كافكا در كنار زبان سخت و مغلق او هر مترجمي را دچار عذاب و مشقت مي كند. در ضمن وسواس مترجم براي ارائه ترجمه اي دقيق موجب شده او از بيشترين امكانات موجود براي تطبيق ترجمه ها با يكديگر استفاده كند. اعلم مي گويد: من رنج زيادي بردم، اگر آلماني مي دانستم لازم نبود اين همه متن را مقايسه كنم. روي هم رفته فكر نمي كنم ترجمه هايم از كافكا بدتر از ترجمه اي باشد كه مترجمي از آلماني انجام دهد. طبيعي است در آينده و در خط سير ترجمه هاي متعدد از آثار بزرگ، كساني خواهند بود كه اين كتابها را از روي آلماني ترجمه كنند. اما به علت سختي زبان كافكا فكر مي كنم آن مترجم هم ناگزير خواهد بود كتاب اصلي را با ترجمه هاي ديگر مقابله كند در باب جهان كافكا اعلم مختصري مي گويد، مختصري كه از ديد او حامل بودن و هم زيستي با كافكا است. او مي گويد: كافكا وصف كننده موقعيت هاي ابزورد يا ناعقلاني اي است كه براي گروهي از آدم ها در روبه رو شدن با واقعيت جهان پيش مي آيند. اين مفهوم ابزورد در انديشه و كار كافكا مفهومي كليدي است و بدون دريافتن آن، فهميدن كافكا نشدني است. شكسپير به گمانم نخستين بيان كننده دقيق اين مفهوم ابزورد است. او در نمايشنامه مكبث مي گويد: زندگي قصه اي است كه ابلهي نقش مي كند. پر از خشم و خروش و هياهو است و هيچ معنايي ندارد. of full, idiot an by told tale a is nothingLife signifying, fury and sound قهرمان هاي كافكا را به خوبي مي شناسيم. آدم هايي كه مسخ وارگي و شي وارگي آنها در آثار كافكا نوعي تيپ خاص شخصيتي آفريده است. تيپي كه امروزه به نام تيپ كافكايي شناخته مي شود. اعلم مي گويد: بسياري از قهرمانان كافكا در حال تجربه كردن اين قصه نامعقول و بي معنا هستند. آنها را تك و تنها و حيرت زده در برابر اين جلوه هاي فهم ناپذير و معماگونه واقعيت زندگي مي بينيم در حالي كه خودشان را در معرض تهديد نيروهاي اهريمني مي يابند. نمونه خوبي مي آورم: ك. قهرمان رمان محاكمه، از طرف يك دستگاه قضايي رازناك به جرمي متهم مي شود كه هرگز از چگونگي آن آگاهي نمي يابد. همه كوشش هايش براي پي بردن به اين جرم و اثبات بي گناهي اش ناكام مي ماند و سرانجام اعدام مي شود. هم قهرمان محاكمه و هم قهرمان قصر همواره حال ابزورديته يا نابخردانگي را سير مي كنند و فرجامشان نيستي يا نااميدي بي درمان است. نكته مهمي را كه بايد بيفزايم اين است كه كافكا نمي گويد ناعقلاني بودن / نابخردانگي خصلت ماهوي جهان است; بلكه ما، آدم ها اين خصلت را به آن مي دهيم. ديوستاني كه كافكا نقش مي بندد، هر آينه ديوان به پا داشته اند. از اهم ديگر آثار اعلم، ترجمه هاي فلسفي او است كه وجهه و بازتاب آكادميك داشته است. او يكي از مجلدات تاريخ فلسفه كاپلستون يعني: فيلسوفان انگليسي از هابز تا هيوم را ترجمه كرده است. چاپ دوم كتاب در سال 70 توسط نشر سروش انجام گرفته است. مترجم مي گويد: مجلدات كتاب به يك معنا به هم متصل هستند زيرا تاريخ فلسفه را از آغاز تا به امروز شرح داده اند. ولي هر جلد استقلال خود را هم دارد. در اين كتاب فيلسوفان انگليسي چهار فيلسوف مهم يعني تامس هابز، جان لاك، جورج باركلي و ديويد هيوم به بحث كشيده مي شوند. از حيث فلسفي ارزشمندترين آنها هيوم است و كتاب عمدتا درباره تجربه باوري يا آمپيريسم كلاسيك انگليسي است. اعلم بعد از اين كتاب اثري به نام درآمدي به فلسفه نوشته جان هرمن رندل و جاستوس باكلر را منتشر مي كند. در ليست آثار اين مترجم دو فيلمنامه نيز وجود دارد. جكي براون از كوئنتين تارانتينو و ماجراي نيمروز از كارل فورمن كه توسط زينه مان كارگرداني شد. علاقه عجيب اعلم به تارانتينو او را به ترجمه اين فيلمنامه تشويق كرده است. ناشر جكي براون، ساقي و ماجراي نيمروز سروش است. جكي براون در سال 79 منتشر شده است. آخرين اثر امير جلال الدين اعلم كتابي در باب تاريخ هنر است. اين كتاب انگيزه آفرينندگي نام دارد و نوشته دنيس اسپور است. مترجم چيزي نزديك به هفت سال زمان براي ترجمه و تصحيح كتاب صرف كرده است. كتاب درباره: نگارگري، پيكره سازي، معماري، موسيقي، رقص و هنرهاي نمايشي بحث مي كند. اين اثر به زودي منتشر مي شود. اعلم در پايان اين گفت وگو اشاره اي به معيارهاي يك ترجمه شايسته كرده و مي گويد: مشخصه هاي ترجمه شايسته را مي توان در سه صفت خلاصه كرد- 1 ترجمه بايد دقيق و امين باشد يعني: مطلب در زبان مبدا درست فهميده شود و بدون كاست و فزون به زبان مقصد انتقال يابد 2 - ترجمه بايد روان باشد يعني دلالت لفظي در زبان مبدا بايد به طبيعي ترين و گوياترين وجه به دلالت لفظي در زبان مقصد دگرگون شود. روشن تر بگويم: به جاي واژه اي در زبان مبدا، من بايد واژه اي درخور و متناظر در زبان مقصد بياورم. فراگيرتر از هر چيز ساختار نحوي زبان مبدا را مي بايد به قالب ساختار نحوي زبان مقصد درآوريم - 30 مطلب ترجمه شده بايد فهم پذير باشد يعني حاصل مشخصه هاي 1 و 2 مي بايد روي هم رفته و به حيث كلي، نزد ذهن خواننده / شنونده قابل درك باشد.