Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811111-59857S3

Date of Document: 2003-01-31

آيين مردم ايران جشن سده شادي وطن پرست دهم بهمن ماه مصادف است با جشن سده يا س ت. سده هم به معناي صد است و هم به معناي درگاه و س ت نيز به معناي سخن زرتشت است. اما تاريخچه اين جشن؟ چيست اين جشن در آبان روز از ماه بهمن است. برخي گويند در اين روز فرزندان آدم به صد تن رسيده است. اما قبل از بيان بقيه دلايل اين جشن و تاريخچه آن كمي درباره تقويم و زمانبندي روزها مي گوييم. در روزگار باستان _ سال به دو بخش تقسيم مي شد. يكي تابستان بزرگ و ديگري زمستان بزرگ و هر كدام را چهره يا بخش مي گفتند بخش اول كه تابستان بزرگ است از اول فروردين ماه آغاز مي شود و تا پايان مهرماه كه 210 شبانه روز است ادامه پيدا مي كند. بخش دوم يعني زمستان بزرگ از اول آبان ماه تا آخر اسفند است يعني 5 ماه به اضافه ايام كبيسه و به عبارت ديگر در سه سال اول 156 روز و سال چهارم 157 روز بوده است. در ايران باستان هر ماه سي روز تمام بود كه دوازده ماه سيصد و شصت روز چون مي شد سال سيصد و شصت و پنج روز و شش ساعت است، پس پنج روز و شش ساعت باقي مي ماند كه آن را روزهاي كبيسه يا بهيزك يا پنجه و روزهاي گات ها مي ناميدند و در ميان اعراب اين روزها به نام خمسه مسترقه ناميده مي شد. بعد از هر سه سال كه مجموع ساعت هاي باقي مانده از سال به يك روز مي رسيد، روزهاي كبيسه 6 روز مي شد يعني در سال اولي كه تعداد ساعت ها به حساب نمي آمد روزهاي كبيسه 5 روز و در سال چهارم ساعت هاي 4 سال حساب شده و يك روز به جمع كبيسه اضافه مي شد كه شش روز مي شد كه روز ششم را اورداد يعني روز زيادي مي گفتند و هر يك از اين روزهاي كبيسه، جشن مهم آخر سال به شمار مي رفتند و هر كدام به نام يكي از گات هاي پنج گانه است _ 1 اهنه ود روز (Ahnavad) - 2 اوشته ود روز ( Ushtavad) _ 3 پسنته مد روز (Spantamad) _ 4 وهوخشتره روز (Vahukhshatrah) _ 5 وهشتوايشتا روز (Vahishtuishta). بنابراين روز سده عبارت است از 100 روز از آبان گذشته كه صده يا سته ناميده مي شود يعني صد روز از زمستان بزرگ گذشته است. تا اول آبان ماه 210 روز است و تا 10 بهمن ماه روز 100 از آن مي گذرد. در ضمن اين كه از 10 بهمن تا پايان سال 50 شب است و 50 روز كه جمع آن ها 100 مي شود و عده اي معتقدند دليل آن را چنين مي دانند كه فاصله بين دهم بهمن ماه تا عيد نوروز است. روايات قديمي تري نيز موجود است. فردوسي در شاهنامه به پيدايش آتش در اين روز اشاره مي كند. يكي جشن كرد آن شب و باده خورد سده نام آن جشن فرخنده كرد و يا زهوشنگ ماند آن سده يادگار بسي باد چون او دگر شهريار و يا بهشتم بياموز آتشكده چو نزديك شد روزگار سده و... در روايات شاهنامه آمده است كه هوشنگ پسر سيامك از پادشاهان سلسله پيشدادي به صحرا رفته بود كه مار سياهي را مشاهده كرد و براي دفاع از خود سنگي را به سمت مار پرتاب كرد. سنگ ناگهان به سنگ ديگري برخورد كرد و از به هم خوردن دو سنگ آتش روشن شد و در آن زمان بود كه به آتش رسيدند و هوشنگ دستور داد به مناسبت پيدايش اين فروغ ايزدي جشني بر پا كنند و در هنگام پرستش خداوند آن را قبله خود قرار دهند و به سوي آن نماز بخوانند. عده اي نيز گويند واضع اين جشن كيومرث بوده چرا كه كيومرث صد فرزند از فرشته (اناث و ذكور ) داشته و در اين شب و اين روز جشني گرفته است و اما در اين روز مرسوم است آتش روشن مي كنند، شبيه به مراسم چهارشنبه سوري و اين جشن را بيشتر به دليل پيدايش آتش برپا مي كنند. موبدان به دور آتش مي گردند و اوستا مي خوانند و مردم هم به شادي مي پردازند و بيش از هر چيز شكرگزاري مي كنند. جشن سده از آينه هاي زايش و رويش است. سده به معني آتش كشنده و آتش شعله بلند است و نام روز دهم بهمن است. آتش اجاق كانون آغازين حيات است. بقاي آتش، نشانه دوام نسل و خانواده است. زرتشتيان كرمان پنجاه روز پيش از جشن نوروز در گبر محله باغچه بوداغ آباد اين مراسم را برگزار مي كنند.