Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811109-59819S1

Date of Document: 2003-01-29

سرزمين تشنه كام تا دهه ها ديدگاه غالب عوامل فرهنگي مانند جنگ مذهب تجارت و توطئه كاخ نشينان را علت فراز و فرود تمدن ها مي دانست دانيل گراسمن ترجمه: طاهره رنجبر بر اساس گزارش لاني تامسون زمين شناس دانشگاه اوهايو مندرج در شماره 18 اكتبر مجله ساينس بزرگترين خشكسالي 12000 سال گذشته مقارن با سال 2200 پيش از ميلاد مسيح روي داده است. اين نتيجه گيري كه بخشي از پژوهش درباره هسته هاي يخي حفاري شده در يخچال قله كليمانجارو است، هاروي ويس، باستان شناس دانشگاه ييل را از خود بي خود ساخته است. او سال هاست كه مي گويد: يك خشكسالي جهنمي و شديد طي آن دوره، آنقدر به طول انجاميده كه تمدن هاي موجود را از مصر تا هندوستان واژگون ساخته است. اما نمي توانست هيات تاريخدانان باستاني را با نظريه خويش متقاعد پژوهش سازد در قله كليمانجارو به همراه چند بررسي تحقيقاتي ديگر از ايده ويس پشتيباني كرده و بازار جروبحث بر سر نقش آب و هوا در شكل گيري تمدن ها را داغ كرده است. تا دهه ها ديدگاه غالب، عوامل فرهنگي مانند جنگ، مذهب، تجارت، و توطئه كاخ نشينان را علت فراز و فرود تمدن ها مي دانست. طبق اين نظريه انسان ها خود را با شرايط آب و هوايي وفق مي دهند. كارل بوتزر ( Butzer.K) باستان شناس، و جغرافيدان دانشگاه تگزاس در اين باره مي گويد: انسان با سماجت چشمگيري با تغيير آب و هوا كنار مي آيد. اما اكنون آونگ به سرعت به سوي ديدگاه تازه تري در نوسان است كه بر فاكتورهاي زمين فيزيكي تاكيد دارد. كشفيات جديدي كه درباره شرايط اقليمي پايان دوره يخبندان پيشين، موسوم به دوره هولوسن به دست آمده بر اين دگرگوني دامن زده ايالات است متحده در 1988 براي يافتن يكي از ژرفترين هسته هاي يخي كشف شده تا به امروز، كار حفاري در گرينلند را آغاز كرد. يخ و گازهاي به دام افتاده در آن، سرنخ هايي از شرايط آب و هوايي مربوط به هزاران سال پيش را در خود حفظ كرده است. هسته گرينلند به طور قطع چيزي را ثابت مي كند كه پيش از اين هسته هاي يخي و رسوبي به طور ضمني بر آن دلالت داشته اند و آن اينكه شرايط اقليمي دوران هولوسن به واسطه تغيير ناگهاني در درجه حرارت و نيز بي آبي دچار مصيبت شده است. اين اكتشاف پژوهشگران را تشويق مي كند تا با كند و كاو در رسوبات كف درياها، درياچه ها و هسته هاي يخچالي سرتاسر جهان، در جست وجوي جزييات اطلاعات اقليمي منطقه اي باستان شناسان باشند در اين راستا كار تطبيق ركوردهاي آب و هوايي با انتقال هاي مهم در تمدن ها را آغاز كرده اند. آلن كولاتا ( Kolata.A) انسان شناس، دانشگاه شيكاگو يكي از اين مطابقت ها را پيدا كرده است. او در اوايل دهه 1990 دريافت كه يك هسته يخي از يخچال آمريكاي جنوبي نظريه او مبني بر از ميان رفتن تمدن تيواناكو در سواحل درياچه تيتيكاكا بر اثر خشكسالي را اثبات مي كند. هسته حفاري شده در يخ پهنه كلاهك يخچالي كوئلكايا، بزرگترين يخچال پرو، نشان مي دهد كه يك دوره بسيار كم باران تقريبا در سال 1100 پيش از ميلاد درست زماني كه شهرهاي تيواناكو بسيار پرجمعيت بودند، آغاز شد. ريچاردسون گيل ( Gill. R) در كتاب اخيرش: خشكسالي هاي بزرگ مايا: آب، حيات و مرگ مي نويسد كه سكنه ماياي كلاسيك طي يكسري خشكسالي هاي فجيع در فاصله سال هاي 800 تا 1000 پيش از ميلاد بر اثر بي غذايي يا مهاجرت به ساير نواحي جانشان را از دست داده اند. يافته هاي زمين شناسان دانشگاه فلوريدا درباره رسوبات درياچه يوكاتان، گفته هاي گيل را تاييد مي كند. شواهدي كه آنها به دست آورده اند حاكي از آن است كه منطقه مورد نظر طي آن دوره در مقايسه با هر زماني در 7000 سال گذشته داراي كمترين ميزان بارندگي بوده است. اما از سوي ديگر بسياري از پژوهشگران از قائل شدن نقش اول براي شرايط اقليمي بسيار ناخوشنودند. بوتزر معتقد است كه اين نگرش شيوه بسيار ساده انگارانه اي است در مواجهه با آنچه كه روي داده. از نظر او شبكه پيچيده اي از ارتباطات اجتماعي مانند داد و ستد كالا، تبييني بر تكامل تمدن ها به دست مي دهد. ديويد وبستر، كارشناس مايا در دانشگاه پنسيلوانيا، نظريه هاي آب و هوايي را به مثابه نوعي هوس گيل و كولاتا مي داند و در عرض ردپاي دگرگوني در فرهنگ مايا را در بي كفايتي و اسراف كاري پادشاهان و اشراف زادگان در امپراتوري كه به واسطه رشد انفجاري جمعيت و جنگ هاي خانمان برانداز، تحت فشار قرار داشته، جست وجو مي كند. وبستر در خطاب به طرفداران نظريه شرايط اقليمي مي گويد كه انسان ها هميشه به دنبال جوابهاي ساده اند اما فاكت هاي تاريخي آنقدر پيچيده اند كه نمي توانيد با تبييني ساده، خوشايند و قانع كننده به آن دست پيدا كنيد. و هوا بر تاريخ انسان حكم مي رانند به يك قرن پيشينه اين ايده كه عوامل فيزيكي چون آب ( Huntington.E) جغرافيداني است كه در 1909 رهبري پيش بازمي گردد. الس ورث هانتينگتون منظور بررسي جوامع انساني گذشته آنجا بر عهده هيات اكتشافي دانشگاه ييل به فلسطين را به كتابهاي بسيار تاثيرگذاري در اين زمينه از خود به جاي گذاشته او است در; جهان، داشته و مي رسد كه تكامل ما از نياكان انساني.. به طور قدرت و تكامل; به اين نتيجه گسترده اي تحت تاثير شرايط اقليمي بوده است. گرچه اين عقيده نسلي از دانشمندان علوم اجتماعي را تحت تاثير قرار داده اما ازنظر اكثريت دانشمندان وي در اشتباه به سر مي برده. ايده هاي او پيش از كشف شيوه هاي تاريخ گذاري با كربن و آناليزهاي هسته هاي رسوبي و يخي ارائه شد. از اين رو هانتينگتون تنها مي توانست تاريخ آن وقايع كليدي را به حدس و گمان واگذارد و هيچ راه قابل اطميناني براي برآورد پيشينه بارندگي يا درجه حرارت در دست نداشت. بدين ترتيب تا نيمه هاي قرن بيستم اين ايده كه عوامل فرهنگي تعيين كننده مسير تمدن هاي باستاني اند، جانشين فرضيات محيطي هانتينگتون شد. گيل كه باستان شناس مستقلي است در پاسخ به او مي گويد كه در مورد مايا همه شما تنها نيازمند يك تبيين ساده ايد و آن اينكه: مردم براي تهيه خوراك بايد آب داشته باشند و جايي كه ذخاير آب سطحي نامطمئن است خشكسالي طولاني مي تواند يك فاجعه اسفناك باشد. گيل كه خود بزرگ شده مركز تگزاس است خاطرنشان مي سازد كه در 12 سالگي با چشمان خود شاهد تاثير تكان دهنده خشكسالي دهه 1950 در اين ايالت بوده پژوهشگراني است كه به تبيين هاي فرهنگي وفادار مانده اند از پژوهشگران اقليمي كه براي طرفداران خوراك فراهم مي آورند و گاهي وقت ها در نوشتن مقالات انسان شناسي شركت دارند، انتقاد مي كنند. پرسش بوتزر از آنها اين است كه آيا قادر به درك پيچيدگي تغييرات فرهنگي هستند. او مي گويد: آنها مانند ماهي بيرون افتاده از آبند و بايد دهانشان را ببندند. ميشل موزلي ( Moseley. M) باستان شناس، دانشگاه فلوريدا، ترديدي ندارد كه شرايط اقليمي از اين پس به طور چشمگيري در پژوهش هاي مربوط به تاريخ انسان نقش خواهند داشت. او مي افزايد كه احتمالا 10 تا 15 سال ديگر زمان لازم است تا افراد جوانتري كه تا بدان حد درگير ايده هاي قديمي نشده اند، پذيراي چنين تغيير و تحولي باشند. او مي افزايد كه علم هر از گاهي با خاكسپاري نظريه هاي كهنه جان تازه اي مي گيرد. Dec 2002, American Scientific پي نوشت: Tiwanaku تا 400 سال پيش از ميلاد در كناره درياچه تي تي كاكا واقع در بوليوي قرار داشت. بخش اصلي آن را شهري شلوغ و پرجمعيت، متشكل از هرم هاي سكومانند پلكاني، خيابان هاي فرعي و مراكز شهري در مجموع به /2 3 وسعت مايل مربع تشكيل مي داد. امروزه تنها روستاي كوچكي از آن نواحي كه در اختيار سرخ پوستان قبيله Aymara قرار دارد، بسياري از خرابه هاي پيش از تاريخ تيواناكو را در خود جاي داده است.