Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811109-59813S4

Date of Document: 2003-01-29

كتاب ديني يا دين؟ كتابي در حاشيه طرح تغيير كتابهاي ديني در مدارس مهدي شهري به گفته مهدي نويد مشاور وزير آموزش و پرورش، نتايج پژوهش هاي انجام شده نشان مي دهد كه كتابهاي ديني موجود با نيازهاي امروز جوانان و شرايط حاكم بر جامعه همخواني ندارد. اين كتابها به اقتضاي زمان و شرايط خود، نوشته شده بود و اكنون نيازمند بازنگري و تغيير وي است در ادامه مي افزايد: ستاد اعتلاي دروس ديني درصدد است تا در يك فضاي صميمي، شاداب و نشاطآور، تصويري امروزي و دلنشين از دين به دانش آموزان ارائه دهد. پذيرش اين نكته كه مي بايست كتابهاي ديني دانش آموزان از نو بازنويسي شوند، گام مثبتي است. اغلب والدين وقتي با كتابهاي ديني و گزينه هاي درسي موجود در آن مواجه مي شوند، گاهي خود نيز در مواجه با معلومات ديني خود دچار تعارض هايي مي شوند. ابتدا بايد مسئولان آموزش و پرورش بپذيرند كه در تاليف كتابهاي ديني در پي چه مسائلي؟ هستند دانش آموزان دين باور يا دانش آموزاني با حافظه؟ ديني! بي گمان طرح چنين پرسشي، مي تواند خيلي از ناگفته هاي تاليف كتب ديني آموزشي را روشن كند. اغلب دانش آموزان در نقاطي از كشور، وقتي آموزه هاي درسي را با باورهاي دين عرفي خود محك مي زنند، در برخي موارد با تناقض هايي مواجه مي شوند. مسئولان آموزشي در طول سالهاي گذشته خواسته يا ناخواسته تعليمات ديني را با يك سلسله آداب و سنن و باورهاي خشك و سخت درهم آميخته اند. البته هيچ يك از والدين تاكنون با اين شيوه هاي آموزشي ديني مخالفتي نداشته اند و اگر هم گاهي خانواده اي نسبت به اين مساله معترض شده اند، اغلب با اين پاسخ مواجه بوده اند كه كتابهاي ديني در مركز نوشته شده و براي مدارس فرستاده مي شود. پاسخي كه به راحتي توسط معلمان، مديران و مسئولان آموزشي آنان را از مواجهه با هر نوع اعتراض و مشكلي از سوي والدين دور مي كند. ولي آيا به راستي تمامي اين نگره هاي معترض، به مولفان كتابهاي ديني منتقل مي شود يا؟ نه به نظر مي رسد چنانچه مدير يا مسئول آموزشي هم بخواهد چنين نگره هايي را به نوعي به مسئولان آموزش و پرورش منتقل كند، خود به نوعي در مظان اتهام قرار مي گيرد. بنابراين اغلب در همايش كتابهاي ديني، معلمان و يا كارشناسان بيشتر در تكاپوي چگونگي ارائه درس يا انتقاد از روش تاليف كتابهاي درسي بوده اند! شايد برخي از معلمان ديني به خاطر عدم مشاركت در اين نوع تاليف هاي تمركزگرا ازسامانه آموزشي گلايه مند باشند، ولي كمتر كسي، جسارت انتقاد از شيوه هاي آموزش دين باوري را به مسئولان آموزشي منتقل مي كند. خوشبختانه بروز رويداد دوم خرداد، اين امكان را به مسئولان آموزشي داد كه از روش هاي تدريس، حجم كتابهاي درسي و موانع موجود بر سر راه كارشناسان و معلمان به صورت گسترده انتقاد كنند. انتقاد از تاليف كتابهاي درسي متمركز با فراواني 180 ميليون كتاب درسي از جمله مسائلي بود كه در روزهاي ارائه راي اعتماد به مرتضي حاجي، وزير آموزش و پرورش به كرات از زبان كارشناسان آموزشي و نمايندگان مجلس شوراي اسلامي مطرح مي شد. هم اينك اين موج انتقاد به درون آموزش و پرورش رسيده است و اين خبر مسرت بخشي است كه مسئولان توليدكننده كتابهاي درسي نيز دريافته اند كه بايد در روش هاي توليد خود بازنگري كنند. با اين حال همچنان كه در گفتار مشاور وزير آموزش و پرورش نيز مطرح شده، تعميق معارف ديني در بين نوجوانان و جوانان اگر چه با چالش ها و مشكلاتي روبه روست، ولي در شرايط فعلي از ضرورت هاي انكارناپذير نظام تعليم و تربيت ماست. در شرايط حاضر، هم مخاطبان آموزش هاي ديني دوست دارند خارج از كلي گويي ها و با زباني ساده آموزش مسائل ديني و عرفي شده دين در جامعه را ياد بگيرند. همچنين طرح اين مساله كه كتابهاي ديني مي بايست به سوي تعقل و عقل گرايي گرايش پيدا كند يا از طريق روش هاي عاطفي و منطقي دنبال شود، مي تواند نقطه شروع يك نظرسنجي باشد و در هر صورت قبل از تدوين كتابهاي درسي در حوزه امور ديني، بهتر است از طريق نظرسنجي از دانش آموزان نوجوان و جوان و معلمان ديني ابتدا نيازها را جست وجو كرد و سپس براساس اين نيازها، نسخه مكتوبي ارائه نمود. دكتر اعتصامي كارشناس، تاليف كتب درسي آموزش و پرورش نيز بر اين باور است كه كتابهاي درسي بايستي به صورت قانونمند، پذيراي تحولات باشند و عمر مفيد براي اين تحولات پنج سال است. وي همچنين معتقد است كه براي اولين بار در تدوين كتب ديني، اصل بر تعقل و تحقيق به جاي حفظ و تكرار، گذشته شده است. بنا نداريم نسخه واحدي براي توليد كتابهاي ديني طرح كنيم، ولي اميدواريم مسئولان تاليف كتب ديني بتوانند با جمع بندي همايش آسيبشناسي ديني نوجوانان و جوانان و ارزيابي نگاه هاي دبيران ديني در همايش اخير، راهكارهاي مناسبي را پيدا كنند. چندي قبل در ديدار مسئولان آموزش و پرورش با يكي از مسئولان عالي رتبه، ايشان از كتاب دنياي سوفي در بيان ساده فلسفه به كودكان و نوجوانان ياد كرده بود، اين كتاب كه ترجمه پيراسته اي از آن توسط انتشارات دفتر پژوهش هاي فرهنگي به چاپ رسيده، به بياني ساده تاريخ فلسفه را از زمان پيدايش تا عصر حاضر براي دختر بچه اي شرح مي دهد. همه كساني كه اين كتاب را مطالعه كرده اند، توانسته اند به نوعي درست با آن ارتباط برقرار كنند. علاوه بر آن رنه كلمان نويسنده فرانسوي نيز كتابي در زمينه دين باوري و تاريخ اديان براي كودكان و نوجوانان نوشته است كه دنياي تئو نام دارد. در اين كتاب مادر بزرگي، نوه خود را كه در بستر مرگ قرار گرفته است و همه از زنده ماندن او قطع اميد كرده اند، به گردش مي برد و در طول اين گردش، مادر بزرگ، تاريخ اديان جهان را براي او بازگو مي كند. بنابر اين توصيه مي شود كه كارشناسان ديني آموزش و پرورش علاوه بر بهره جستن از تنوع تصوير، رنگ و گرافيك، به محتواي كتابهاي ديني هم نيم نگاهي بكنند. امروزه به نوعي مد شده كه هر چيزي را با رنگ و لعاب گرافيك و تصوير به خورد افراد بدهيم. درست است كه تصوير و گرافيك مي تواند به عنوان يك ابزار جذبه برانگيز در خدمت محتوا قرار گيرد، ولي در همه حال نوع نگارش متن و طرح مباحث علمي به زبان ساده، مي تواند نوجوانان و جوانان را به خود جذب كنند. كارشناسان آموزش و پرورش در حوزه تاليف كتابهاي ديني اين انتقاد را هم بشنوند كه نمي توان به راحتي در تهران براي تمامي ايران كتابهاي ديني نوشت و چاپ كرد، بد نيست از تجربه هاي اندك، ولي وزين معلمان ديني اقصي نقاط ايران هم بهره گرفت. وگرنه نگاشتن كتاب ديني با بضاعت علمي چند كارشناس ارشد، تبعاتي را هم به دنبال خواهد داشت و لذا توصيه مي شود در كنار بهره گرفتن از توان علمي كارشناسان آموزشي مولف كتابهاي ديني، به نوعي از توان دبيران ديني و نيازها و خواسته هاي دانش آموزان هم استفاده كرد.