Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811102-59779S1

Date of Document: 2003-01-22

چيزي براي نهضت رنسانس علمي كم نداريم، اگر... اشاره;: تابلوي دبيرخانه محرمانه اولين چيزي است كه به محض ورودم به دفتر معاونت دانشجويي كنجكاوي ام را برمي انگيزد. امور دانشجويي كه در مسائل رفاهي، غذا، سروها، اقلام غذايي، نظام وظيفه، اعزام به بورسيه خارج، داخل، مراكز مشاوره، شوراهاي صنفي و تشكل هاي دانشجويي، صندوق رفاه و حداكثر تربيت بدني و قهرماني دانشجويي خلاصه مي شود، چقدر با قضاياي محرمانه و سري عجين شده كه يك اتاق مستقل را رسما از آن خود ساخته است و با تابلوي بزرگي درست رودرروي در ورودي دفتر معاونت خودنمايي؟ مي كند وعده مصاحبه با دكتر ظريفيان معاون دانشجويي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري براي ساعت صبح 10 تنظيم شده بود كه با نيم ساعت تاخير انجام گرفت و به علت تقارن با وعده ملاقات بعدي وي و مكالمات مكرر تلفن وي در حين انجام مصاحبه، تقريبا نيمه تمام باقي ماند. در فرصت حدودا يك ساعته اي كه دست داد تا با معاون دانشجويي وزارت علوم به گفت وگو بنشينيم، تلاش كرديم تا به ارزيابي سياست ها و برنامه هاي اين وزارتخانه در زمينه هاي بورس اعزام به خارج دانشجويان ايراني و عدم بازگشت آنها به وطن، امكانات رفاهي و معيشتي، مشكل خوابگاهها و... بپردازيم. فريبا صحرايي معاونت دانشجويي طيف وسيعي از فعاليت هاي دانشجويي و خدمات آموزشي مرتبط با دانشجو را در برمي گيرد. در بخش دانشجويي اداره كل دانشجويي را داريم كه متولي مسائل رفاهي، يارانه غذا، نظام سروها، خروج وظيفه، دانشجو از كشور، پذيرش دانشجوي خارجي، مشاوره، شوراهاي صنفي و تشكل هاي دانشجويي و انتخاب دانشجوي نمونه است. در بخش اداره تربيت بدني، فعاليت هاي ورزشي درون دانشگاهي، المپيادها و جشنواره ها و مسابقات قهرماني ساماندهي مي شود. صندوق رفاه كليه وام هاي دانشجويي، امكانات و تجهيزات خدمات آموزشي، تسهيلات خاص وام براي دانشجويان نمونه و... را شامل مي شود و امور مربوط به دانشجويان شاهد و ايثارگر و بحث ارتقاي علمي آنها در اداره كل دانشجويان شاهد و ايثارگر پيگيري مي گردد. در اداره كل ارزشيابي، مدارك دانشگاه هاي سراسر كشور و دنيا و فارغ التحصيلان آنها ارزش گذاري مي شود و ساماندهي امور بورس خارج و اعزام و مقدمات آن و امتحانات تافل و... بورس دكتراي داخل كشور به اداره كل بورس مربوط مي شود. دكتر تعداد ظريفيان دانشجويان بورس داخل را 6 هزار نفر ذكر كرده و با اشاره به فعاليت سرپرستي هاي آموزش عالي در 6 كشور خارجي ساماندهي اين امور را هم از جمله وظايف معاونت نام مي برد. *** * در بخش امور دانشجويان داخل، بفرماييد مهم ترين طرح و برنامه شما براي ساماندهي به مشكلات صنفي و رفاهي دانشجويان؟ چيست - طرح ساماندهي امور رفاهي دانشجويان را در بخش دانشجويان داخل بزودي به، اجرا خواهيم با گذاشت اجراي اين طرح به سمتي حركت خواهيم كرد كه در آينده نه چندان امور دور، رفاهي را نقدي تر و ملموس تر كنيم. در حال حاضر كمك ها عمدتا به صورت خدمات غيرنقدي ارائه مي شود كه از طريق خوابگاه و غذا و... اعمال مي شود و با اجراي اين طرح كه با استفاده از تجارب كشورهاي مختلف دنيا برنامه ريزي شده، قصد داريم با واگذاري اختيار به خود امور دانشجو، رفاهي را به طور نقدي به او بسپاريم و به اين بخش سامان دهيم. طرح ساماندهي با همكاري سازمان مديريت اجرا مي شود و اميدواريم در يكي دو سال آينده در بخش دولتي بتوانيم با احتساب هزينه يك دانشجو، معادل آن را به طور نقدي در اختيار دانشجويان قرار دهيم كه خود براي هزينه كرد آن مخير باشد. به طوري كه از سه ماه آينده در بخش، گوشت و برنج اين سياست را عملي مي كنيم و به طور نقدي در اختيار دانشگاهها مي گذاريم. درصدد هستيم تا در نوع سرويس دهي به دانشجويان با اجراي اين طرح تحول ايجاد كنيم. در همين حوزه تلاش مي كنيم، تا با ايجاد نهادهاي مشاركت جو و كانونهاي خاص به مشاركتهاي دانشجويي كمك كنيم. در حال حاضر شوراهاي صنفي در عموم دانشكده ها و دانشگاهها راه اندازي شده و حدود850 انجمن علمي در دانشگاهها ايجاد شده است. كانونهاي ورزشي و فرهنگي متعددي در دانشگاهها شكل گرفته و جمعا حدود 4 هزار انجمن و كانون دانشجويي در سطح دانشگاهها فعال است. اقدام ديگر هم ايجاد كانون يا ستاد مشاركت مردمي است، كه با هدف ساماندهي به مشاركتهاي مردم در امور رفاهي و معيشتي دانشجويان ايجادشده است. * فكر مي كنيد در صورت اجراي طرح ساماندهي امور رفاهي، دولت توان پرداخت نقدي نيازمنديهاي رفاهي دانشجو را داشته؟ باشد -طبيعي است. اين هزينه الان به شكل غيرمستقيم پرداخت مي شود. در بخش تغذيه، خوابگاه و... هزينه هاي هنگفتي پرداخت مي شود و ما گوشت را كيلويي 75 تومان به دانشگاهها مي دهيم و برنج را كيلويي 10 تومان. كه با اجراي اين طرح همين هزينه پرداخت و در عين حال نقش دانشجو بيشتر مي شود. * در حال حاضر به طور متوسط هزينه هر دانشجو در بخش امور رفاهي چقدر؟ است - احتساب اين رقم كار خيلي سختي است، چون در بعضي مواقع يارانه غيرمستقيم پرداخت مي شود، از امكانات ورزشي، خوابگاهي و معيشتي موجود استفاده مي شود، ولي آنچه در قالب سرانه دانشجويي هزينه مي شود رقمي حدود160 150 تا هزار تومان است كه اگر با يارانه ها حساب شود ممكن است تا 400 يا 500 هزار تومان برآورد شود. * ميزان رشد سرانه دانشجويي براي امسال چقدر؟ بوده - اين رشد هر سال نرخ متوسطي دارد و افزايش مي يابد; حدود 10 تا 15 درصد ولي اگر بخواهد واقعي شود، تكافوي نيازهاي دانشجو را نمي دهد. به طور مثال ما در حال حاضر حدود 50 تاهزار 140 دانشجوي متقاضي خوابگاه داريم كه تنها توان پوشش يكصد هزار نفر از آنها را داريم، كه آن را هم به طور غيراستاندارد عمل مي كنيم. ما الان براي هر نفر مساحتي حدود 6 تا 4 متر فضاي خوابگاهي داريم كه با استانداردهاي موجود فاصله زيادي دارد و براي تامين فضاي مورد نيازمان به رقمي حدود 40 تا 50 ميليارد تومان اعتبار نياز داريم. لذا هر چند با توسعه خوابگاههاي خودگردان سعي كرديم قدري از فشارهاي موجود كم كنيم، اما با نرم هاي متعارف فاصله داريم. * همان طور كه مي دانيد سالهاست از اين استانداردها فاصله داريم و هرگز به وضع مطلوب نرسيده ايم. دلايل حفظ اين فاصله را چه؟ مي بينيد - يكي از اين دلايل اين بوده كه ما همواره با يك پارادوكس مواجه بوديم. ما مي توانستيم براساس بودجه موجود بگوييم سرانه واقعي A تومان است و اين را بر بودجه موجود تقسيم كنيم و براساس امكانات واقعي دانشجو بگيريم. اين پارادوكس موجب شد كه بين نياز به ورود به آموزش عالي و تحمل فشار كمبود امكانات بر روي دانشجو، يك راه را انتخاب كنيم; يعني تقاضاي اين خيل عظيم را ناديده بگيريم و من مطمئن هستم كه اگر از دانشجو بپرسيم آياتو حاضري خوابگاه نداشته باشي و وارد دانشگاه بشوي يا بدون خوابگاه اصلا وارد نشوي 99 درصد شيوه اول را انتخاب مي كنند. كما اين كه در مورد دانشگاههاي مگر غيردولتي، غير از اين؟ است چرا وارد؟ مي شوند نياز به آموزش عالي خيلي متعالي تر و مهم تر از اين مسايل است. لذا اين پارادوكس را يك طوري مي بايست حل مي كرديم. طبيعي است كه تلفيق بين تامين نياز واقعي و ورود به دانشگاه ميسر نبود. * بالاخره كدام كار اشتباه؟ بود - بحث اشتباه بحث نيست، نگاه است. ما معتقديم كه توسعه پايدار واقعي از رهگذر سرمايه گذاري بر آموزش، عموما و آموزش عالي، خصوصا تامين خواهد شد. اصلا ارزش افزوده مربوط به انسان تربيت شده است. اين نگاه بايد نهادينه شود. * اما قبول داريد شرايط نامناسب رفاهي و معيشتي تاثير مستقيم و منفي بر كيفيت آموزشي و تحصيلي دانشجو مي گذارد و در نهايت نهادينه سازي همين نگاه و توسعه پايدار عملي را با مشكل مواجه؟ مي كند - درست است. ولي از اين چه نتيجه اي مي خواهيم؟ بگيريم * يعني آيا ما نيامديم با اين شيوه برخورد با موضوع توسعه كمي را فداي توسعه كيفي ؟ كنيم - ما ناچار به انتخاب بوديم. جامعه اي كه طالب ورود به آموزش عالي است جامعه، فرهيخته اي است. به اين فرهيختگي بايدپاسخ داد يا؟ نه ما كه در شرايط يك جامعه ايده آل زندگي نمي كنيم. ما بايد واقعيت هاي جامعه مان را بپذيريم. البته ضمن آن كه معتقدم اين مسايل روي شرايط كيفي علمي تاثير مي گذارد، ولي در عين حال بايد بگويم دانشجويان ما با وجودي كه در سنگلاخ مي دوند نسبت به، مشابهان خود در كشورهاي خارجي به، دليل بنيه هاي قوي كه در نظام آموزشي ما هست كيفيت بچه هاي ما به لحاظ آموزشي و استانداردهاي بين المللي از كيفيت آموزشي در دنياكمتر نيست. * برچه اساسي به چنين نتيجه اي؟ رسيده ايد بسياري از اعضاي هيات علمي معتقدند كه كيفيت آموزش دانشگاههابشدت افت كرده. - نه. اينكه كيفيت آموزش افت كرده يك شاخص هايي مي خواهد، يك وقت مي گويم اين مي توانست بهتر از اين باشد. تقريبا عموم فارغ التحصيلان دانشگاههاي ما را به راحتي دانشگاههاي دنيا مي برند، به نظر شما چرا اين كار را؟ مي كنند * به نكته خوبي اشاره كرديد. اين اتفاق بويژه در سالهاي اخير براي دانشجويان بورسيه اعزام هم رخ مي دهد و عدم بازگشت آنها شدت گرفته. آيا آماري از اين ريزش؟ داريد - ميانگين نرخ عدم بازگشت دانشجويان بورسيه ما طبق آخرين آمار 17 درصد بوده. اين نرخ البته در بعضي كشورها مثل كانادا بالاتر و در كشوري مثل روسيه نزديك به صفر است. * اين نرخ در كشوري مثل كانادا چقدر؟ است - در سالهاي 75 و 76 نرخ عدم بازگشت در كشور كانادا 36 يا 37 درصد بوده است. * اين نرخ را چطور محاسبه مي كنيد و چه ملاكهايي براي آن؟ داريد - نرخ عدم بازگشت به دو شكل است. برخي از عزيزان مثلا به جاي 4 سال 6 سال تمام مي كنند و بعد دو سال ديگر را براي گذراندن دوره هاي پست دكترا مي مانند كه از نظر ما اين عدم بازگشت نيست. بخش ديگري هم هست كه پس از گذراندن دوره بورس ديگر باز نمي گردند. اما بحث مهم، بحث فرار مغزهاست، كه عوامل عديده اي دارد. شرايط بهتري در خارج از كشور وجود دارد و كار علمي امكان پذيرتر است. اما در مجموع بايد بگويم 83 درصد بورسيه هاي ما برگشته اند. * به نظر شما چرا با وجود سخت گيريهاي قبل از اعزام و وثيقه گذاري و... دانشجويان بورسيه اعزام تمايل به بازگشت؟ ندارند - دوچيز را بايد از هم تفكيك كرد. يكي اينكه دنيا ديگر آن دنياي قبلي نيست كه حضور فيزيكي در يك مكان بيانگر موثر بودن فرد در آن مكان باشد. در خيلي از كشورها كه الان نيروهايشان را صادر مي كنند اين كار براي آن كشور ارزش افزوده دارد. طبيعي است كه ما بايد فضايي را فراهم كنيم كه دانشجويان بتوانند باهم تبادل علمي داشته باشند و توانايي علمي خود رابه كشورشان ارائه دهند. اين مهم است يك عنصر علمي در هرجا كه باشد، بايد خدمات علمي و استعداد علميش به كار گرفته شود. * آيا براي بازگشت و جذب بورسيه ها حتي پس از گذشت چند سال، تسهيلاتي در نظر گرفته ايد كه هر وقت اراده كردند باز؟ گردند - ما هيچ منعي را براي ورود اين افراد به كشور ايجاد اما نكرديم يك سري مسائل حقوقي دارند مثل وثيقه كه اگر ظرف يك زمان مشخص باز نگردند، طبيعتا فعال مي شود. اين حقوقي است كه از ملت گرفتند و بايد بپردازند. در اين نبايد ترديد كنيم مگر در مورد افراد ويژه علمي كه به دعوت بعضي دانشگاه ها به كشور مي آيند. * سياست كاهش بودجه اعزام دانشجو چند سالي است كه با شدت بيشتر صورت مي گيرد. اين بودجه در حال حاضر چقدر؟ است - در سال 58 ما يك ميليارد دلار بودجه اعزام داشتيم و به دليل رشدي كه ما در داير كردن دوره هاي دكترا در داخل كشور امسال داشتيم اين ميزان به 20 ميليون دلار تقليل پيدا كرده. * شما اين قضيه را مثبت ارزيابي؟ مي كنيد -الان بله ما 6 هزار دانشجوي دكترا در وزارت علوم داريم كه از نظر سطح علمي بالا هستند. امسال دانشجوي نمونه ما 20 مقاله بين المللي داشته. * اما فكر مي كنيد ما چند تا دانشجو در اين سطح داريم. تعداد مقالات معتبر علمي استادان و متخصصان ايراني رقم پاييني را تشكيل مي دهد. - بايد ميزان رشد را ديد. ما در 2001 1600 سال مقاله انديكس شده در ISI داشتيم و در 2002 2400 سال مقاله. لذا شيب اين نمونه چند برابر شده. * آيا هيچ تحقيقي انجام شده تا ميزان موفقيت اجراي سياست كاهش چند هزار درصدي اعزام را به طور علمي بسنجد و احيانا عواقب منفي آن را براي سطح علمي دانشگاه ها مورد مطالعه قرار؟ دهد - ببينيد من چند ماه پيش انگليس بودم. بچه هايي كه در انگليس درس مي خوانند عموما اصرار مي كردند كه ما ديگر كسي را به انگليس نفرستيم. چون مي گفتند كيفيت دانشگاه هاي انگليس آموزشي است. من مي خواهم از نظام علمي كشور دفاع كنم. كيفيت آموزش در ايران بسيار بالا است. * آقاي دكتر! اما كسي مثل شما كه در مقام معاونت دانشجويي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري قرار دارد، مي بايست اصولا بر اساس مستندات علمي سخن بگويد. سوال من اين است كه آيا اين افت شديد در بودجه اعزام و آموزش و تربيت اعضاي هيات علمي دانشگاهها در داخل با توجه به كاستي هاي آموزش نظام آموزش عالي كشور، موجب تشديد معضلات نشده و نمي شود و سطح علمي دانشگاههاي كشور را تنزل؟ نمي دهد آيا هيچ مطالعه اي در اين زمينه صورت؟ گرفته -من از اين طرح دفاع مي كنم. شما مي توانيد به گزارشهاي دانشگاهها در خصوص تعداد مقالات معتبر علمي اساتيد تحصيل كرده در داخل رجوع كنيد. اما به هر حال اينها نياز به ارتباط با دنياي خارج دارند. ما الان براي جبران اين نقيصه طرحي داريم كه تعدادي از دانشجويان دكتراي بورسيه را بعد از امتحان جامع براي 6 تا 9 ماه به خارج بفرستيم كه سال گذ شته دو برابرشد و امسال دوباره دو برابر مي شود. اين دوره روي كيفيت علمي اين بچه ها اثر خيلي خوبي مي گذارد. بنابر اين اگر فضايي ايجاد شود كه سرمايه و تلاش و هم احترام به ساحت مقدس علم و عالم وجود داشته باشد ما چيزي براي يك نهضت رنسانس علمي كم نداريم. ادامه دارد