Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811101-59763S6

Date of Document: 2003-01-21

آخرين فرصت صلح نفيسه كوهنورد ديپلماسي فعال صلح. آنچه كه تركيه در اين روزها به شدت بر آن اصرار مي ورزد. نخست وزير تركيه پس از آنكه سفرش را به كشورهاي منطقه به اتمام رساند سران اين كشورها را براي نشستي ديگر به آنكارا دعوت كرد. به نظر مي رسد دولت نوپاي تركيه قصد دارد ديپلماسي نويني را پايه گذاري كرده و روابط صميمانه تري با ديگر كشورهاي منطقه آغاز كند چرا كه سال ها بود رابطه اين كشور به ويژه با كشورهاي عرب منطقه به علت جهت گيري مثبتش در قبال اسرائيل و برقراري مراودات نزديك با رژيم صهيونيستي تيره بود. از زماني كه بحران عراق رنگ جدي تري به خود گرفته تركيه به عنوان تنها كشور اسلامي عضو ناتو و يكي از متحدان اصلي آمريكا اهميت استراتژيك خاصي در منطقه پيدا كرده است. اما مسئله قابل توجه در اين ميان ديپلماسي فعال و جهت گيري حزب عدالت و توسعه است كه هنوز چند ماهي بيش از پيروزي شان نگذشته تمام عزم خود را براي رايزني ميان كشورهاي منطقه جزم كرده است. اگرچه بسياري اين حزب را نمايه اي از اسلام آمريكايي مي شمارند اما به نظر مي رسد كه در اين راه دولت نوپا قصد دارد طوري حركت كند كه لطمه اي به روابط تركيه و آمريكا نيز وارد نسازدو از سوي ديگر موقعيت خود را در ميان كشورهاي مسلمان منطقه تحكيم بخشد. شرايط تركيه اكنون با دوازده سال قبل يعني زمان جنگ خليج فارس در سال 1991 تفاوت دارد. در آن زمان كويت تحت اشغال عراقي ها بوده و تمام كشورهاي منطقه نيز عليه صدام و رفتار تجاوزگرانه وي موضع گيري كرده بودند. بنابراين اوزال رئيس جمهور وقت تركيه بسيار آسوده تر مي توانست با بوش پدر رايزني كرده و حتي در سناريوي آمريكا براي كنار گذاردن صدام حسين از حكومت بغداد همسو با كاخ سفيد حركت كند. در آن دوره تركيه پايگاه اينجرليك را در اختيار نظاميان آمريكا قرار داد و اين عمل ترك ها چندان با مخالفت كشورهاي عرب مواجه نشد. اما اين بار به نظر مي رسد مقامات ترك روش ديگري را با در نظر گرفتن شرايط منطقه در پيش گرفته اند. چندي پيش اردوغان به دعوت بوش به واشنگتن سفر كرده و با استقبال بسيار گرمي مواجه شد اما با اين حال اردوغان در آنجا نيز ابراز اميدواري كرد كه بحران عراق با راه حلي مسالمت آميز پايان پذيرد اگر چه و بسياري از تحليلگران بر اين باور بودند كه اولين قدم براي رايزني و سنجش نحوه همكاري حزب اسلامگرا و پيروز ميدان انتخابات تركيه در جنگ عراق آغاز شده است. پس از آن گل سفر فشرده اش را به كشورهاي منطقه آغاز كرده و اعلام كرد كه دولت تركيه تمام تلاش خود را براي همراه كردن كشورهاي مسلمان منطقه در راستاي حل اين بحران خواهد كرد. البته به اعتقاد بسياري از كارشناسان سياسي اين سفر بيشتر با هدف بررسي شرايط عراق پس از صدام و راهكارهاي عملي در جهت متقاعد ساختن صدام حسين براي كناره گيري از حكومت و خروج از بغداد است و يكي از مهم ترين مسائلي كه در مورد سفر گل عنوان شد نيز اين بود كه احتمالا گل حامل پيام آمريكا براي كشورهاي منطقه جهت جلب همكاري اين كشورها با واشنگتن بوده كه آن را زير پوششي از صلح طلبي پنهان كرده است. اما گل سفرش را با الگوي بسيار جالبي شروع كرد چرا كه سرآغاز اين سفر، سوريه و سرانجامش نيز به ايران ختم شد. ايران و سوريه و تركيه سه كشور همسايه عراق هستند كه مطمئنا در صورت آغاز جنگ بيشترين تاثير را از بحران خواهند پذيرفت به ويژه اينكه هر سه اينها همواره با معضلي مشترك به نام كردها و نگراني از قدرت گرفتن و شكل گرفتن دولت كرد در منطقه مواجه بوده و هستند. علاوه بر اين سوريه و ايران هر دو بر سر بسياري از مسائل در طول اين سال ها مشكلاتي در رابطه با تركيه داشته اند اما حال به نظر مي رسد ترك ها به اين نتيجه رسيده اند كه راه حل مناسب براي بحران عراق از دالان روابط اين سه كشور با يكديگر عبور كرده و بهترين كار اين است كه با كنار گذاردن كدورت ها همكاري ايران و سوريه را به خود جلب كند. از دگر سو تركيه مي داند كه در اين بحران كشورهاي عربي و مسلمان به شدت مخالف حمله نظامي آمريكا هستند بنابراين هرگونه همكاري ترك ها در جنگ معضلات جدي براي تركيه در منطقه و در ارتباط با كشورها به وجود خواهد گل آورد به عربستان سعودي نيز كه زماني هم پيمان آمريكا بود ولي اكنون مورد غضب كاخ سفيد قرار گرفته است سفر كرد و پس از ديدار با پرنس عبدالله و فهد در مصاحبه مطبوعاتي اش با اشاره به اينكه هيچ يك از كشورهاي منطقه به هيچ وجه حاضر به همكاري در جنگ نيستند گفت: تركيه و ديگر كشورهاي منطقه در طول تاريخ آسيبهاي بسيار زيادي از حضور بيگانگان ديده است. گل بر اتحاد كشورهاي منطقه به خصوص همسايگان عراق و لزوم حفظ تماميت ارضي عراق تاكيد كرد كه به نظر مي رسد با اين روش گل سعي دارد نگرش منفي كشورهاي همسايه و عراق را مبني بر تمايل ترك ها به تصرف قسمتي از خاك عراق تغيير دهد. از ديگر نكات جالب ديپلماسي دولت جديد تركيه فرستادن توزمن وزير تجارت اين كشور به همراه هيات بازرگاني به عراق است. گرچه هم در داخل تركيه و هم مقامات آمريكا از اين سفر استقبال نكرده و حتي كاخ سفيد اين سفر را بسيار بي موقع خواند اما باز هم توزمن در مقابل دوربين هاي خبري عراق دست در دست صدام حركت كرده و با هم خوش و بش كردند. گفته مي شود توزمن حامل پيام هاي مهمي به صدام بود. احتمالا بيشتر اين پيام ها حول محور پناهگاه صدام پس از خروج وي از بغداد بوده گرچه گل اين موضوع را انكار كرده است. اكنون موضوع دعوت آنكارا از سران پنج كشور سوريه، ايران، اردن، مصر و عربستان سعودي در حالي مطرح شده كه تركيه ميزبان مقامات نظامي آمريكا نيز هست. چنين امري تا حدودي بر چگونگي پذيرش دعوت از سوي اين كشورها سايه افكنده است به ويژه آنكه واشنگتن براي انجام اين اجلاس شرط حضور مقامات كاخ سفيد در نشست را نيز گذارده كه به نظر مي رسد در صورت حضور آمريكا در اين اجلاس برخي از كشورها حاضر به پذيرش دعوت نباشند. از دگرسو برخي بر اين باورند كه ترك ها در صورت آغاز جنگ برخلاف تمام ادعاهايشان با آمريكا همكاري خواهند كرد و اگر كشورهاي منطقه در اجلاس آنكارا كه گل آن را بهترين فرصت براي دستيابي به راه حلي صلح آميز در عراق مي خواند شركت نكنند بهانه اي مناسب دراختيار ترك ها براي همكاري هرچه بيشتر با واشنگتن قرار خواهند داد.