Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811101-59751S1

Date of Document: 2003-01-21

پول و نقدينگي قبل از آن كه پول به عنوان وسيله مبادله مورد استفاده قرار گيرد، مبادلات اقتصادي به صورت كالا با كالا انجام مي گرفت و هركس كالاهاي مازاد خود را با كالاهايي كه به آن نياز داشت، مبادله مي كرد. از آنجا كه انجام اين نوع مبادلات مشكلات زيادي به همراه داشت به تدريج و همراه با گسترش فعاليت هاي اقتصادي، پول فلزي جايگزين كالاها در مبادلات اقتصادي شد. انتخاب فلزات نه تنها باعث تشويق افراد به فعاليت هاي مختلف اقتصادي شد بلكه زمينه اندوخته شدن ثروت هاي بزرگ را نيز فراهم آورد. با وجود تاثيرات زياد پول فلزي بر جامعه بشري، در اين زمينه باز هم مشكلاتي وجود داشت كه مهمترين آنها محدود بودن ميزان طلا و نقره در دسترس بشر از بود سوي ديگر، در مبادلات با حجم زياد پول فلزي وسيله پرداخت مناسبي نبود. با توجه به اين كه با افزايش حجم مبادلات، نياز به پول در گردش نيز بيشتر مي شود، رفته رفته كمبود طلا و نقره خود به عامل محدودكننده اي بر سر راه گسترش مبادلات تبديل شد. بنابراين، هرچند پول فلزي موجبات گسترش سريع تجارت را فراهم آورد اما نتوانست براي نياز جامعه بشري را برآورده سازد. تدبير بشري براي رهايي از محدوديت هاي پول فلزي و فراهم سازي راه توسعه اقتصادي جوامع جايگزيني پول، كاغذي براي انجام مبادلات اقتصادي بود. در تداوم اين روند و سرعت بخشي به فعاليت هاي اقتصادي بانك ها به، ميدان آمدند و پول ثبتي يا تحريري به عنوان مكمل پول كاغذي وارد عمل شد. همچنين بانك ها با ايجاد چك و سازماندهي فعاليت هاي اقتصادي از طريق آن، توانستند از ميزان پول نقد در گردش بكاهند و سهم چك را در مبادلات افزايش دهند. استفاده از چك به ميزان پيشرفت اقتصادي كشورها بستگي دارد. هر كشوري كه از لحاظ اقتصادي پيشرفته باشد، سهم استفاده از چك در معاملاتش بيشتر است و برعكس. امروزه در كشورهاي پيشرفته، مردم در معاملات خود براي پرداخت از شيوه هاي ديگري استفاده مي كنند. اغلب اين شيوه ها از مقدار پول نقد در گردش مي كاهند. در اغلب اين شيوه ها، پرداخت از طريق كارت هاي اعتباري صورت مي گيرد. جايگزيني شيوه هاي جديد الكترونيكي به جاي استفاده از پول كاغذي ضمن، تسهيل مبادلات اقتصادي و امنيت بيشتر، امكان پويايي بيشتري را براي فعالان اقتصادي فراهم كرده و سرعت توسعه اقتصادي را بالا مي برد. نقش پول و نقدينگي در اقتصاد هر كشور همچون خون در رگ هاي انسان اهميت دارد. با توجه به آنچه در مورد پول آمد، منظور از ميزان نقدينگي در اقتصاد كشور، مجموع اسكناس ها و مسكوكات موجود در دست مردم و سپرده هاي ديداري و غيرديداري آنها نزد بانك هاست. به پول هايي كه مردم به دلايل مختلف به بانك مي سپارند، سپرده گفته مي شود. سپرده درواقع بدهي بانك به مشتريانش است. سپرده ها بر دو نوعند: - 1 سپرده ديداري: سپرده هاي ديداري سپرده هايي هستند كه موجودي آنها به محض اين كه مشتري مطالبه كند، بايد به او يا هر كس ديگري كه او بخواهد، پرداخت شود. - 2 سپرده غيرديداري: سپرده غيرديداري به دو صورت است: سپرده مدت دار و سپرده پس انداز. - سپرده مدت دار: حسابي است كه پول مشتري براي مدتي طولاني در آن نگهداري مي شود و مشتري تا زمان سررسيد، حق برداشت از آن را ندارد. - سپرده پس انداز: حسابي است كه پول مشتري براي مدتي نامعين در آن نگهداري مي شود اما مشتري مي تواند با مراجعه به بانك، موجودي اين حساب را در هر زمان كه بخواهد دريافت كند. پول در اقتصاد امروز نقش بسيار مهم و اساسي دارد تا جايي كه اقتصاد كنوني را اقتصاد پولي نيز پول مي گويند با اجراي نقش حساس خود، زمينه فعاليت هاي اقتصادي و گسترش آن را براي دست اندركاران صحنه اقتصاد فراهم وظايفي مي آورد را كه پول در چرخه فعاليت هاي اقتصادي به عهده دارد، عبارتند از وسيله پرداخت در مبادلات، وسيله سنجش ارزش، وسيله پس انداز و حفظ ارزش و وسيله پرداخت هاي آتي. از اين رو قدرت خريد پول از اهميتي بسزا در مباحث اقتصادي برخوردار است و از آنجا كه اين قدرت خريد به سطح عمومي قيمت ها در اقتصاد هر كشور ارتباط مي يابد، دامنه بحثي را باز مي كند كه از رابطه بين توليد و نقدينگي ناشي مي شود. به عبارتي يكي از دلايل كاهش قدرت خريد پول، حجم زياد پول نسبت به توليد در يك جامعه است. هرچه حجم پول (مجموع ميزان اسكناس ها و مسكوكاتي كه در دست اشخاص است و سپرده هاي ديداري بخش خصوصي ) نسبت به توليد جامعه كمتر باشد، قدرت خريد آن بيشتر مي شود و در صورت افزايش حجم پول، قدرت خريد آن كاهش مي يابد. به اين ترتيب، اگر كشوري با افزايش حجم پول روبه رو باشد، زمينه براي بروز تورم - كه يكي از مشكلات اقتصادي است - در آن كشور فراهم مي آيد. از اين بحث مي توان چنين نتيجه گرفت كه كاهش قدرت خريد پول در يك جامعه، نتيجه وجود تورم در آن جامعه است. به بيان ديگر، هرچه سطح عمومي قيمت ها افزايش يابد، قدرت خريد پول كاهش مي يابد و برعكس، با پايين رفتن سطح عمومي قيمت ها قدرت خريد پول افزايش مي يابد. در تحليل اقتصاد كلان كشورها به لحاظ نقشي كه پول بازي مي كند شاخص هاي نقدينگي و تورم بسيار مورد توجه اند و معمولا در مدل هاي رياضي برنامه ريزي به رابطه ميان اين شاخص ها با توليد سرمايه گذاري، پرداخته و روندهاي آتي آنها پيش بيني مي شود. حجم پول در عين حال كه مي تواند موجبات رونق اقتصادي را فراهم سازد، در شرايطي هم مي تواند موجبات بي ثباتي و ركود اقتصادي را دامن زند. از اين رو دستيابي به ميزان بهينه حجم پول و نقدينگي در برنامه توسعه اقتصادي هر كشور از اهميتي بسزا برخوردار است و دولت ها در تنظيم سياست هاي اقتصادي خود بايد كمال توجه را به آن داشته باشند.