Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811028-59701S1

Date of Document: 2003-01-18

رسانه و اقتصاد دكتر عليرضا شيراني در جهان امروز به دليل تمركز جمعيت در شهرهاي بزرگ، پيچيدگي زندگي اجتماعي و اقتصادي وابستگي ها و همبستگي هاي ملي و بين المللي، تحولات سريع نظام هاي سياسي، اجتماعي و شرايط اقتصادي و دگرگوني مباني فرهنگي انسان بيش از پيش نيازمند به اطلاع يافتن از وقايع، رويدادها و حوادث پيرامون خود است. به عبارت ديگر آگاهي اجتماعي از مهمترين ويژگي هاي زمان معاصر است. انسان امروز به سبب تحولات و تغييرات ناگهاني و سريع در برابر چشم اندازهاي وسيع تر، پيچيده تر و اضطرابانگيزتر از گذشته قرار گرفته و اشتياق و رغبت وي براي خواندن، شنيدن و ديدن جريان رويدادها و وقايع و حوادث و تحولات به صورت يك نياز اساسي و روزمره درآمده است. به دليل همين نياز اساسي است كه به جرات 7مي توان گفت در دنياي امروز هيچ فردي نيست كه با رسانه هاي جمعي بي ارتباط رسانه هاي باشد همگاني و وسايل ارتباط جمعي نوشتاري، شنيداري و ديداري با انتقال اطلاعات و معلومات جديد و مبادله افكار و عقايد در راه رفع نياز به آگاهي، توسعه و پيشرفت فرهنگ و تمدن بشري نقش محوري و انكارناپذيري دارند. اگر به دليل ضيق وقت بخواهيم اقتصاد و مسائل بسيار پيچيده و گسترده آن را در سه كليت يا سه واژه خلاصه كنيم بايد از توليد، توزيع و مصرف نام ببريم، مفاهيمي كه هيچ فردي نمي تواند خود را بي نياز از آنها بداند. بنابراين رسانه و اقتصاد هر دو از نيازهاي اساسي افراد بشري بوده و توسعه اقتصادي، اجتماعي و گسترش وسايل ارتباط جمعي لازم و ملزوم يكديگرند. حركت در مسير توسعه سياسي، اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي جز از مسير داده ها و اطلاعات و بهره گيري موثر از ابزارهاي اطلاع رساني غيرممكن است. رقابت اقتصادي در سطوح جهاني داراي تاثيرات مثبتي بر علم و اطلاع است، اگر علم را داده ها و اطلاعات فرآوري شده امروز بدانيم، بشر به ذخاير بي پاياني از داده هاي تمام نشدني، افزودني و درعين حال غيرانحصاري دسترسي دارد كه رسانه هاي جمعي و شبكه هاي ارتباطي و اطلاع رساني اساس و بدنه اصلي و شاهراه انتقال اين ذخاير با ارزش محسوب مي شوند. اگر بخواهيم به نقش رسانه ها در اقتصاد ملي به طورخلاصه بپردازيم ابتدا بايد تصويري از وظايف و امكانات رسانه هاي جمعي ارائه دهيم. عموما رسانه ها سه وظيفه مهم اجتماعي به عهده دارند: وظايف خبري و آموزشي: يكي از مهمترين وظايف يك رسانه، انتشار اخبار و رويدادهاي اجتماعي، اقتصادي، سياسي و فرهنگي است. همين امر به انسان امكان مي دهد محيط پيرامون خود را بهتر بشناسد. تصميمات مهم فردي و اجتماعي خود را براساس اطلاعات بيشتر، واقعي تر، شفاف تر و به روز اتخاذ كند و به مسووليت هاي اجتماعي خود آشناتر شود. رسانه هاي جمعي با انتشار اخبار علمي و فرهنگي و تحليل رويدادهاي اجتماعي، اقتصادي و سياسي نقش آموزشي و پرورشي خود را ايفا كرده و افق ديد مخاطبان خود را گسترش مي دهند. بدون شك اطلاع رساني و تحليل ها و انتشار اخبار و رويدادها توسط رسانه ها در تصميم گيري اقتصادي افراد بسيار موثر است. ابعاد سه گانه اقتصاد يعني توليد، توزيع و مخصوصا مصرف تحت تاثير اخبار، رويدادها و تحليل هاي رسانه اي هستند. به طور مثال، مي توان به آثار انتشار اخبار كلاردشت و اثرات فوري آن بر قيمت زمين و توسعه و آباداني سريع آن منطقه اشاره كرد يا در ماه گذشته شاهد آثار منفي انتشار اخبار مربوط به گوشت هاي آلوده و اثرات سريع اين اخبار بر ركود و كاهش مصرف قابل توجه محصولات گوشتي و كاهش قابل توجه فروش رستوران ها و ساندويچ فروشي ها در آن مقطع بوديم. حتي شاهد انتشاربرخي شايعات و جنجال هاي مطبوعاتي و آثار آن بر شاخص هاي بازار سرمايه و سهام بوده ايم. همه اين موارد مشخص كننده نقش موثر رسانه ها در اقتصاد كشور است. بدون شك با ارائه تصويري واقعي، گويا و شفاف از پتانسيل هاي اقتصادي كشور و تحليل تحولات مثبت اقتصادي مخصوصا در سال هاي بعد از جنگ تحميلي و بررسي فرصت هاي سرمايه گذاري در گزارش هاي رسانه اي، نه تنها مي توان در جذب سرمايه هاي داخلي براي فعاليت هاي اقتصادي مولد و اشتغال زا و موثر در توسعه پايدار اقتصادي موفق شد، بلكه چنين نگرشي و ارائه اطلاعات شفاف و دلگرم كننده اي از پتانسيل هاي بالقوه كشور مي تواند در جذب سرمايه هاي ايرانيان مقيم خارج از كشور و سرمايه گذاران خارجي موثر باشد. وظايف ارشادي: دومين وظيفه اساسي رسانه هاي جمعي مي تواند نقش ارشادي و رهبري كننده آنها باشد. اگر به سير تحولات سياسي دو قرن اخير توجه كنيم مي بينيم از يك طرف وسايل ارتباط جمعي در بيداري و تنوير افكار عمومي و مبارزات آزادي خواهي در كشورهاي مختلف نقش موثري داشته اند و از طرف ديگر پيروزي آزادي خواهان در مبارزات حق طلبانه خود از عوامل اصلي توسعه و پيشرفت وسايل ارتباط جمعي بوده است. بنابراين وسايل ارتباط جمعي (مطبوعات و راديو و تلويزيون ) مي توانند در توسعه سياسي، اقتصادي و اجتماعي مخصوصا در كشورهاي درحال توسعه با انتشار و گسترش انديشه هاي نو در بيداري وجدان عمومي و تنوير افكار نقش موثر، آموزش دهنده و رهبري كننده ايفا كنند. اين امر نيز به نوبه خود مي تواند از مفاسد اقتصادي جلوگيري و در تعديل ثروت و توسعه رفاه عمومي موثر باشد. وظايف تفريحي و تبليغي دو وظيفه قبلي يعني وظايف خبري - آموزشي و ارشادي - رهبري به ارتباط فكري يك رسانه با مخاطبان خودش مربوط مي شد. ولي ايفاي وظيفه تفريحي - تبليغي يك رسانه بيشتر مي تواند اثرات رواني بر مخاطبان داشته باشد. مردم براي تسكين اضطرابهاي روحي، فشارهاي عصبي، رفع خستگي از كار روزانه در يك زندگي ماشيني و پر كردن اوقات فراغت خود به مطالب و برنامه هاي تفريحي رسانه ها رو مي آورند و رسانه ها ناچار بايد به نيازهاي رواني مخاطبان خود در اين مورد نيز توجه كنند. گرچه در مواردي برنامه هاي تفريحي با برنامه هاي علمي، آموزشي ممكن است در تضاد باشد و مخاطب عموما بين اين دو نوع تضاد آموزنده و سرگرم كننده دومي را انتخاب كند از اين رو رسانه ها بايد سعي كنند مطالب سرگرم كننده آنها نيز به طور غيرمستقيم آموزنده باشد. حتي برنامه هاي تفريحي و سرگرم كننده از كارتون هاي بچه ها گرفته تا سريال ها، فيلم ها و داستان ها در رسانه هاي ديداري، نوشتاري يا شنيداري مي توانند آثار مثبت و منفي اقتصادي داشته باشند. به دليل آثار رواني برنامه هاي تفريحي بر مخاطبان مخصوصا كودكان و جوانان مي توان رفتار فردي آنها را در جهت رفتار اجتماعي و يا سازماني مناسب تغيير داده كار تيمي و گروهي را در آنها تقويت و تشويق كرد و بهره وري و بازدهي سازماني آنها را افزايش داد. وسايل ارتباط جمعي يك نقش مهم تبليغي نيز به عهده دارند كه اگر در جهت ارائه اطلاعات صحيح و ارتقاي سطح معلومات مخاطبان باشد مي تواند آثار مطلوب اجتماعي به بار آورد. در اين صورت در زمينه هاي سياسي مردم را با حقوق فردي و اجتماعي شان آشنا مي كند و به ارشاد و راهنمايي مردم در زمينه هاي مشاركت سياسي و مردم سالاري مي پردازد و در بعد اقتصادي نيز اگر تبليغات در جهت شناساندن كالا و خدمت به كار رود مفيد و اگر بخواهد به اقناع مصرف كنندگان و تحميل مصرف گرايي غيرضروري بپردازد آثار منفي خواهد داشت. آثار مثبت تبليغات بازرگاني كالاها و خدمات مي تواند منجر به: - كاهش هزينه هاي توليد، توزيع، فروش و نهايتا قيمت كالاها شود (توليد انبوه ). - به ثبات توليد، استاندارد كردن محصول و بهبود كيفيت آن كمك كند. - حق انتخاب مصرف كننده را افزايش داده، به تنوع عرضه و نوآوري در توليد كمك كند. - بازگشت سرمايه را تسريع، ريسك توليد را كم و حجم مبادلات و درآمد ملي را افزايش دهد. - به سرعت گردش پول و شفافيت بازار كمك كند. آثار منفي تبليغات نيز مي تواند - شامل پيام هاي فريبنده بوده و به مصرف كننده اطلاعات غلط بدهد. - به جاي جنبه اطلاع رساني به جنبه اقناع كردن و تحميل به مصرف كننده تكيه كند. - رقابت را كاهش، منجر به ايجاد بازارهاي متمركزتر و نهايتا قيمت هاي انحصاري شود. - مصرف گرايي بيش از حد را تشويق و در بي طرفي و آزادي رسانه هاي گروهي موثر باشد. x مديرعامل بانك سپه