Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811024-59625S7

Date of Document: 2003-01-14

چگونه با كودك نابينا رفتار؟ كنيم مروري به تجربه هاي يك پدر خصوصيات رواني كودك نابينا فرقي با ديگر كودكان ندارد والدين توانمند و آگاه همواره موثرتر از ديگران براي آموزش و پرورش اين كودكان گام برمي دارند اجتماعات، حيطه فعاليت و خدمات متقابل انسانها به يكديگر است. شايد اجتماعي بودن بشر به دليل نيازمندي او به اين خدمات اگر است انسان در ارتباطات خود قادر به جلب حمايت و مساعدت ديگران نباشد از بهره عظيمي محروم شده است زيرا تحقق خواسته ها و نيازهاي او مستلزم برخورداري از چتر حمايتي ديگران است. به هر صورت انسان به نسبت نيازهاي خود در طبيعت به نوعي تجهيز شده است كه از عهده همه مشكلات و موانع برآمده و در خاتمه از ميدان مبارزه پيروز بيرون آيد. اما وقتي انسان به هر دليل از يكي از مواهب طبيعي و نعمات الهي محروم و به عنوان معلول در جامعه مطرح مي شود وضع كاملا فرق مي كند. محروميت او از قواي طبيعي و حواس انساني هراندازه ناچيز، خود مي تواند لطمات جبران ناپذيري بر جسم و جان او وارد كند يا برعكس در صورت برخورداري از حمايت هاي لازم به نحوي نيكو با جامعه هماهنگي داشته و توان هاي ديگر خود را به عرصه نمايش بگذارد. جامعه معلولين ساكت و پرغوغاست. فريادهاي خاموش و نگاه هاي منتظر از مشخصات اين جامعه است. كساني كه به هر دليل گذرشان به اين وادي خاموش مي افتد بر اين احوال آشنا مي شوند و ديگران كه برخوردي با اين مردمان ندارند قادر به قضاوت در اين خصوص نيستند. حضور هريك از اين افراد در يك جامعه كوچك همچون خانواده موجب برخورد آن جامعه با مسائل، مشكلات و محروميت هاي اين طبقه خواهد بود. اما واقعيت اين است كه حضور يك كودك معلول هيچگاه در يك خانواده به راحتي توجيه پذير نيست. از اين رو جهت آشنايي با مشكلات جامعه معلولين و برخورد سالم با اين طبقه آگاهي، ضروري ترين ابزار و لوازم به حساب مي آيد. حدود سه سال پيش سرنوشت زنگ شادي و هيجان را در خانه ام به صدا درآورد. نوزادي كه مي خواست زودتر از هنگام به اين دنيا پا گذارد، هفت ماهه ما را غافلگير كرد و صدايش در خانه ام پيچيد. ليكن اين شادي چندان پايدار نبود. به دليل اهمالي ناخواسته در بيمارستان، عصب چشم دخترم آسيب ديده و از ديدن همه ديدنيها محروم شد. برخورد بااين واقعيت يعني آشنايي با حضور يك نوزاد معلول در منزل نمي توانست به راحتي انجام پذيرد. چند و چون ها حاشيه اي بر اين حقيقت بود و مشكلات نگاهداري و پرورش اين نوزاد تواني آهنين مي خواست. بدين گونه من با مشكلات جامعه معلولين آشنا مي خواستم شدم همه توانم را در جهت حمايت از او به كار بگيرم. آگاهي، بيشترين نيازم بود. مي خواستم مركز يا مراكزي را بيابم تا مرا راهنمايي و هدايت كند، بياموزم كه چگونه اين نوزاد مي تواند در كنار بقيه رشد كند. دلم مي خواست سطح اطلاعات خود را ارتقاء داده و خود همچون مشاور و پرستاري دلسوز و مهربان از او مراقبت كنم اما هرچه گشتم كمتر يافتم. مركزي را براي حمايت اين جامعه خاص نيافتم. هرچند به بسياري مراكز مراجعه كردم ولي انجمني براي اطلاع رساني به والدين كودك نابينا نديدم. گرچه انجمن هاي زيادي اين سوي و آن سوي فعاليت دارند، نشريه اي كه به والدين كودك نابينا آموزش و آگاهي دهد به چشم نمي خورد. كمبود تسهيلات ويژه براي اين افراد، نبود مراكز تفريحي، سياحتي، مشاوره اي و مهدهاي كودك تخصصي براي اين طبقه. نبود شبكه هاي اطلاع رساني از الگوهاي موفق افراد معلول و خانواده آنها به منظور بهره مند شدن از تجربيات پربار آنها، كمبود كتاب، نشريه، فيلم آموزش حركت و جهت يابي، نبود برنامه هايي در صدا و سيما براي اين قشر معلول و... مرا بر آن داشت تا خود شخصا به كسب تجربه همت گماشته و كوشش فراواني در اين خصوص به كار برده و عملا از آنها بهره گيرم. اينك با گذشت سه سال، با بررسي كتب، نشريات و بالاخره مطالعه تمامي مطالبي كه در اين زمينه به زبان فارسي انتشار يافته و نيز ترجمه بعضي متون از اينترنت چكيده اي از تجربيات شخصي ام را كه صورت قانون براي من پيدا كرده است ارائه مي دهم تا شايد براي بسياري افراد كه در موقعيت گذشته من قرار مي گيرند، مفيد و قدم هاي مساعدي براي حركت باشد. نخستين گام، پذيرش كودك نابينا و رفتار عادي با اوست. به نقص بينايي او فكر نكنيد چرا كه خصوصيات رواني كودك نابينا فرقي با ديگر كودكان ندارد. والدين توانمند و آگاه همواره موثرتر از ديگران براي آموزش و پرورش اين كودكان گام برمي دارند. آنها قادرند در فضايي سالم و پرتحرك امكان رشد و كسب تجربه را براي كودكان خود تدارك ببينند. آنها حتي المقدور مي توانند محدوديت ها را كاهش داده و با به وجود آوردن شرايط و محيطي مناسب، فرصتي براي يادگيري و فضايي براي ارتقاء سطح مهارتهاي كودكان پيش بيني كنند. كودك بايد همه چيز را به شخصه خود تجربه كرده و در اين بستر، تجربه مناسب را به دست آورد. مساعي پيگير والدين در جهت آموزش كودكان باعث خواهد شد كه بر ميزان خزانه كلمات آنها افزوده شده و مشكل مفهوم سازي و تقويت حس لامسه مرتفع گردد. ميزان ارتباطات اجتماعي كودك بايد توسعه يابد تا آنها بتوانند با افراد بيشتري ارتباط داشته ارتباط باشند خواهر و برادر كودك نابينا نسبت به هم عادي و صميمي باشد. اثرات كيفي ارتباط كودك با همسالان غيرخويشاوند بيشتر از سايرين است. افراد نابينا را با تنها كتاب واقعي موجود يعني طبيعت آشنا سازيد واجازه دهيد تا اين كودكان از حداكثر آزاديهاي خود بهره مند شوند. والدين مي دانند كه آرامش در منزل نياز به ارتباط عاطفي بيشتر دارد. ارتباط عاطفي و عميق پدر و مادر تضمين كننده امنيت شخصيتي كودكان است. صميميت و مهرورزي والدين نسبت به هم اثرات بسيار ارزشمندي در بهبود سلامتي جسمي و بهداشت رواني كودكان ايجاد مي كند. حداقل روزي يك بار كودك را در آغوش بگيريد و اجازه دهيد شما را لمس كند. هر اندازه ميزان مهارتهاي اجتماعي، خودياري، خودرهبري، ارتباطي و آموزشي كودك نابينا بيشتر ارتقاء يابد مقدمات برخورد او با جامعه چشم انداز نيكوتري خواهد داشت. ارتقاء مهارت موجب افزايش اعتمادبه نفس مي شود. تشويق اعتمادبه نفس او را افزايش مي دهد و كودك را عاطفي همان طور بارمي آورد، كه تنبيه عاطفه و هويت كودك را خدشه دار مي سازد. بنابراين تشويق كليد اعتمادبه نفس كودك است و پيوسته به توانايي هاي آنها بينديشيد بايد مرزهاي ارتباطي با خانواده هاي نابينايان را بازنگاه داشته و به صورت يك خانواده هماهنگ عمل كرد. كودكان داراي آسيب بينايي، همواره وقت و انرژي كاملا مضاعفي را مي طلبند چرا كه صرف انرژي و توجه بيشتر نقص حاصله را جبران مي كند. علاقه هاي كودك را بايد شناسايي و در راستاي آن بسترسازي نمود تا با تشويق مضاعف به سمت موفقيت و استقلال قدم بردارند. آموزش و رفتار والدين با كودك بايستي توام با قاطعيت و دوستانه باشد. همواره خود را براي مقابله با بدرفتاري هاي آنها آماده اين كنيد خود كمك مي كند تا آنها ياد بگيرند كه در محيط اطراف چه رفتاري داشته باشند. تا مي توانيد به كودك مسئوليت بدهيد و از او مسئوليت با بخواهيد او بيشتر صحبت كنيد و قدرت شنوايي، بويايي و لمسي او را تقويت كنيد. بازيهاي مورد علاقه او را شناسايي كنيد و توجه داشته باشيد كه كودك زمان محدودي را براي يك نوع سرگرمي صرف مي كند. لذا با ايجاد زمينه فراگيري و محيط محرك جديد و گردآوري وسائل بازي و سرگرمي، سطح بازي او را گسترش دهيد. انواع حيوانات و اشكال پلاستيكي و پارچه اي بزرگ و كوچك را برايش تدارك ببينيد و از مشخصات و ويژگي هاي آن به او توضيح دهيد. كودك را كمتر در محيط منزل نگه داريد، حتما او را براي خريد يا پارك بيرون برده و او را در كلاسهاي مختلف از جمله شنا شركت دهيد. توجه داشته باشيد كه نبايد كودك در منزل بيكار كمك هاي باشد اضافي به كودك نابينا را حذف كرده و مشكل بينايي را هرگز بزرگ جلوه ندهيد. بعضي مواقع اين كودكان نقص خود را بهانه قرار داده تا توقع نادرستي درخواست كنند، والدين بايستي با رفتار منطقي در مقابل اين توقعات ايستادگي كنند. حتي المقدور دخالتهاي مستقيم را حذف كنيد و در صورت درگيري وي يا نزاع بين كودكان مركز توجه كودك را به محرك جديدي جلب كنيد. بايد توجه داشت كه شيوه هاي تربيتي كه منجر به ترس و نااميدي در اين كودكان مي شود مردود است لذا از والدين مضطرب و ناراحت هرگز نمي توان تربيت فرد سالم را انتظار داشت. قصه هاي آهنگ دار و نوار و سرود كودكانه، گل بازي، پازل، خمير و بازيهاي تعادلي و ساير بازيهاي موجود، بهترين وسائل سرگرم كننده و لذت بخش براي كودك مي باشد. هر شب براي كودك ده دقيقه كتاب بخوانيد و يا براي او قصه بگوئيد. هرگاه تثبيت يك رفتار توام با تشويق انجام پذيرد، آن رفتار با جنبه مثبت در ذهن كودك نقش مي بندد. آهنگ كلام و شيوه رفتار و نگاه والدين با اين كودكان مي بايست فارغ از ترحم و دلسوزي باشد. مصداق اصل جهاني كمترين ميزان محدوديت پيوسته بايد رعايت شود. با كودكان نابينا طوري رفتار كنيد كه گويي هيچ گونه تفاوتي با ديگر همسالان خود ندارند. از هر گونه ارفاق، چشم پوشي و تخفيف هاي نابجا خودداري كنيد زيرا اين امر كم تواني نابينا را تقويت مي كند. هرگاه والدين، كودكان نابينا را از انجام كارها معاف كنند عواقب ناشي از آن ايجاد حس بي كفايتي براي كودك خواهد بود. همچنين اگر در جهت استقلال فرزندان خود تلاش نكنند اثرات منفي تحت الحمايه بودن و وابستگي كودك تا آخر عمر، زندگي آنها را به زنجير خواهد كشاند. مراقبت بيش از اندازه موجب تحليل قوا و توانايي كودك مي شود. آزاد گذاشتن كودك از هر لحاظ و نظارت داشتن دورادور و كنترل در صورت خطر مفيد است. پدر كودك نابينا سيد جلال موسوي