Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811024-59623S1

Date of Document: 2003-01-14

تناقض بزرگ علم مشكلات اخلاقي تكنولوژي آينده مطلبي را كه مي خوانيد در آستانه سال ميلادي جديد در نشريه آلماني زبان براند آينز منتشر شده است. فوكوياما استاد دانشگاه جان هاپكينز و صاحب نظريه مشهور پايان تاريخ است كه پيش از اين نيز به نظريات جديد او خصوصا كتاب آخرش و تجديدنظرهايش در نظريه پايان تاريخ خصوصا پس از 11 سپتامبر پرداخته ايم. در اين مقاله فوكوياما نگراني از رشد جلوتر از قانون بيوتكنولوژي در جهان مدرن و عواقب آن را هشدار مي دهد و چنين مي آغازد: پيشرفت هاي حاصله در عرصه بيوتكنولوژي به ويژه در ارتباط با تحقيقات مغزي مكانيسم تفكر ما انسان ها را تغيير خواهد داد; در اين رهگذر حتي نوع نگرش ما به خود نيز تغيير خواهد كرد. فرانسيس فوكوياما ترجمه: قاسم طولاني پيشرفت هاي حاصله در عرصه بيوتكنولوژي به ويژه در ارتباط با تحقيقات مغزي مكانيسم تفكر ما انسان ها را تغيير خواهد داد در اين رهگذر حتي نوع نگرش ما به خود نيز تغيير خواهد كرد پيش از اين سلول هاي حامل عامل وراثتي جنين و همانندسازي نقش بسيار مهمي در عرصه بيوتكنولوژي ايفا مي كردند. اما چالش بزرگ بعدي در اين عرصه مطالعه درباره مغز و سيستم عصبي انسان است. همان گونه كه مي دانيم، مغز و سيستم عصبي پايه و اساس وجود انساني ما محسوب مي شود. بدين ترتيب نتايج مطالعاتي كه در اين زمينه صورت مي گيرد، به مراتب فراگيرتر و تاثيرگذارتر از تمام نتايجي است كه در ارتباط با پروژه ژنوم انساني حاصل شده است. به عنوان مثال از طريق مقطع نگاري از مغز ( اسكن ) مي توان به عملكردهاي مغزي افراد پي برد و آن را به صورت كارتوگرافي به نمايش درآورد. پزشكان از اين دستاوردهاي علمي در وهله نخست براي تشخيص بيماري هاي مختلف بهره مي برند، اما در آينده نزديك با اتكا به نتايج اين مطالعات مي توان به نوعي قدرت پيشگويي در مورد افراد دست يافت. به عنوان مثال كارفرمايان با استفاده از اين تكنيك مي توانند به اطلاعات جامعي درباره كاركنان خود پي ببرند، مثلا آنها خواهند دانست كه آيا همكاران آنها در آينده به بيماري استرس مبتلا مي شوند يا نه. از طريق مطالعه مغز مي توان دريافت آيا كاركنان، انسان هاي خشونت طلبي هستند يا نه، همچنين از اين طريق مي توان با ميزان توانايي هاي شناختي كاركنان كه براي مشاغل تخصصي و فني بسيار ضروري است، پي برد. به هر ميزان كه اين روش و اين تكنولوژي بيشتر باب مي شود و هر قدر كه طيف اطلاعات و آمار بيولوژيك و روانشناختي درباره افراد جامعه سهل الوصول تر مي شود به همان ميزان ميل و اشتياق به اين گونه اطلاعات و بهره برداري از اين روش ها بيشتر مي شود. در چنين شرايطي تنها ديگر كارفرمايان نيستند كه از اين علم در جهت تامين منافع خود بهره برداري خواهند كرد، بلكه پليس، تبهكاران و بقيه افراد جامعه نيز به اين شيوه متمايل خواهند شد. اين امر باعث خواهد شد كه بحث تازه اي درباره چگونگي حفاظت از اطلاعات شخصي مطرح شود. افراد جامعه نگران افشاي اطلاعاتي مي شوند كه پيش از اين اصولا تصورش را هم نمي كردند كه كسي بتواند به اين اطلاعات دسترسي داشته باشد. رويدادهاي ورزشي مانند بازي هاي المپيك سال 2004 در آتن افكار عمومي را متوجه مشكلات اخلاقي داروشناسي عصبي خواهد كرد. اين پرسش بيش از پيش مورد توجه قرار خواهد گرفت كه چگونه ما مي توانيم از طريق استفاده از برخي داروها خود را تغيير؟ دهيم بدون شك تا آن زمان ديگر كسي نخواهد توانست پاسخي شفاف به اين پرسش بسيار بديهي ارائه كند كه به عنوان مثال فيزيك بدني طبيعي يك دونده چگونه؟ است البته استفاده از داروهايي كه با شيوه مصنوعي توليد مي شود، به سادگي قابل اثبات است و از اين رو استفاده از اين داروهاي انرژي زا براي ورزشكاران ممنوع است. اما تكليف داروهاي ژنتيكي اي كه حالتي طبيعي دارند چه؟ مي شود تا چند سال ديگر هر كس به راحتي مي تواند به اين مواد نيروزاي ژنتيكي دسترسي داشته باشد. اين روند رقابت با تكنولوژي و پيشرفت هم اكنون از كنترل خارج شده است. دانشمندان به موش ها ژن هايي را تزريق مي كنند كه عضلات آنها را تا شصت درصد حجيم تر مي كند. اين ژن ها همچنين روند پير شدن عضلات را متوقف مي سازد. اين مواد ژنتيك هيچ ردپايي از خود بر جاي نمي گذارند و از طريق آزمايش هاي معمولي نمي توان وجود آنها را ثابت كرد، چرا كه اين مواد دقيقا همچون مواد و اجزاي بدن عمل كرده و حتي ساختار كاملا مشابهي با آنها دارند. از اين رو از هم اكنون شاهد آن هستيم كه ورزشكاران و مربيان به شدت به اين مواد و داروهاي ژنتيكي علاقه مند شده اند. فراهم شدن اين امكانات تازه براي انسان ها سوال هاي بي شماري را در ذهن تداعي مي كند. آيا بايد از علم بيوتكنولوژي براي بهبود وضعيت ظاهري انسان ها استفاده كرد يا اينكه استفاده از اين روش تنها بايد براي تامين اهداف پزشكي و درماني؟ باشد اين امر بدان بستگي دارد كه ورزشكاران چگونه با دستاوردهاي اين علم كنار آيند. اگر آنها استفاده از داروهاي ژنتيكي را براي بالا بردن توانايي هاي بدن خود به منظور دستيابي به نتايج بهتر امري بديهي تلقي كنند، در آينده رقابت ميان گروه ها و تيم هاي ورزشي به رقابت ميان تيم هاي پزشكي و دارويي تبديل خواهد شد. در چنين شرايطي سنتي ها چنين استدلال خواهند كرد كه آنچه براي ورزشكاران بسيار اهميت دارد به حد اعلا رساندن توانايي هاي طبيعي بدن است و استفاده از داروهاي ژنتيكي نيز تنها با اين هدف صورت مي گيرد. در حالي كه شيفتگان پيشرفت و افراد به اصطلاح مترقي خواهند گفت كه روزگار طبيعت به سرآمده است و ديگر نبايد چيزي را به طبيعت واگذار كرد. بسياري از ورزشكاران تفكر عملگرايانه را مورد توجه قرار خواهند داد و از تمام چيزهايي كه براي آنها مزيت رقابتي به ارمغان مي آورد، استقبال خواهند كرد. البته اين تحولات تنها به عرصه ورزش محدود نخواهد شد، بلكه حتي زندگي كاري ما را نيز تحت الشعاع خود قرار خواهد داد. اگر انسان ها به اين نتيجه برسند كه داروهاي جديد اين امكان را براي آنها فراهم مي آورد كه بتوانند چهل و هشت تا هفتاد و دو ساعت بدون نياز به خواب كار كنند، بدون شك از اين داروها استفاده خواهند كرد. چنين گزينه اي در جوامع به شدت رقابتي امروز موجب بالا گرفتن بيش از پيش رقابت خواهد شد. چين پيشتاز بيوتكنولوژي دلايل ديگري نيز مي توان براي اهميت روزافزون بيوتكنولوژي و توجه به آن ذكر كرد. واقعيت آن است كه تحقيقات ژنتيك رفته رفته به بحثي جهاني تبديل اين مي شود مسئله، نه تنها موجب تشديد شكاف هاي قومي ميان ايالات متحده آمريكا و اروپا خواهد شد، بلكه به شكل گيري يك شكاف قومي ديگر در جهان نيز منتهي مي شود. اين شكاف قومي تازه ميان جهان غرب و آسيا شكل خواهد جمهوري گرفت خلق چين در زمينه همانندسازي جنين انسان موفق تر از ديگر كشورها عمل خواهد كرد و بدين ترتيب يك نوع هرج و مرج و آشفتگي اخلاقي در ايالات متحده آمريكا و اروپا به راه مي افتد. در كنار چين كشورهايي مانند سنگاپور و كره جنوبي نيز محدوديت هاي غربي ها را در زمينه بيوتكنولوژي به عنوان فرصتي مناسب براي دانشمندان خود تلقي خواهند كرد و از اين فرصت نهايت استفاده را به عمل خواهند آورد. اين كشورها تحقيقات ژنتيكي در مورد انسان را همانند تحقيقات ژنتيكي در عرصه كشاورزي به پيش خواهند در برد چنين شرايطي سازمان ملل متحد پيشنهاد مشترك آلمان و فرانسه را در خصوص ممنوعيت جهاني همانند سازي انسان با اهداف توليدمثل مورد بحث و تبادل نظر قرار خواهد داد. اين پيشنهاد بدون ترديد در آسيا با استقبال چنداني روبه رو نمي شود، البته ژاپن را در اين ميان بايد استثنا كرد. اين بار نيز سرعت پيشرفت اين تكنولوژي نوين آنچنان زياد است كه قانونگذاران نخواهند توانست پابه پاي آن پيش بروند. البته در برخي موارد، قانون گذاران مي توانند محدوديت هايي را براي اين علم جديد ايجاد كنند. به عنوان مثال در كانادا قوانين و مقررات متعددي براي قانونمند كردن تحقيقات ژنتيك و همانند سازي انسان تدوين خواهد شد. استراليا و فرانسه نيز چارچوبهاي حقوقي و قانوني مهمي را در اين عرصه ايجاد خواهند كرد. در ايالات متحده آمريكا بحث و جدل ميان طرفداران بيوتكنولوژي و همانندسازي انسان ها از يك سو و جنبش حق زندگي از سوي ديگر به نتيجه قابل توجهي منتهي نمي شود. هيچ يك از دو طرف نخواهند توانست با جلب حمايت افكار عمومي به اهداف مورد نظر خود دست يابند. بدين ترتيب اصلاحات بسيار ضروري در ارتباط با چارچوبهاي حقوقي مربوط به تحقيقات ژنتيك انساني همچنان مورد بي توجهي قرار مي گيرد و بدين ترتيب فرصت قانونمند كردن اين تكنولوژي جديد از دست مي رود. مواد غذايي ژنتيكي در دسترس همگان در سالي كه پيش رو داريم بايد خود را براي روبه رو شدن با كوهي از مشكلات تازه درباره حقوق معنوي مربوط به كشفيات ژنتيكي آماده كنيم. نياز روزافزون به حفاظت از حقوق معنوي با توجه به ظرفيت ها و توانايي هاي محدود دستگاه هاي ذي ربط مشكلات تازه اي را در اين زمينه پديد خواهد آورد. دستگاه هاي ذي ربط نخواهند توانست از عهده پوشش كشفيات و اختراعات تازه برآيند. بحث درباره استفاده از بيوتكنولوژي در عرصه كشاورزي يك بار ديگر تشديد خواهد شد. در سال 2002 شماري از كشورهاي قحطي زده آفريقايي كمك هاي غذايي آمريكا را نپذيرفتند چرا كه آمريكايي ها اين محصولات را با استفاده از دستكاري ژنتيك توليد كرده بودند. تاكنون تصور بر اين بود كه مقاومت در برابر اين نوع مواد غذايي صرفا به حس خود محوري اروپايي ها مربوط مي شود، اما اين مشكل رفته رفته پيامدهاي فاجعه بار خود را براي جهان سوم آشكار مي سازد. مقررات به شدت سخت گيرانه اروپايي ها درباره مواد غذايي ژنتيكي در سال هاي آينده بيش از پيش ناسازگاري خود را با حقايق موجود نمايان خواهد چرا ساخت كه كشورهايي چون آرژانتين و برزيل از سال ها پيش مقادير قابل توجهي غلات را كه تغييرات ژنتيكي در آن صورت گرفته است، توليد و حتي صادر كرده اند. و بخشي از اين محصولات ژنتيكي به بازارهاي اروپايي رسيده است. بيوتروريسم نيز مشكل ديگري به شمار مي آيد كه در اين ارتباط مورد توجه قرار دارد. با استفاده از بيوتكنولوژي مي توان ويروس ها و عوامل بيماري زاي مرگباري توليد كرد. استفاده از اين امكانات از جانب تروريست ها مسئله اي است كه تنها به زمان مربوط مي شود، اينكه آيا ما در سال آينده با چنين حملاتي از جانب تروريست ها روبه رو مي شويم يا خير پرسشي است كه تنها تروريست ها مي توانند به آن پاسخ گويند...