Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811022-59591S2

Date of Document: 2003-01-12

بباليد كوه، آبها بردميد... جنگل هاي جهان، نگاهي به پيشينه و فراز و نشيبها سخن درباره جنگل را بايد از بحث زندگي در طبيعت آغاز كنيم. پوسته زمين از ابتدا براي پيدايش و زندگي گونه هاي زيستي گياهي و جانوري آماده نبود و در پي ميليون ها سال دگرگوني و تحولات ژرف بستر كره خاكي ما براي رستن گياهان اوليه و پيدايش گونه هاي ديگري زندگي مهيا شد. در آغاز زمين با قشر نازكي از گياهان پست مانند قارچ ها، خزه هاو جلبك ها كه با رطوبت و خاك سازگاري داشتند، پوشيده شد. با آمادگي و پذيرش بيشتر خاك و تغييرات اقليم، نخستين گياهان غول آسا يا در واقع درختان پديد آمدند و انبوهي از جنگل هاي اوليه زمين را فراگرفت. حكيم ابوالقاسم فردوسي شاعر بزرگ و نام آور ما چه خوب گفته است: نخستين كه آتش ز جنبش دميد ز گرميش پس خشكي آمد پديد بباليد كوه، آبها بردميد سر رستني سوي بالا كشيد گياه رست با چند گونه درخت به زير اندر آمد سرانشان ز بخت وز آن پس چو جنبده آمد پديد همه رستني زير خويش آوريد سرش زير نامد بسان درخت نگه كرد بايد بدين كار سخت سرخس ها و دم گرگي هاي امروزين ديگر آن درختان غول آسا و جنگل هاي باستاني ميليون ها سال پيش نيستند، بلكه بوته هاي كوچكي اند كه در ژرفاي دره هاي مرطوب يا در حاشيه مردابها و ديواره چاهها مي رويند. به مرور جاي سرخس ها را درختان ديگري گرفتند كه بيشتر شامل سوزني برگ هاي امروزي بودند. به هر حال پيش از آن كه موجود زنده اي در عرصه خاك پديد آيد، درختان مي زيستند و اكنون كه در زمانه ما جانداران بي شمار و گوناگوني در روي زمين زندگي مي كنند، بسياري زندگي خود را مديون گياهان و درختان مي باشند. به عبارتي درختان زيستكره رازهاي شگفت انگيزي از هستي را با خود دارند. درختان از ميليون ها سال پيش چون كارگاه بزرگي هواي كره زمين را پالايش كرده اند و در شكل گيري تنوع زيستي و تداوم زندگي نقش حياتي همچنان داشته اند كه آدمي، در آغاز زندگي خود از ميوه درختان مي خورد و با پوست و برگ درختان تن خويش را مي پوشاند. تا پايان قرن نوزدهم ميلادي عليرغم آنكه بيشترين منابع سوخت مردم جهان از جنگل تامين مي شد، اما تعادل زيستي هنوز برقرار بود و آتش سوزي هاي بسيار گسترده با منشا طبيعي و حوادثي از قبيل سقوط سنگ هاي گداخته آسماني در مناطقي مثل جنگل هاي سيبري، هنوز تاثير عمده اي در بر هم زدن اين توازن با نداشت وقوع انقلاب صنعتي، به دليل نبود تجربه و عدم آگاهي از نقش و تاثير حياتي جنگل ها بر تداوم زندگي در كره زمين و آزمندي نظام سرمايه داري كه به هر قيمت به سود بيشتر چنگ مي انداخت، براي نخستين بار در تاريخ زندگي كره خاكي ما، بخش هاي وسيعي از منابع طبيعي به صورت جبران ناپذير نابود شدند، آلودگي هاي وسيع آب، خاك و هوا را دربرگرفت و تعداد زيادي از گونه هاي زيستي گياهي و جانوري كه در خلال ميليون ها سال شكل گرفته بودند، از ميان رفتند. در دهه هاي پاياني قرن بيستم ميلادي، تلاش هاي آگاهانه اي توسط طرفداران حفظ محيطزيست در كشورهاي صنعتي توسعه يافته آغاز شد و در پي اعتراضات گسترده جهاني و برپايي اجلاس هاي بين المللي مثل اجلاس ريو كه در شهر ريودوژانيرو برزيل تشكيل شده بود، به مرور مقوله توسعه پايدار به جاي بهره برداري بي رويه و عنان گسيخته از طبيعت مطرح شد و حداقل در كشورهاي اروپايي، بهره برداري نامطلوب از منابع جنگلي تا حدي مهار شد. اما بر پايه آمارهاي اعلام شده، هنوز 121 كشور جهان از چوب براي سوخت استفاده در مي كنند كشورهاي واقع در محدوده خط استوا و مناطق حاره از جمله برزيل، كلمبيا، كنگو، كنيا، تانزانيا، اندونزي اوگاندا، و... بهره برداري وسيع از جنگل ها توسط شركت هاي فرامليتي ادامه دارد و تمهيدات بين المللي براي مقابله با اين بحران، هنوز به جايي نرسيده است. اقتصاد ضعيف، گستردگي فقر از يكسو و چنگ اندازي شركت هاي فرامليتي براي دسترسي به چوب ارزان و همچنين نيروي كار ارزان، موجب شده كه تندباد، قلع وقمع درختان جنگلي، به ويژه گونه هاي بسيار باارزش و نادر موسوم به درختان باراني در مناطق استوايي وزيدن بگيرد. پاك تراشي جنگل هاي وسيع استوايي در برزيل، آسياي جنوب شرقي و آفريقا، چرخه زندگي و گونه هاي زيستي را در جهان با خطر جدي روبه رو كرده است و در سپيده دم قرن بيست و يكم دگرگوني هاي خطرناك آب و هواي جهاني، سيل هاي ويرانگر خشكسالي هاي پي درپي و توفان هاي بي سابقه را براي انسان معاصر به ارمغان آورده است. برگرفته از: جنگل براي همه - تاليف جواد نوشين