Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811017-59503S1

Date of Document: 2003-01-07

مسابقه تسليحاتي هند هند اعلام كرده كه حاضر است به ديگر كشورها تضمين دهدكه شروع كننده استفاده از سلاح هاي اتمي نخواهد بود السيد صدقي *عابدين هند چگونه به سلاح اتمي دست؟ يافت يك سال پس از استقلال اين كشور قانون انرژي اتمي تصويب شد و سال بعد ( ) 1949 كميته انرژي اتمي هند تشكيل گرديد. در سال 1950 واحد پژوهش در مورد مواد خام كمياب مثل اورانيوم و پلوتونيوم كه در برنامه هاي اتمي استفاده مي شود تاسيس شد و چهار سال بعد هيات انرژي اتمي احداث گرديد. سال 1955 نخستين پايگاه پژوهشي با قدرت يك مگاوات تاسيس و سال بعد به كمك انگلستان و فرانسه شروع به كار كرد. در همان سال همكاري با كانادا شروع شد و به همراه آن يك پايگاه به قدرت 40 مگاوات تاسيس شد كه با اورانيوم طبيعي كار مي كرد. سال 1957 كارخانه توليد اورانيوم خشك شده از مواد خام محلي تاسيس گشت و در سال 1964 هندوستان دوره سوخت هاي اتمي در سطح پژوهش و تجربي را تكميل كرد. از آن تاريخ طي ده سال عمليات جداسازي پلوتونيوم به اجرا گذاشته شد. در سال اولين 1974 انفجار اتمي هند صورت گرفت كه هدف آن صلح آميز توصيف پس شد از اين انفجار هند به گسترش توان اتمي خود ادامه داد. يعني پايگاه هايي به قدرت يكصد مگاوات را در سال راه اندازي 1985 كرد. همين مسئله به هند توان بيشتري براي انجام انفجارهاي اتمي و در اختيار داشتن اين سلاح داد. تا اينكه عملا در سال 1998 هند پنج انفجار اتمي را به اجرا درآورد. يعني سه انفجار در يازدهم و دو انفجار در سيزدهم ماه مه آن سال. هند، حدود پنج ماه پيش از انجام اين آزمايش ها اعلام كرده بود كه با روسيه قراردادي را امضا كرده و به موجب آن دو نيروگاه با قدرت هزار مگاوات براي توليد برق در اختيار خواهد داشت. به اين ترتيب هند از همكاري تعدادي از كشورها نظير كانادا، بريتانيا و اتحاد جماهير شوروي و پس از آن روسيه و حتي ايالات متحده آمريكا استفاده كرد. آمريكا در سال 1964 بعضي از تجهيزات مهم براي اجراي برنامه هاي اتمي را در اختيار هندوستان قرار داد. از طرف ديگر هند توانست زمينه هاي انساني و علمي و تكنولوژيك لازم را فراهم كرده و مراكز تحقيقات علمي و انستيتوها و كارخانه هاي ويژه و بالاخره پايگاه هاي اتمي را تاسيس كند. اين عناصر براي اجراي هر برنامه اتمي لازم و ضروري همچنين است هند تلاش بي وقفه اي را براي تهيه مواد خام اتمي صورت داد و سرمايه گذاري لازم را براي برنامه ها فراهم و سرانجام توانست به سلاح اتمي دست يابد. استمرار برنامه اتمي هند بيشتر به يك اراده سياسي قوي برمي گردد كه اصرار داشت تا به رغم فشارهاي خارجي و مشكلات اقتصادي در كنار حمايت مردمي به اين اهداف دست يابد. مردم هند از اين رو از داشتن سلاح هاي اتمي دفاع مي كردند كه به هر حال يك وسيله دفاع در برابر دشمنان موجود يا احتمالي ملت هند بود به ويژه آنهايي كه سلاح اتمي در اختيار داشتند يا قصد داشتند آن را كسب كنند، هند بارها تاكيد كرده كه سلاح اتمي برايش يك وسيله دفاعي است و يادآور شده است كه هرگز از آن استفاده نكرده يا با آن هيچ دولتي را تهديد نخواهد كرد چرا كه آنها معتقدند چنين چيزي براي بازداشتن ديگران از استفاده از چنين سلاحي بر ضد اين كشور است. اين كشور اعلام كرده كه حاضر است با هر كشوري توافق كند و در آن تعهد نمايد كه هند شروع كننده استفاده از سلاح هاي اتمي نخواهد بود و در عين حال تاكيد كرده كه هرگز وارد مسابقه تسليحات اتمي، نظير آنچه در اثناي جنگ سرد اتفاق افتاد نخواهد شد. مسابقه تسليحات اتمي هند و پاكستان بايد در اينجا اشاره كرد كه پاكستان در سال 1965 اعلام كرد حتي اگر همسايه اش هند سلاح اتمي داشته باشد هرگز توان لازم را براي در اختيار داشتن اين سلاح ندارد. پس از آن پاكستان برنامه هاي اتمي خود را گسترش داد و در نيمه دهه پنجاه قرن بيستم اقدام به تاسيس كميته انرژي اتمي كرد. وقتي هند نخستين انفجار اتمي خود را در سال 1974 آزمايش كرد، پاكستان به فكر آن افتاد كه هرچه سريع تر سلاح هاي اتمي خود را گسترش دهد. پاكستان بدون توجه به دعاوي هند كه مي گفت اهدافي صلح آميز دارد اعلام كرد هرگز سلطه هند را نخواهد پذيرفت و مرعوب هيچ گونه تهديد اتمي نخواهد شد. پس از آن پاكستان به رغم فشارهاي خارجي توانست برنامه هاي اتمي خود را گسترش دهد. به گونه اي كه در اواخر دهه هشتاد صاحب سلاح اتمي شد. زيرا در سال 1993 رئيس ستاد ارتش پاكستان به طور تلويحي آن را اظهار داشت. پس از آن نيز پاكستان هيچ تاخيري را روا نداشت و دو هفته بعد انفجارهاي هند در 28 مه را همان سال با پنج انفجار پاسخ داد كه دو روز بعد ششمين تجربه نيز آزمايش شد. اين موضوع نشان داد كه اگر برنامه اتمي پاكستان نقصي داشت نمي توانست به اين سرعت پاسخ دهد. پاكستان تاكيد كرد كه تجارب اتمي اش در ارتباط با شرايط تازه در آسياي جنوبي و به ويژه پس از انفجارهاي هنداست. به گونه اي كه پاكستان را در وضعيت شديدا بحراني قرار داده اين بود كشور نيز چون هند اعلام كرد تمايل به مسابقه تسليحاتي نداشته و به زودي استراتژي حداقل بازدارندگي اتمي را در پيش خواهد گرفت. اما هيچ كدام از اين دو كشور ماهيت و حجم اين بازدارندگي را مشخص نكرده اند. واقعيت اين است كه احتمال تداوم مسابقه تسليحاتي بين دو كشور به رغم آنكه هر دو اعلام كرده اند تمايلي به چنين مسابقه اي ندارند ادامه دارد. ما نبايد فراموش كنيم كه دو كشور باب تجارت اتمي خود را نبسته و با توجه به اخبار مربوط به وسايل رساننده سلاح هاي اتمي، چنانكه در زمينه موشك هاي بالستيك نشان داده شد، اين مسابقه ادامه دارد. حتي مسئله در همين حد باقي نماند و هواپيماها و زيردريايي هاي حامل ابزارهاي پرتابكننده سلاح هاي اتمي را هم شامل شد. به همين خاطر در صورت استمرار تشنج بين دو كشور هند و پاكستان، احتمال جنگ بين آنها زياد است و تا وقتي احتمال جنگ باشد، احتمال يك رويارويي اتمي نيز وجود دارد، حتي اگر به صورت اشتباه يا بدشانسي يا تصادف باشد. از طرف ديگر، حل و فصل اختلافات بين دو كشور و كاهش تشنج ها مي تواند بخشي از هزينه دفاعي را متوجه توسعه اقتصادي لازم براي هر دو كشور كند. چين و سلاح اتمي هند پيش از جنگ هند و چين و پيامدهاي آن از جمله نخستين آزمايش اتمي چين، هند احساس مي كرد كه بمب اتمي هرگز كمكي به حل مشكلاتش نخواهد كرد، گرچه رهبران اين كشور اعلام مي داشتند كه هند قدرت توليد آن را بعدها دارد اين موضوع در پارلمان مطرح شد و براي نخستين بار تصويب شد كه هند احتياج به ساخت سلاح اتمي دارد. از آنجا كه هند در سياست رسمي خود اين موضوع را انكار مي كرد و حتي نمي پذيرفت كه زير چتر اتمي نيروهاي خارجي قرار گيرد از پيوستن به معاهده عدم گسترش سلاح هاي اتمي نيز سر باز زد. پيش از اين به توسعه برنامه اتمي هند اشاره هند شد بايد توان اتمي چين را هم از نظر خودش و هم از نظر همكاري اين كشور با پاكستان در نظر مي گرفت. از آن پس به خصوص با انتشار گزارش هاي سال 1983 كه حاكي از انتقال طرح كامل بمب اتمي و اورانيوم كافي براي انفجار از چين به پاكستان بود، هند به شدت احساس نگراني به مي كرد اين ترتيب روابط اتمي هند و چين و پاكستان روابطي تودرتو شد. نبايد فراموش كرد كه بعضي از مقامات هندي، حتي پس از بهبودي روابط با چين طي سال هاي اخير، همچنان چين را خطر اصلي تهديدات هند معرفي تهديدي مي كردند كه براي مقابله با آن احتياج به سلاح اتمي بود. اين ديدگاه تنها منحصر به مقامات هند نمي شود و در افكار عمومي مردم اين كشور نيز مطرح است اگر چه چين عامل اصلي در كسب سلاح اتمي هند است اما تنها عامل نيست. زيرا عوامل متعدد ديگري نيز وجود دارد از جمله تفوق بر پاكستان و پيشگام نبودن در مسئله خلع سلاح و ساير تغييراتي كه در فضاي بين المللي رخ داد. همچنين اعتبار و جايگاه بين المللي هند كه اين كشور درصدد كسب آن است. مواضع بين المللي در قبال تسليحات اتمي هند خبر كسب قدرت اتمي هند و با فاصله چند روز سلاح اتمي پاكستان واكنش هاي گسترده اي را در سطح بين الملل به همراه داشت. شوراي امنيت روز بعد يعني 14 مه 1998 با صدور بيانيه اي به شدت تجارت اتمي هند را تقبيح كرد و اين كشور را تشويق كردبه اين تجارت ادامه ندهد زيرا تداوم اين تجارت با تلاش هاي بين المللي، به منظور منع گسترش سلاح هاي اتمي تعارض داشت. اين بيانيه هند را ترغيب مي كرد كه بلافاصله و بدون قيد و شرط به معاهده منع گسترش سلاح هاي اتمي و معاهده تحريم همه جانبه تجارت اتمي بپيوندد. در تاريخ چهارم ژوئن سال 1998 وزراي خارجه پنج كشور عضو شوراي امنيت پس از كنفرانس خود در ژنو بيانيه اي مشترك را انتشار داده و در آن تجارب اتمي هر دو كشور هند و پاكستان را محكوم كردند، زيرا صلح و امنيت منطقه را تهديد مي كرد. آنها طرفين را به تلاش براي جلوگيري از مسابقه تسليحات اتمي و موشكي در جنوب آسيا، حل اختلافات خوداز طرق مسالمت آميز و متوقف ساختن توليد مرادي كه در توليد سلاح هاي اتمي استفاده مي شود ترغيب كردند. دو روز پس از اين بيانيه شوراي امنيت قطعنامه شماره 1172 را تصويب كرد كه در آن مطالب ذكر شده در بيانيه وزراي پنج عضو دائمي اين شورا تكرار شده بود. اين شورا از دو كشور هند و پاكستان خواست از صدور تكنولوژي توليد اين سلاح يا هر تكنولوژي خاصي كه به آن كمك كند امتناع ورزند. از طرف ديگر، آمريكا آنچه را كه در آسياي جنوبي اتفاق افتاد چالشي مستقيم با نظم نوين جهاني تلقي كرد. نظمي كه آمريكا پس از جنگ سرد، رهبري آن را بر عهده خود مي داند. آمريكا به همين خاطر اقدام به تحريم اقتصادي هند و پاكستان كرد، هر چند بعدها در اين باره تخفيف هايي قائل شد. ايالات متحده بارها خواسته هاي مطرح شده در قطعنامه شوراي امنيت را تكرار كرد. در عين حال اين كشور مي كوشد تا با موضوع تسليحات اتمي در آسياي جنوبي به عنوان يك واقعيت برخورد كند. بارزترين دليل بر اين موضوع حرف هاي دونالد رامسفلد وزير دفاع آمريكا در 9 ژوئن 2001 بود كه گفت ايالات متحده و ساير قدرت هاي بين المللي دست اندركاران مسئله اتمي بايد هند و پاكستان را تشويق كنند كه نحوه هم زيستي با سلاح اتمي بدون استفاده از آن را بياموزند. منبع: الجزيره پي نوشت: * پژوهشگر مركز مطالعات آسيايي; دانشكده اقتصاد و علوم سياسي دانشگاه قاهره.