Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811016-59473S1

Date of Document: 2003-01-06

اقتصاد بوسني: نگاه هاي تازه ترجمه: عباس فتاح زاده سرانه توليد ناخالص داخلي بوسني هنوز هم تنها نصف آن ميزاني است كه در سال 1989 بود اين در حالي است كه تاكنون نزديك به 6 ميليارد دلار كمك خارجي در اختيار دولت و مردم اين كشور قرار گرفته است اكنون كه هفت سال از انعقاد قرارداد صلح ديتون مي گذرد 1 بوسني و هرزگوين با اولين تعبير اقتصادي جدي از اين قرارداد روبه روست، تعبيري كه به دنبال ايجاد نوعي يكپارچگي اقتصادي در كشور است. دولت سارايوو به زودي استراتژي اي جديد را براي توسعه اقتصادي كشور به تصويب مي رساند. طرحي هم براي مبارزه با فقر در دست بررسي است كه احتمالا صندوق بين المللي پول (IMF) در اجراي آن مشاركت مي كند. سارايوو به سختي مي تواند حمايت صندوق بين المللي پول را به دست آورد. پس از مذاكرات پيچيده و سخت بالاخره در ماه اوت گذشته دولت بوسني توانست يك قرارداد معمولي براي دريافت كمك هاي اين صندوق با مقامات آن منعقد كند. قرارداد مذكور كه تا نوامبر 2003 به اجرا در خواهد آمد مجموعا اعتباراتي به ارزش 90 ميليون دلار را شامل مي شود. مشكل اصلي در راه دستيابي به توافق با صندوق بين المللي پول، عدم امكان هماهنگي ميان طرح هاي بودجه دولت با برنامه هاي فدراسيون بوسني _ كرواسي و جمهوري صربستان بود20 *** شروع بحران بدهي ها سارايوو به تدريج پاي به مرحله دشواري مي گذارد. انعقاد قرارداد جديد با صندوق بين المللي پول به منظور كمك به دولت براي طي نمودن اين دوران دشوار است. در سال 2003 پيامدهاي كاهش كمك هاي بين المللي به بازسازي بوسني، شكلي ملموس پيدا مي كنند. به خصوص كمك هاي اتحاديه اروپا كاهش قابل توجهي را نشان مي دهند. بانك جهاني هشدار مي دهد از همين اوايل سال 2003 احتمال بروز بحران شديد بدهي ها وجود دارد. بنابر برآوردهايي كه در سارايوو صورت گرفته جنگ بوسني كه تا سال 1995 ادامه يافت حدود صدميليارد دلار براي اين كشور خسارت به دنبال داشت. سرانه توليد ناخالص داخلي بوسني هنوز هم تنها نصف آن ميزاني است كه در سال 1989 بود. اين در حالي است كه تاكنون نزديك به 6 ميليارد دلار كمك خارجي در اختيار دولت و مردم اين كشور قرار گرفته لذا است سارايوو مجبور است پايه هاي رشد اقتصادي خويش را به عنوان مثال با استفاده از سرمايه گذاري هاي مستقيم خارجي بنا نهد. ميزان رشد اقتصادي بوسني در مقايسه با ساير كشورهاي در حال گذار و تغيير رده آخر را دارد. توليد ناخالص داخلي اين كشور در سال 2002 احتمالا تنها 2 درصد رشد واقعي خواهد داشت. استراتژي جديد توسعه بوسني در دست تهيه است. در كنار آن برنامه اي هم براي مبارزه با فقر طراحي مي شود. سارايوو در اين ارتباط همچنان به حمايت خارجي و در درجه اول صندوق بين المللي پول و بانك جهاني وابسته است. البته هنوز معلوم نيست كه بوسني و هرزگوين شرايط لازم براي جاي گرفتن در چارچوب برنامه موسوم به PRGF را دارد يا خير. PRGF برنامه اي چند ساله است كه از سوي صندوق بين المللي پول براي كاهش فقر و ايجاد قابليت رشد در كشورها اجرا مي شود. دفتر صندوق بين المللي پول در سارايوو شانس جاي گرفتن بوسني در چارچوب برنامه فوق را بسيار كم مي داند. زيرا نسبت تعداد كساني كه زير خط فقر زندگي مي كنند به كل جمعيت كشور حدود 25 درصد است و اين رقم آن قدر بالا نيست كه شامل برنامه PRGF شود. منتظر ماندن تا تشكيل دولت برخلاف وضعيت بوسني در مقابل صندوق بين المللي پول، اين كشور در زمينه كمك هاي جديد بانك جهاني چشم انداز اميدواركننده اي دارد. اما براي بهره مند شدن از كمك هاي بانك جهاني هم ابتدا بايد يك استراتژي مستقل براي مبارزه با فقر در دولت تصويب با شود وجود اعلاميه ها و بيانيه هاي متعددي كه در اين زمينه صادر شده، اما هنوز هم طرح برنامه مبارزه با فقر منتشر نشده است. احتمال دارد تصويب نهايي چنين طرحي همچنان به تعويق بيفتد، زيرا به زودي بايد دولت جديدي تشكيل يك شود فرد انگليسي به نام لرد پادي اشداون كه فرستاده عالي جامعه ملل به بوسني محسوب مي شود، سعي دارد طي سال اول فعاليت خود روند طرح فوق الذكر را تسريع كند. البته به نظر مي رسد به تدريج صبر او هم تمام مي شود. وي همانند تمامي مشاوران خارجي ديگر مشكل اصلي را ساختار فوق العاده غيرمتمركز دولت مي داند، وضعيتي كه از هفت سال پيش با انعقاد قرارداد صلح ديتون پديد آمده اگر است چه كسي اين قرارداد را زير سوال نمي برد، اما به گفته ناظران بايد تفسير سخاوتمندانه تري از آن به عمل بيايد. هيات اعزامي اتحاديه اروپا به سارايوو لزوم چنين تغيير جهتي را از مدت ها پيش مورد تاكيد قرار داده است، زيرا در غير اين صورت امكان ايجاد يك محدوده اقتصادي متحد در بوسني و هرزگوين وجود نخواهد داشت. فدراسيون كروات _ بوسني و جمهوري صربستان قادر نيستند صادرات اسلحه به كشور را كنترل كنند و اين موضوع نيز موجب مي شود تا لزوم ايجاد يك ساختار متمركز بيشتر احساس شود. علاوه بر اين سرمايه گذاران خارجي مجبورند هم به دولت و هم به مقامات دو بخش بوسني (فدراسيون كروات _ بوسني و جمهوري صربستان ) ماليات بدهند. بدين ترتيب آن ها ناچارند دو برابر جاهاي ديگر ماليات دهند. لذا خارجي ها كمتر تمايلي به سرمايه گذاري در بوسني پيدا اين مي كنند موضوع نيز مقامات بوسني را به فكر چاره انداخته است. بنابر پيشنهادهاي ناظران درآمدهاي مالياتي و گمركي بايد نصيب يك دولت و ساختار متمركز شود و در كل كشور بايد يك وزارتخانه دارايي متحد فعاليت داشته باشد. به خصوص در مورد مبالغ مربوط به افزايش ماليات ها و تعرفه هاي گمركي _ نظير ماليات ها بر ارزش افزوده كه از سال 2004 رواج پيدا مي كند _ وجود يك نهاد دارايي واحد ضروري است. اتحاديه اروپا به جز موضوع عدم يكپارچگي اقتصادي بوسني و هرزگوين، از ساير مقوله هاي مربوط به توسعه اين كشور انتقاد چنداني به عمل نمي آورد. حداقل در ظاهر چين به نظر مي رسد. پاييز سال 2002 اتحاديه اروپا به شكلي شتابزده و غيرمنتظره به بوسني براي نزديكي بيشتر به بروكسل چراغ سبز نشان داد. با پايان يافتن سال 2002 بروكسل طرحي مطالعاتي را براي بررسي امكان مذاكره پيرامون انعقاد قرارداد اتحاد بوسني با اتحاديه اروپا شروع در مي كند حالي كه بروكسل سرعت حركت بوسني به سوي اتحاديه اروپا را افزايش مي دهد، پادي اشداون بر كاهش سرعت اين روند اصرار مي ورزد. سفتا ( CEFTA) نقطه شروع پاراف كردن قرارداد ايجاد ثبات و ادغام با اتحاديه اروپا كه به اختصار SAA ناميده مي شود ظاهرا به زودي توسط مقامات بروكسل صورت مي گيرد. با اين كار بوسني به صورت غيررسمي يك كانديد بالقوه براي عضويت در اتحاديه اروپا خواهد شد، جايگاهي كه كرواسي و مقدونيه درگذشته آن را به دست آورده اند. سارايوو تلاش دارد تاريخ شروع قرارداد ايجاد ثبات و ادغام با اتحاديه اروپا (SAA) سال 2004 تعيين شود. البته به علت شرايط نامناسب بوسني، مردم اين كشور نمي توانند انتظار داشته باشند كه با سرعت كرواسي به سوي بروكسل حركت كنند. كرواسي اميدوار است تا به همراه بلغارستان و روماني طي مرحله دوم گسترش اتحاديه اروپا به شرق، به عضويت آن در آيد. بوسني اگر چه راه درازي را تا عضويت در اتحاديه اروپا پيش رو دارد اما از سال 2004 اجازه خواهد يافت با عضويت در اتحاديه تجارت آزاد اروپاي مركزي ( CEFTA) در ايجاد يك منطقه آزاد گمركي واقع در جنوب شرقي اروپا مشاركت داشته باشد. قرار است اين منطقه آزاد جديد آن دسته از كشورهاي جنوب شرقي اروپا را كه به عضويت اتحاديه اروپا در نيامده اند از طريق ايجاد شرايطي فراتر از شرايط قراردادهاي تجارت آزاد دوجانبه به هم پيوند دهد. ايجاد منطقه آزاد مذكور با حمايت برنامه ثبات اروپاصورت 3 مي گيرد. هماهنگ كننده برنامه ثبات اروپا كه يك اتريشي است و ارهارد بوزك نام دارد، مسئول اجراي پروژه اين منطقه آزاد است. از هم اكنون سرمايه گذاران خارجي اميد زيادي به منطقه آزاد جنوب شرقي اروپا بسته اند. سارايوو از اجراي چنين پروژه اي استقبال كرده است، اما كرواسي نگاهي بدبينانه نسبت به آن دارد. البته پس از گسترش اروپا برخي از كشورهاي جديدي كه به عضويت اتحاديه اروپا در مي آيند، از منطقه آزاد تجاري جنوب شرقي اروپا بيرون مي روند. به عنوان مثال پس از اولين دور گسترش اتحاديه اروپا به سمت شرق از ميان اعضاي اوليه سفتا (CEFTA) تنها بلغارستان و روماني در آن باقي خواهند ماند. پي نوشت: _ 1 ديتون ( Dayton) شهري است در ايالت اوهايوي آمريكا كه نزديك به دويست هزار نفر جمعيت دارد. اين شهر منطقه اي صنعتي است و برادران رايت، مخترعين هواپيما، كار خود را از اين شهر شروع كردند. طي نوامبر سال 1995 ديتون ميزبان كنفرانس صلح بوسني بود. در اين كنفرانس قراردادي به نام قرارداد ديتون به امضا رسيد كه براساس آن آينده وضعيت سياسي و اقتصادي بوسني و هرزگوين مشخص شد. تعهداتي نيز براي كمك به بازسازي ويراني هاي جنگ و اقتصاد بوسني، از سوي قدرت هاي بزرگ به عمل آمد. _ 2 براساس نتايج كنفرانس صلح ديتون و قرارداد صلح پاريس طرف هاي درگير در جنگ بوسني توافق كردند كه كشور بوسني از دو منطقه مجزا تشكيل شود. منطقه اول فدراسيون كروات _ بوسني است كه 51 درصد خاك كشور را در بر مي گيرد و منطقه دوم شامل جمهوري صربستان ( 49 درصد مساحت بوسني ) مي شود. كشور نيز اگر چه مستقل است، اما به صورت فدراسيوني اداره مي شود و هر يك از دو بخش بوسني بسياري از فعاليت هاي اقتصادي خويش را به صورت مستقل انجام مي دهند. چنين وضعيتي موجب عدم تمركز در فعل و انفعالات اقتصادي مي شود. _ 3 برنامه ثبات اروپا كه نام كامل آن برنامه ثبات و رشد اروپاست توافقي است كه در سال ميان 1997 سران كشورهاي اروپايي به عمل آمد. براساس توافق مذكور رعايت استانداردهاي اروپايي در بودجه اعضاي اتحاديه اروپايي توسط نهادهاي خاصي زير نظر گرفته مي شود. اين نهادها موظفند عبور از مرز حداكثر خلاء بودجه يعني 3 درصد را گزارش داده و با استفاده از مكانيسم هاي هشداردهنده و تحريم به مقابله با افزايش خلاء بودجه در كشورهاي اروپايي برنامه بپردازند ثبات اروپا همچنين براي رشد كشورهاي اين قاره و در نتيجه اتحاديه اروپايي از طرح هايي نظير سفتا هم حمايت مي كند. منبع: نويه سورشر سايتونگ بستر اقتصادي بوسني و هرزگوين كشور كوهستاني بوسني سرشار از جنگل هاي انبوه و زيباست، لذا درختان مي توانند نقش قابل توجهي در اقتصاد آن داشته باشند. به خصوص در شمال بوسني زمين هاي كشاورزي فراواني به چشم مي خورد. جنگ اقتصاد اين سرزمين را عملا به صورت كامل فلج كرد. در جريان آن حدود درصد 45 تاسيسات صنعتي نابود شد. توليدات معدني بوسني عمدتا شامل زغال سنگ و سنگ آهن مي شود. محصولات كشاورزي بوسني هم غلات، ميوه و تنباكو را در بر پرورش مي گيرد دام نيز رونق نسبتا خوبي دارد. شهرهاي داراي فرودگاه در اين كشور عبارتند از سارايوو و موستار.