Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811013-59424S2

Date of Document: 2003-01-03

نگاه ژرف _ 10 هوش در گياهان ميشل جكسون و جورج دورنر ترجمه: حسن سالاري در قسمت قبلي گفتيم، هر چند هنوز در گياهان سلول عصبي كشف نشده است، اما آن ها از فعاليت هاي عصبي بي بهره نيستند. گياهان براي فرستادن پيام هاي الكتريكي از يك ناحيه به ناحيه اي ديگر، همانند جانوران از تغيير ولتاژ در دو سوي غشاي سلول بهره مي گيرند. گياهان براي برقراري ارتباط بين سلول هاي خود، از هورمون ها و مولكول هاي رابطي بهره مي گيرند كه اغلب آن ها در جانوران نيز يافت مي شوند. اساس مولكولي يادگيري و حافظه نيز در هر دو سلسله شبيه يكديگر است. وقتي ريشه در معرض كم آبي قرار مي گيرد با ارسال مولكول پيام رساني به ساقه، باعث بسته شدن روزنه هاي برگ ها و خزان برگ هاي مسن مي شود. پيش از اين، دانشمندان تصور مي كردند، وقتي ريشه در معرض تنش خشكي قرار مي گيرد، ميزان آبي كه به ساقه مي رسد كاهش مي يابد و همين كاهش به بسته شدن روزنه ها مي انجامد. اما مطالعات اخير نشان داده اند كه عوامل ديگري نيز در اين پاسخ هوشمندانه موثرند. محققان در آزمايش جالبي، ريشه گياهي را در معرض تنش خشكي قرار دادند اما به نحوي به ساقه آن به ميزان كافي آب رساندند. با وجودي كه آب كافي در ساقه وجود داشت، روزنه هاي برگ هاي گياه بسته اين شدند آزمايش نشان داد كه مولكول پيام رساني باعث برقراري ارتباط ريشه با ساقه مي شود و گياه را براي مقابله با يك وضعيت دشوار آماده مي سازد. گياهي كه چندين بار در معرض تنش قرار مي گيرد، در دفعات بعدي به تنش سريع تر پاسخ مي دهد. براي مثال، روزنه هاي برگ ها سريع تر بسته مي شوند. در واقع، گياه كانال هاي حساس تري را در غشاي سلول هاي نگهبان روزنه جاي مي دهد كه باعث بسته شدن سريع تر روزنه ها در پاسخ به پيام مولكولي صادره از ريشه مي شوند. به علاوه آنزيم ها و ژن هايي كه در توليد پيام مولكولي و ارسال و دريافت آن موثرند، در پاسخ به تنش سريع تر فعال مي شوند. ما با توليد ارتباطات عصبي بيشتر و پايدارتر بين سلول هاي عصبي مغزمان، حافظه و يادگيري خود را شكل مي دهيم. گياهان مي توانند با افزايش توليد عواملي كه در پيام رساني درون سلولي و بين سلولي دخالت دارند، خاطرات خود را به خاطر بسپارند. براي مثال، وقتي كرم حشره اي به يك گياه حمله مي كند، گياه با آزاد كردن مولكول هاي فرار ويژه اي، حشرات گوشتخوار را به سمت خود فرا مي خواند تا با تغذيه از كرم ها، مانع نابودي گياه شوند. وقتي حمله كرم حشره اي به يك گياه تكرار مي شود، در دفعات بعدي گياه با شدت و سرعت بيشتري به آن پاسخ مي دهد. جالب اين كه گياه مي تواند كرم هاي مختلف را از هم تشخيص دهد و پاسخ دفاعي آن به كرمي كه پيشتر با آن روبه رو شده است، شديدتر است. بنابراين، گياهان با دستگاه ايمني خاص خود با عوامل آسيبرسان مقابله مي كنند. البته، آن ها در اين راه از سازوكارهاي مختلفي بهره مي گيرند كه تنها به يكي از آن ها اشاره كرديم. براي اين كه گياهان بتوانند به صورت يكپارچه به محرك هاي محيطي پاسخ دهند، بايد ارتباطات بين سلولي كارآمدي داشته باشند. سلول هاي گياهان از طريق مجاري بسيار ظريفي به نام پلاسمودسم مي توانند مولكول هايي را بين خود جابه جا كنند. گياهان با تغيير نفوذپذيري اين مجراها مي توانند بر جابه جايي مولكول هاي پيام رسان تاثير گذارند. يكي از مولكول هاي پيام رساني كه به تازگي در گياهان كشف شده و توجه زيادي را به خود جلب كرده است، مولكول كوچكي با نام نيتريك اكسايد يا NO است. اين مولكول نقش هاي متنوعي در بدن جانوران ايفا مي كند. در سال 1992 ميلادي، مجله معروف Science اين مولكول را به عنوان مولكول سال برگزيد و در سال بعد سه محقق كه روي اين مولكول كار مي كردند، جايزه نوبل را از آن خود كردند. اين مولكول در گشاد شدن عروق، نعوظ آلت تناسلي، انتقال پيام عصبي، تكثير سلولي و پاسخ ميزبان به عفونت نقش دارد. مولكول NO نيمه عمر بسيار كمي دارد و سريع توليد و به سرعت تخريب مي شود. اين مولكول فرار در پيام رساني بين سلول هايي از گياه كه در فاصله هاي دوري از هم قرار دارند مي تواند نقش ايفا كند. به علاوه گياهان براي از بين بردن عوامل آسيبرساني مي توانند از NO استفاده كنند. در اين حالت NO به گونه هاي واكنش گري مانند پراكسي نيتريت - ( ONOO) تبديل مي شود كه به نابودي عوامل آسيبرسان كمك مي كنند. در بدن ما نيز گلبول هاي سفيد براي نابودي ميكروبها از -بهره ONOO مي گيرند. در قسمت هاي مختلف اين مقاله شما با گوشه هايي از رفتارهاي هوشمندانه گياهان آشنا در شديد دو قسمت اخير نيز به نحوه پيام رساني و فعاليت هاي عصبي گياهان اشاره كرديم. با نگاهي عميق تر به اين مطالب در مي يابيم، مرزي كه بين اين دو سلسله از جانداران قائل شده ايم، زياد پررنگ نيست و دانشمندان روز به روز بر تشابه كنش هاي گياهان و جانوران در سطح مولكولي صحه مي گذارند. ما و گياهان اجداد مشتركي داشته ايم و زياد با هم بيگانه نيستيم. كافي است كمي عميق تر به آن ها نگاه كنيم، بسياري از رفتارهاي خود را در سطحي پايين تر در آن ها مشاهده مي كنيم. jan 1997, science Ptant in Trends biologyPlant 1999 in Opinion Current نگاه ژرف بعدي، پيرامون كلون سازي انسان خواهد بود.