Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811011-59387S3

Date of Document: 2003-01-01

روياي زمستاني بررسي توليد هواپيماي ايران 140 بخش اول اكبر هاشمي عكس: عباس كوثري دستي در آسمان تكان مي خورد، ناگهان دست از كادرهاي تلويزيوني خارج ژاك مي شود شيراك قدم برمي دارد. نگاه ها همراه با دوربين هاي تلويزيوني متوجه پاها و كفش هاي براق شيراك رئيس جمهور فرانسه مي شود كه در ناباوري و برخلاف عرف متعارف از پله هاي كاخ اليزه پايين مي رود. خاتمي در آستانه سوار شدن به خودرواش، با اشاره ديگران متوجه شيراك شده و بازمي گردد، دستان دو رئيس جمهور در هم گره مي خورد. دوربين ها فلاش مي زنند. بسياري از تحليلگران سياسي ايران به وجد آمده و اين عمل غيرمعمول و غيرمنتظره ژاك شيراك را احترام فرانسه و اتحاديه اروپا به خاتمي و سياست خارجي اش عنوان اما مي كنند در اين ميان عده اي از كارشناسان سياسي اقتصادي نيز بر اين باور بودند شيراك ضمن احترام به خاتمي اميدوار بود در قراردادي پرسود بتواند حداقل به تعداد نيمي از پله هايي را كه پايين آمده است هواپيماي پهن پيكر ايرباس به ايران بفروشد. فروش 4 فروند هواپيماي غول پيكر ايرباس كه ارزش آن تا 800 ميليون دلار برآورد مي شد مي توانست شانس كنسرسيوم اروپايي ( فرانسه، انگليس، آلمان، اسپانيا ) ايرباس را براي پشت سر گذاشتن رقيب آمريكايي _ كمپاني بوئينگ _ بيشتر و خون تازه اي نيز به صنعت هوانوردي كه 200 هزار نفر در آن شاغل بودند تزريق كند. قرارداد امضا شد، اما قانون داماتو خستگي را بر پاهاي شيراك باقي گذاشت. براساس قانون داماتو (تحريم ايران از سوي آمريكا ) هر كالايي كه بيش از 10 درصد آن ساخت آمريكا بود نبايد به ايران فروخته مي شد. موتور هواپيمايي ايرباس نيز آمريكايي بود. روس هاي صبور اين را مي دانستند و بي صبرانه براي در آغوش كشيدن دوباره مشتري از دست رفته شان لحظه شماري مي كردند. آغوش گرم روس ها در آغوششان گرفت. نخست وزير اوكراين به گرمي از علي اكبر ناطق نوري رئيس مجلس وقت، علي نقي خاموشي رئيس اتاق بازرگاني و هيات همراه ايراني استقبال و آنان را به سمت جايگاه ويژه هدايت كرد از جمله كساني كه در آن روز پاييزي به همراه نخست وزير اوكراين براي مراسم استقبال به فرودگاه كيف آمده بودند بهزاد مظاهري سفير وقت ايران در اوكراين بود. در اين ديدار رسمي كه سفير ايران (بهزاد مظاهري ) خود شخصا مقدمات آن را از پيش آماده كرده بود نخست وزير اوكراين و ناطق نوري توافق كردند كه كميسيون مشترك اقتصادي دو كشور را فعال كنند. پس از سفر ناطق نوري در 15 آذر سال 73 به اوكراين وقتي قرارداد سه جانبه تركمنستان، ايران و اوكراين توسط علي اكبر ولايتي وزير خارجه وقت ايران نهايي و امضا شد، بازتابهاي متفاوتي را با خود به همراه داشت. روزنامه هاي تهران اخباري از ادعاهاي كشورهاي غربي را به چاپ رساندند كه خبر مي داد اين كشورها مدعي اند اوكراين به ايران صنايع نظامي فروخته است. از همان زمان گمانه زني ها آغاز شد كه به دليل حائل شدن درياي خزر بين دو كشور اوكراين و تركمنستان، اوكراين براي انتقال گاز تركمنستان به كشورش و از آن جا به اروپا نيازمند خاك ايران است. از طرفي اوكراين به عنوان بخشي از اتحاد جماهير شوروي وارث تكنولوژي صنعتي بود كه در صورت نيافتن بازاري براي محصولات آن تبديل به صنعتي زيان ده همان مي شد طور كه پيش از امضاي قرارداد ماروز رئيس پارلمان اوكراين به ناطق نوري گفته بود منطقه پيش از همه به عنوان بازاري براي كالاهاي اوكرايني داراي اهميت است. از اين رو اجازه ايران براي عبور خط لوله گاز تركمنستان و خريد هواپيماهاي توپولف و آنتونف از پيش شرطهاي اوكراين به ايران براي امضاي اين قرارداد سياسي، اقتصادي و نظامي تلقي شد. اما تحليل هاي داخلي تنها به يك قرارداد سه جانبه اي اشاره داشت كه حكايت از تمايل ايران به تكنولوژي هواپيماهاي توپولف و آنتونف روسي داشت برهمين اساس شركت صنايع هواپيماسازي ايران (هسا ) وابسته به وزارت دفاع مدعي است قرارداد ساخت ايران 140 نه در سال 73 بلكه در سال 1375 و در پي برگزاري مناقصه اي بين المللي با حضور 9 كشور بين ايران و اوكراين به امضا رسيده است. اما جالب آنكه در نشريه داخلي (شماره ) 46 هسا در گزارشي كه به نقل از مجله فلايت (چاپ فوريه ) 2001 در مورد هواپيماي ايران 140 آمده است ايران و اوكراين در سال 1993 ميلادي سال ] امضاي قرارداد سه جانبه [ _ 1373 قرارداد توليد 80 فروند از اين نوع هواپيما ] 140 [آنتونف را جهت مصارف غيرنظامي به امضا رساندند. در ادامه گزارش فلايت آمده است: ليكن اوكراين علاقه مند است حجم اين گونه قراردادها را افزايش دهد. و شايد اين هم اشاره اي داشت به سخنان يك مقام آگاه در وزارت ماشين سازي مجتمع هاي توليدات نظامي اوكراين كه به اينترفاكس گفته بود: اوكراين و روسيه در آستانه به دست آوردن توافقي در ورود ايجاد خط توليد هواپيماهاي متوسط مسافربري از نوع توپولف 334 در ايران هستند. اينترفاكس در ادامه گزارش مي دهد كه ارزش چنين طرحي هنوز محرمانه است، اما ارزش طرح هاي مشابه آن شامل برقراري خط توليد حدود 5 ميليارد دلار تخمين زده مي شود و اجراي آن 10 سال و ميزان توليد آن هر سال حداقل 100 فروند هواپيما خواهد بود. روس ها پس از به دست آوردن اين موفقيت بزرگ اناتولي مياليتسا مديرعامل كارخانه دولتي هواپيماسازي خاركف اوكراين را به سمت وزير سياستگذاري صنعتي اوكراين ارتقا دادند و جالب آنكه مدتي بعد هم زمان با راه اندازي خط توليد آنتونف 140 در ايران پس از سقوط هواپيماي حامل رئيس سازمان هواپيمايي كشوري و كشته شدن شاهچراغي، بهزاد مظاهري سفير سابق ايران در اوكراين نيز به عنوان رئيس جديد سازمان هواپيمايي كشوري ايران منصوب شد. با توجه به حضور مظاهري در كيف و نقش وي در امضاي قرارداد سه جانبه تركمنستان، ايران و اوكراين گمان مي رفت با آمدن او به اين سازمان زمينه ورود هواپيماهاي روسي به ناوگان هوايي كشور بيش از پيش فراهم شود. خاصه آنكه ساخت هواپيماي ايران 140 در وزارت دفاع و سابقه نظامي مظاهري به قوت گرفتن اين فرضيه بيشتر كمك مي كرد. اگرچه مظاهري از همان ابتدا مي دانست به دليل ساختار غربي ناوگان هوايي كشور و سابقه نه چندان مثبت هواپيماهاي روسي و عدم اعتماد كارشناسان و كادر پروازي به تكنولوژي بخش نظامي داخلي در ساخت يا مونتاژ هواپيماي غيرنظامي مسافربري باعث خواهد شد پيوستن هواپيماهاي روسي (مونتاژ ايران ) با مقاومت برخي از مديران اين سازمان روبه رو شود از اين رو يكي از دلايل بركناري مديران و آوردن مديران جديد از ميان دوستان نظامي اش را مي توان زمينه شكست اين مقاومت ها دانست. اين مسئله زماني آشكار شد كه 4 سال بعد با قوت گرفتن شايعه استعفاي مظاهري و آمدن ابوطالبي از خلبانان نظامي (رئيس سابق منطقه هوايي شيراز و تهران ) برخي از مديران سازمان هواپيمايي كشوري و شركت فرودگاه هاي كشوري در نامه اي به احمد خرم وزير راه و ترابري نوشتند: در مورد فرضيه تلفيق پتانسيل هاي دو بخش نظامي و غيرنظامي صنعت و استفاده از عناصري چون خلبانان يا ديگر شخصيت هاي نظامي هم كه اين روزها به عنوان راهكار جديد از آن ياد مي شود، بايد گفت: اگرچه سوابق شكست خورده اين تز در دو مرحله زماني قبل از انقلاب، موجود است، ليكن صراحتا مي توان گفت كه در دوران اخير مديريتي سازمان نيز رياست محترم سابق سازمان اين فرضيه را به عنوان دكترين خود طرح فرموده و با دعوت از صاحبنظران، مديران و متخصصان بخش نظامي صنعت و گماردن ايشان در راس حساس ترين پست هاي سازماني و حتي استفاده از آنان به عنوان مشاوران و تصميم گيرندگان اصلي سازمان هواپيمايي كشوري، يكبار ديگر شرايط اجراي اين فرضيه را فراهم كردند كه نتايج آن بر همگان كاملا واضح و روشن است. همچنين نويسندگان نامه تاكيد مي كنند مدير جديد بايد توانايي شركت موثر در مجامع بين المللي را ] [داشته و [از ] عدم داشتن موانع حضور برخوردار ] [باشد (عدم توانايي شركت جمهوري اسلامي در عالي ترين سطح در اجلاس هاي سالانه ايكائو طي سه سال گذشته كه در مورد اشخاص نظامي هم متصور است; به دليل عدم صدور رواديد از سوي دولت كانادا براي رياست سابق سازمان بوده است! ) مخالفت مديران با ورود نظاميان به عرصه غيرنظامي يعني سازمان هواپيمايي كشوري پيام ديگري را نيز به همراه داشت و آن هم مخالفت با ورود توليدات بخش نظامي به ناوگان هوايي غيرنظامي و مسافربري كشور بود. ايران به سوي غرب بار ديگر پرونده خريد هواپيماهاي ايرباس بيرون كشيده شد. با سقوط هواپيماي روسي ياك 40 و كشته شدن دادمان وزير راه و ترابري و جمعي از نمايندگان مردم استان گلستان همه نگاه ها يكبار ديگر متوجه ناوگان فرسوده هوايي كشور شد. چرا كه اين بار به دليل شخصيت حقوقي قربانيان، اين سانحه هوايي، بازتاب متفاوت و تاثيرگذاري را در پي داشت. بلافاصله پرونده خريد ايرباس از فرانسه به جريان افتاد و سفير فرانسه در تهران خبر داد كه به زودي مسئله خريد هواپيماي ايرباس حل خواهد شد. مهم ترين مشكل براي خريد ايرباس ها موتور اين هواپيما بود. به دليل آنكه ساخت موتور ايرباس در انحصار شركت هاي آمريكايي بود از اين رو كار تهيه موتورها به شركت رولزرويس انگليس واگذار شد. همزمان با پيگيري خريد هواپيماهاي جديد پرونده ديگري نيز در جريان بود و رايزني ها براي خريد هواپيماهاي دست دوم ارزان قيمت آغاز شده بودفروند 70 هواپيماي ايرباس 200 و 310 دست دوم از تركيه و 2 فروند نيز از كشور امارات خريداري اما شد پس از مدتي مشخص شد هواپيماهاي خريداري شده سيكل پروازي بالايي داشته و عمر مفيدشان _ براساس شناسنامه هواپيماها _ پايان يافته است. با كشيده شدن موضوع به مطبوعات و مجلس و بحث تحقيق و تفحص، سازمان هواپيمايي كشوري كوشيد با پس دادن هواپيماها و پرداخت غرامت، مطبوعات و مجلس را ساكت كند. اما كشور امارات تنها حاضر به پس گرفتن يكي از هواپيماها شد و تركيه اعلام كرد حاضر به بازپس گيري هواپيماي فروخته شده نيست و پيشنهاد كرد ايران مي تواند هواپيما را براي فروش به مناقصه بگذارد. فرداي همان روز برخي از روزنامه هاي تهران با تيتر درشت در صفحه اول نوشتند هما ترك ايش اير را از ورشكستگي نجات داد و از آن پس هشت هواپيماي 48 ميليون دلاري در انتظار روزي بودند كه به مجموعه تفريحي سازمان هواپيمايي كشوري در مجاورت پارك ارم براي بازديد و بازي كودكان دبستاني انتقال داده شدند. از طرفي مسئولين شركت رولزرويس انگلستان نيز نتوانستند موافقت چند نفر از اعضاي هيات مديره خود را كه آمريكايي بودند براي فروش موتورها به ايران جلب كنند و كشاورزيان رئيس شركت هواپيمايي ايران آب پاكي را روي دست همه ريخت و رسما اعلام كرد خريد هواپيماي جديد ايرباس منتفي شد.