Hamshahri corpus document

DOC ID : H-811011-59387S1

Date of Document: 2003-01-01

پرنده هاي نيمه عمر گروه اقتصاد _ امير حسين مهدوي: فقط با امضاي آقاي پرزيدنت. قانون تحريم 30 صفحه اي ايالات متحده هيچ منفذي را براي شركت هاي هواپيمايي ايران باقي نگذاشته اين است قانون ايران را از خريد هواپيماهايي با 10 درصد ساخت آمريكا محروم مي كند. آمريكا حتي در متن قرارداد فروش هواپيما به ديگر كشورها هم بندي را پيش بيني مي كند كه به موجب آن انتقال هواپيما به ديگر كشورها با موافقت ايالات متحده ممكن خواهد بود. يعني ايران در شرايط فعلي قادر به خريد هيچ هواپيماي نو و دسته دوم غربي نيست. جهاني شدن جهاني سازي صنعت كه هم اكنون ذهن مديران كشور را به خود مشغول كرده سال هاست كه در صنعت هواپيماسازي رخ داده است. دو كارخانه بوئينگ آمريكا و ايرباس فرانسه عملا تنها بازيگران عرصه ترابري هوايي جهان به شمار مي روند. چه آنكه خطوط ايرفلوت روسيه و ميراويا روماني هم در حال حاضر با اين پرنده ها به تهران سفر رشد مي كنند صنعت هواپيماسازي اوكراين و روسيه هم در زمان اتحاد جماهير شوروي تنها به كمك بازارهاي بسته اروپاي شرقي ممكن بود. با باز شدن بازارهاي اين كشورها و پيوستن تدريجي اين كشورها به اتحاديه اروپايي و پيمان آتلانتيك شمالي ( ناتو ) بوئينگ و ايرباس آسمان شرق را هم تسخير كرد. تيراژ توليد توپولف، ياك، آنتونوف و ديگر توليدات شرق به ارقام ميكروني رسيده و جاي خود را در بازارهاي جهاني از دست داده اند. حتي فوكر هم كه محصولات -Fو 100 -Fآن 28 با آرم ناوگان آزادگان هما و آسمان در خطوط داخلي پرواز مي كنند، ديگر توليد قابل توجهي ندارد. هرچه هست بين ايرباس و بوئينگ تقسيم مي شود. توليدات كمپاني ايرباس اسما فرانسوي و در حقيقت محصول مشترك اتحاديه اروپاست. شركت كالسا اسپانيا بال اين هواپيما را مي سازد و ايتاليا، انگلستان، فرانسه و آلمان هم در توليد آن مشاركت دارند/7 50 درصد مدل هايي از اين هواپيما كه موتور آن توسط كمپاني رولزرويس (RR) بريتانيا ساخته مي شود هم آمريكايي است. موتور برخي از مدل ها هم كه از شركت جنرال الكتريك اين كشور خريداري مي شود. در اين شرايط كه كل بازار مستقيم يا غيرمستقيم در قبضه آمريكاست ايران 140 در اصفهان به پرواز درآمد. هواپيمايي كه هنوز هما و ديگر خطوط هوايي داخلي حاضر به تحويل گرفتن آن نشده اند. محمود مهرانپور عضو هيات مديره هما تفكر ساخت ايران 140 را مربوط به دوران گذشته و در جهان امروز غيرمنطقي مي داند. چهار سازنده موتور هواپيما در دنيا GE ( آمريكا ) CFM، (فرانسه و آمريكا ) RR، (انگليس ) و IAE (چندمليتي كه 40 درصد آن متعلق به PW آمريكاست ) هستند. چون نمي توانيم تنها خريد هواپيماي جمهوري اسلامي ايران به جز چند فروند فوكر كه در پروازهاي داخلي و به مقاصد نزديك نظير كشورهاي خليج فارس كاربرد دارد دو فروند ايرباس 600 _ 300 A بوده است. اين دو هواپيما در سال هاي 93 و 94 با اجازه شخص جورج بوش رئيس جمهور وقت آمريكا به ايران واگذار شدند. رئيس جمهور بوش با امضاي خود در اين مورد خاص، به علت حمله ناو آمريكايي به ايرباس ايراني كه منجر به سقوط آن روي آبهاي خليج فارس شد، قانون تحريم را نقض كرد. در آن زمان ايران درخواست خريد 6 فروند ايرباس را داده بود كه رئيس جمهور آمريكا فقط با 2 فروند آن موافقت كرد. دومين رويارويي صنعت هوايي با ايالات متحده در زمان رقيب پيروز جورج بوش و در دوران حكومت دموكرات ها روي داد. بيل كلينتون كه در سال هاي آخر رياست هشت ساله خود به همراه وزير خارجه اش به اشتباهات خود در ارتباط با ايران اعتراف كرد و به ظاهر روندي مسالمت جويانه را در مواجهه با جمهوري اسلامي پيش گرفت با يك درخواست جزيي هما مخالفت كرد. هما از آمريكا خواسته بود تا به ايران اجازه دهد قسمت اتصال موتور به بال هفت فروند بوئينگ 747 را تعويض كند. قرار هم بر اين بود تا اين تعمير در مجموعه هاي شركت لوفت هانزاي آلمان صورت پذيرد. پيگيري هاي وكلاي ايران نتيجه داد و در نهايت آمريكا با تعمير شش فروند موافقت كرد. چه هواپيماي هفتم پيش از انقلاب با كاربري باري متعلق به نيروي هوايي بوده و براساس مصوبه شوراي انقلاب در اختيار هما گذاشته شده بود. اين هواپيما كه پروازش ديگر با قوانين جهاني هوانوردي سازگار نيست هم اكنون در مسيرهاي داخلي و با آرم شركت ساها (متعلق به ارتش ) پرواز مي كند. تمامي هواپيماهاي كشور توسط شركت هاي اروپايي بيمه مي شوند. به همين سبب استفاده از پرنده هايي كه در ليست سازمان جهاني هوانوردي ثبت نشده و استانداردهاي بين المللي را رعايت نكنند در داخل هم غيرممكن است. معامله با تركيه بهمن 79 رحمان دادمان به وزارت راه و ترابري آمد. سابقه اختلافات او با احمدرضا كاظمي مديرعامل آن روز هما به پيش از وزارت بازمي گشت. در زمان وزارت محمود حجتي طي سال هاي 79 76 تا رحمان دادمان معاون وزير و رئيس راه آهن و كاظمي مديرعامل هما بود. شنيده مي شود او در آن زمان هم حجتي را براي اين انتخابش سرزنش مي كرد. مرحوم دادمان در بدو امر مديرعامل اصفهاني هواپيمايي جمهوري اسلامي را بركنار كرد. كاظمي، همكلاسي سال هاي دور زنگنه به وزارت نفت رفت و به عضويت هيات مديره شركت نفت و گاز پارس درآمد. عمده مذاكرات خريد 6 فروند هواپيماي دسته دوم ايرباس از تركيه در زمان مديريت قبلي انجام شده بود. سهم داوود كشاورزيان استاندار مازندران كه پس از كاظمي وارد ساختمان هما شد، تنها امضاي قراردادها بود. تركيه تنها كشوري بود كه توانست رضايت هيات حاكمه آمريكا براي فروش هواپيماي دسته دوم به ايران را جلب كند. مهرانپور در تاييد اقدام شركت براي خريد اين هواپيما با ماجراي خريد ايرباس از فرانسه استناد مي كند: قرارداد اين خريد به هنگام سفر رئيس جمهور به پاريس با ژاك شيراك رئيس جمهور فرانسه به امضا رسيد و تا امروز حدود 40 ميليون دلار به ايرباس پرداخت شده است. اما رولزرويس از تحويل موتور خودداري مي كند. ما از وزارت خارجه مي خواهيم اين مشكل را با انگلستان حل كند. عليرغم اينكه /7 5 تنها درصد از موتور هواپيماهاي سفارشي ايران آمريكايي است اما انگليس از تحويل آن امتناع كارخانه مي كند ايرباس سالانه 150 فروند فروش به آمريكا دارد و حاضر نيست به بهاي فروش 6 فروند به ايران مهم ترين بازار خود را از دست بدهد. علاوه بر اين لابي گسترده بوئينگ در آمريكا هم اجازه نمي دهد تا تحريم از سوي ايرباس شكسته شود و اين شركت از بازار ايران محروم بماند. به هر رو 6 فروند هواپيما كه كهنه ترين آن 36 هزار ساعت پرواز داشت جمعا به مبلغ 72 ميليون دلار از سوي هما خريداري شد. هواپيمايي كه قيمت هر فروند نو آن در حدود يكصد ميليون دلار است. سه فروند آن از شهريور ماه جذب خطوط پروازي هما شد و سه فروند ديگر براي اورهال (تعميرات اساسي ) پارك شده و در دست تعمير است. مديران هواپيمايي جمهوري اسلامي پيش بيني مي كنند اين سه فروند هم تا بهمن ماه در خطوط قرار گيرند. برخي از نمايندگان مجلس از زمان انجام اين خريد حساسيت هاي ويژه اي را نسبت به آن به خرج دادند. خباز نماينده كاشمر و رضايي نماينده بيجار بيشترين توجه را به اين مسئله نشان دادند و يك بار هم احمد خرم وزير راه و ترابري را براي همين خريد به پشت تريبون مجلس فراخواندند. اين در حالي است كه سه فروند هواپيماي مشابه نيز توسط شركت ماهان خريداري شده و در حال پروازند. ماهان متعلق به بنياد خيريه مولي الموحدين استان كرمان است. ديگر شركت بزرگ اين بنياد كرمان موتور توليدكننده خودرو دوو است. هواپيماي دسته دوم اماراتي نيز كه چندي پيش خريداري شد عدد 51 هزار ساعت را در كارنامه پروازي خود ثبت كرده بود. براساس ادعاي نمايندگان 6200 نفر ساعت ماموريت خارجي صرف اين خريدها شده است. مهرانپور مي گويد: اين ارقام اصلا براي خريد 6 فروند هواپيما زياد نيست. چون اين ساعات صرف مذاكره، بازديد و آموزش خلبانان شده است. او ادامه مي دهد: خلبانان پرسابقه ما را كه هم اكنون در هما حداكثر 2500 دلار حقوق مي گيرند شركت هاي قطري با 7 هزار دلار استخدام مي كنند. كل عمر پروازي اين هواپيماها 60 هزار ساعت است كه به طور ميانگين نيمي از آن سپري شده هما است استدلال مي كند كه بهاي اين هواپيماها متناسب با كيفيت آن بوده و خريد از تركيه تنها گزينه پيش روي كشورمان بوده است. چه قيمت هواپيما در دنيا توسط چند شركت مشخص با درخواست خريدار تعيين مي شود و احتمال گرانفروشي در معاملات هوايي كاملا منتفي است. معاون مديرعامل هما در حالي كه از اظهارات نمايندگان عصباني به نظر مي رسد اضافه مي كند: عضو هيات مديره هواپيمايي جمهوري اسلامي با تاييد دو وزير و معاون رئيس جمهور برگزيده مي شود و مديرعامل آن هم به تاييد هيات وزيران مي رسد. آن وقت سيل اتهام ها به اين خريد تا آنجا پيش رفته كه مدعي شده اند چون مسئول حقوقي شركت فروشنده خانم بوده، موفق شده كارشناسان ايراني را فريب دهد همه اذعان دارند خريد هواپيماي دسته دو و نيمه عمر از تركيه در شان صنعت هوايي ما اما نيست گويا قرار است تحريم آمريكا و رابطه متخاصم ايران و ايالات متحده آثار خود را در اين صنعت نشان دهد و مسافران و شركت هاي هواپيمايي ايراني اولين پرداخت كنندگان اين هزينه باشند. حادثه سپتامبر 2001 و ورشكستگي دو شركت معظم سوئيس اير و يونايتد ايرلاين فرصت طلايي خريد هواپيما بود كه از دست رفت. عليرغم اينكه گفته مي شود يك هزار و پانصد فروند هواپيما در يكي از صحراهاي آمريكا پارك شده و به علت نبود مسافر بلااستفاده مانده اند اما جورج بوش پسر حاضر نيست ذره اي از موضع خود كوتاه بيايد و شرايط تحريم را براي صنعت ترابري هوايي ايران سهل تر كند. همان گونه كه در برابر ورود ايران به سازمان تجارت جهاني ( O.T. W) مقاومت مي كند. قطعا طرح هايي نظير ايران 140 گره اي از هواپيمايي ايران بازنخواهد كرد.