Hamshahri corpus document

DOC ID : H-810202-54877S7

Date of Document: 2002-04-22

پدربي نشان از پسر آسياي ميانه شهرام جماليان سرانجام پس از فرازونشيبهاي بسيار و تاخيري يك ماهه، محمد ظاهر پادشاه تبعيدي افغانستان پس از 29 سال به زادگاهش بازگشت. محمد ظاهر 87 ساله كه در سال 1352 طي كودتايي بدون خونريزي توسط پسرعمويش داودخان از اريكه قدرت به زير آمد سال هاي زيادي را به دور از تحولات گوناگون افغانستان در رم به سر مي برد. گرچه قرار است اين پادشاه خلع شده تنها به عنوان شهروندي عادي در افغانستان زندگي كند، كار بازگشايي لويه جرگه - شوراي سنتي افغانستان - در ماه ژوئن به وي سپرده شده است. لويه جرگه تصميم خواهد گرفت كه آيا حامد كرزاي رئيس دولت موقت افغانستان مي تواند تا زمان انتخابات سراسري اين كشور به كار خود ادامه دهد، يا دولتي ديگر بايد اين كار را به عهده گيرد. محمد ظاهر در افغانستان چهره بدنامي نيست و بسياري از افغان ها به ياد دارند كه وي در طول دوره چهل ساله زمامداري اش به زنان حق راي داد و اولين دانشگاه مدرن اين كشور را تاسيس كرد، با اين حال عده زيادي در اين كشور وجود او را تحمل نخواهند كرد. باقيمانده گروه متلاشي شده طالبان و القاعده از جمله كساني خواهند بود كه اصولا با بازگشت او كه نماد حكومت سلطنتي است موافق نخواهند بود و شايد اگر فرصتي بيابند وي را ترور خواهند كرد. چنين تصويري در ذهن برخي از جوانان افغاني كه زمان حكمراني وي را نديده اند نيز وجود دارد. باوجود اينكه كرزاي از بازگشت محمد ظاهر استقبال كرده و وي را پدر افغانستان و عامل متحد كننده اقوام و گروه هاي مختلف اين كشور دانسته است، عده اي از مردم - هر چند قليل - اين سوال را مطرح مي كنند كه چرا اين پدر كهنسال در دوران سختي و ناملايمات مانند دوران اشغال روس ها، فرزند خويش را تنها رها كرده بود. آنها مي خواهند بدانند كه اين عامل متحد كننده براي نزديك كردن گروه هاي مختلف افغاني به يكديگر تاكنون چه كرده؟ است بسياري از كساني كه در دوران زمامداري ظاهر شاه به وي نزديك بودند و در دولت وي حضور داشتند، اكنون يا از دنيا رفته اند يا در گوشه و كنار جهان سال هاي آخر زندگي خود را سپري مي كنند. بنابراين اكنون ظاهر شاه با نسلي روبه رو شده است كه كاملا با افغان هاي 29 سال پيش متفاوت است و خواسته هاي ديگري دارد. نسل كنوني افغانستان نسلي است كه سختي هاي زيادي را پشت سر گذاشته و جنگ هاي داخلي و خارجي گوناگوني را تجربه كرده است. اين نسل به افرادي مانند محمد ظاهر به ديده ترديد مي نگرد و بعيد به نظر مي رسد همكاري وي با دولت را بپذيرد. به همين دلايل است كه اقدامات امنيتي شديدي براي حفاظت از جان او انديشيده شده است. گروهي از نيروهاي امنيتي ايتاليا به مدت سه ماه محمد ظاهر را در پوشش حفاظتي خود قرار خواهند داد و در طول همين مدت، اين نيروها موظفند پنجاه مرد مسلح افغاني را براي ادامه اين وظيفه، آموزش دهند. ظاهرشاه در ويلايي دو طبقه در بهترين نقطه كابل مستقر خواهد شد كه اطراف آن پوشيده از سيم هاي خاردار خواهد بود. با وجود تمام اين اقدامات، جان وي همچنان در معرض خطر خواهد بود. توطئه سرنگوني كرزاي، ترور نافرجام وزير دفاع و حمله به دفتر فرماندار قندهار همگي نشان دهنده اين است كه با وجود حضور نيروهاي امريكايي و بين المللي، هنوز افغانستان كشوري ناامن است و گروه هاي مختلف اين كشور همواره اين توانايي را دارند كه براي افراد سرشناس خطرآفرين باشند. از سويي ديگر با به پايان رسيدن فصل زمستان و آب شدن برف ها، بسياري از كوره راه هايي كه پاكستان را به افغانستان متصل مي كند باز مي شود و اين باعث خواهد شد كه تندروهاي پاكستاني طرفدار طالبان و القاعده به داخل افغانستان نفوذ كنند و براي دولت موقت اين كشور و نيز ظاهر شاه مشكلاتي را فراهم كنند. باوجود اينكه نيروهاي امريكايي و انگليسي از يك سو و مرزداران پاكستاني از سوي ديگر به شدت مناطق مرزي به ويژه نقاط مرزي استان پكتيا را كنترل مي كنند، اما همچنان اين احتمال وجود دارد كه عناصر وابسته به طالبان و القاعده بتوانند از كمند امنيتي اين نيروها عبور كنند و خود را به نقاط مختلف افغانستان هنگامي برسانند كه ظاهرشاه پنجشنبه گذشته پا به خاك افغانستان گذاشت راديو و تلويزيون اين كشور به دلايل امنيتي از پخش اين خبر خودداري كردند و در نتيجه عده نسبتا كمي - حدود دويست نفر - از اين پادشاه خلع شده در فرودگاه استقبال كردند. تانك ها و زره پوش هاي نيروهاي بين المللي در سراسر مسير فرودگاه تا محل سكونت ظاهرشاه به حالت آماده باش حضور داشتند. آنچه كه از محمد ظاهر انتظار مي رود ايجاد تفاهم و اتحاد بين سران گروه ها و اقوام افغاني است. محمد ظاهر كه پشتون است در بين اين قوم طرفداران زيادي دارد و اين برگ برنده اي در دست اوست زيرا پشتون ها بزرگترين قوم افغانستان را تشكيل از مي دهند سويي ديگر حضور ژنرال دوستم در بين استقبال كنندگان از ظاهرشاه در فرودگاه مي تواند به عنوان نمادي از وفاق و دوستي ازبك ها و پشتون ها به شمار آيد. ژنرال دوستم در گذشته يكي از مخالفان سرسخت ظاهر شاه بود. تاجيك هاي شمال افغانستان كه نقش مهمي را در نبرد عليه طالبان به عهده داشتند از نيروي نظامي نسبتا قوي برخوردارند و وزارتخانه هاي كشور و خارجه را تحت كنترل خود دارند. در اين ميان محمد قاسم فهيم وزير دفاع كه در كابينه كرزاي از موقعيت محكمي برخوردار است با سردي از بازگشت محمد ظاهر استقبال كرد. وي با بي توجهي نسبت به ورود پادشاه سابق افغانستان، در فرودگاه حضور نيافت و به جاي آن راهي پاريس به شد نظر نمي رسد فهيم بتواند جز نقش تشريفاتي براي محمد ظاهر منصب ديگري را براي وي تحمل كند. عبدالله عبدالله وزير خارجه، يونس قانوني وزير كشور و همچنين فهيم همگي اعضاي جناح سياسي جماعت اسلامي هستند كه با احمدشاه مسعود رهبر افسانه اي اتحاد شمال روابط نزديكي داشتند. اين افراد هنوز غيبت محمد ظاهر در طول مبارزه عليه اشغالگران شوروي ( - 1979 ) 1989 و دوران حكمراني طالبان ( ) 20011996 را فراموش تاجيك ها نكرده اند در گردهمايي كه اخيرا در لندن برگزار شد مخالفت علني خود را با برپايي مجدد حكومت سلطنتي اعلام كردند و اين نوع حكومت را نظامي كهنه و فرسوده خواندند. بسياري از مردم عادي افغانستان نيز ظاهرشاه را بدون پيش شرط نپذيرفته اند. آنان عقيده دارند حضور پادشاه سابق افغانستان در اين كشور تنها در صورتي قابل قبول خواهد بود كه سعي نكند دوباره در كابل حكومتي سلطنتي بوجود آورد. به نظر عده زيادي از افغان ها زنده كردن مجدد حكومت مركزي اقتدارگرا نه تنها كمكي به ثبات افغانستان نخواهد كرد بلكه آتش جنگ داخلي را بار ديگر در اين كشور ويران شده شعله ور خواهد ساخت و اندك دستاوردهايي كه پس از رانده شدن طالبان به دست آمده است به باد خواهد رفت. هرچند محمد ظاهر علاقه اندكي براي به دست گرفتن قدرت از خود نشان داده است اما اين موضوع درباره ساير اعضاي خانواده اش صدق نمي كند. پسران و داماد وي كه همراه محمد ظاهر به افغانستان بازگشته اند از هم اكنون رايزني هاي گسترده اي را براي ايجاد حكومت مشروطه سلطنتي - مانند آنچه در انگليس و هلند وجود دارد - آغاز كرده اند. در اين ميان به نظر مي رسد ميرواعظ ظاهر يكي از پسران ظاهرشاه كه 44 سال دارد شوق و علاقه زيادي براي بر تخت نشستن داشته باشد و بعيد به نظر مي رسد كه اين كار بدون تنش و خونريزي امكان پذير گردد. سه دهه ;بازمحمد; سرخدمتكار محمد ظاهر هنوز خاطرات پيش رابه خاطر وي دارد به ياد دارد كه مهماني هاي ناهار پادشاه سابق افغانستان و مهمانانش در سالن پذيراي ;گلخانه; دركاخ رياست جمهوري كابل صورت مي گرفت. گرچه بسياري ازمناطق كابل از بين رفته است ولي هنوز جاهايي وجود دارد كه خاطرات شيرين گذشته را به ياد شاه سابق اين كشور بيندازد.