Hamshahri corpus document

DOC ID : H-810202-54865S4

Date of Document: 2002-04-22

ديدگاه باز باران... مهدي ملكوتي تصور اين كه بارش هاي اخير بحران كمبود آب را پايان داده است، توهمي ساده انگارانه بيش نيست. اين بارش ها هرچند خوب و اميدواركننده، اما در مقابل عظمت خشكي ايران فقط مرهمي براي يك زخم كهنه و عميق است. سنگ نبشته اي در تخت جمشيد وجود دارد كه بر روي آن دعاي داريوش حك شده است (خدا اين كشور را از دشمن از خشكسالي از دروغ حفظ كند ). موقعيت جغرافيايي ايران حاكي از آن است كه ما در منطقه اي گرم وخشك با متوسط بارش سالانه 250 ميلي متر قرار گرفته ايم. ضمن آن كه ايران با داشتن يك درصد جمعيت دنيا فقط /0 36به درصد از منابع آبي جهان دسترسي دارد. همه اين مطالب به مفهوم اين است كه كم آبي و خشكي در ايران ( پديده ) نيست بلكه ( نهادينه ) است. اما نكته عجيب آن است كه مردم ما هنوز كم آبي و محدوديت منابع را باور ندارند و هر آن طور كه ميل دارند آب را مصرف مي كنند. بارش هاي اخير به چه كار؟ مي آيد البته اين بارش ها نمي تواند زخم كهنه كم آبي را درمان اما كند مي تواند فرصتي مغتنم باشد تا ضمن خلاصي از يك بحران، براي آينده اي كه كم آبي در آن يك حكم محتوم است برنامه ريزي كرد. شكرانه بارش هاي اخير فقط مي تواند برنامه ريزي دقيق، اصلاح ساختارها و الگوهاي مديريتي و مصرفي آب باشد. البته بحران كمبود آب مختص ايران نيست. درحال حاضر هر سال 2 ميليون نفر كه عمدتا ساكن آفريقا هستند از بي آبي تلف مي شوند. به گزارش سازمان ملل متحد در بيش از 40 كشور جهان مردم روزانه كمتر از 30 ليتر آب براي خوردن پخت وپز و استحمام در اختيار دارند. اين بحران به حدي عميق است كه كارشناسان زيادي معتقدند بسياري از جنگ هاي آينده، جنگ آب است. آب در جهان امروز كالايي استراتژيك با ارزش هاي فراوان سياسي و اقتصادي است. اما به رغم تمام كمبودها و با وجود ارزش ذاتي بالا هنوز در ايران به عنوان يك كالاي اقتصادي جايگاه ندارد. بررسي وضع آب در بخش هاي مختلف حاكي از آن است كه 93 درصد از كل آب استحصالي كشور به بخش كشاورزي اختصاص دارد. اين درحالي است كه بخش كشاورزي به دليل استفاده از شيوه هاي سنتي آبياري اين حجم عظيم آب را با عملكرد زير درصد 30 مصرف بخوانيد تلف مي كند. جايگاه روش هاي نوين آبياري كه عملكرد آبياري را در مزارع به 90 درصد مي رساند در /7 5سطح ميليون هكتار از اراضي آبي كشاورزي به رقم نازل 400 هزار هكتار محدود شده است. از سوي ديگر به دليل عدم برنامه ريزي و سرمايه گذاري مناسب هر سال 30 ميليارد مترمكعب آب از استان هاي جنوبي به دريا مي ريزد. بيش از 80 سد كوچك و بزرگ با صرف هزاران ميلياردتومان و به منظور تامين و استفاده بهينه از آب در كشور احداث شده است. اما اكثر اين سدها فاقد شبكه هاي اصلي و فرعي آبياري هستند و به رغم سرمايه گذاري هاي كلان كمترين بازدهي را ايجاد كرده اند. نپرداختن به آبخوان ها و عدم توجه به آبخيزداري يكي ديگر از معضلات بخش آب است. خشكسالي سال هاي اخير باعث شده است از سفره هاي زيرزميني به شكل بي رويه اي استفاده شود و اكثر سفره ها با افت هاي چندمتري روبه رو شده اند و قطعا بارندگي هاي اخير نمي تواند جوابگوي افت سفره هاي زيرزميني باشد. بررسي شبكه آبرساني و خطوط انتقال آب حاكي از آن است كه اكثر اين خطوط دچار فرسودگي هستند و هدر رفت آب در طول اين شبكه ها بعضا به بيش از درصد 30 مي رسد. قديمي بودن تجهيزاتي كه براي مصرف آب به كار گرفته مي شودو دور بودن اين تجهيزات از تكنولوژي روز دنيا، يكي ديگر از علل بالا بودن مصرف آب در ايران بالا است بودن مصرف آب در كشور ما به حدي است كه سرانه الگوي مصرف آن به برابر 10 استانداردهاي جهاني مي رسد. شايد بتوان گفت پايين بودن ارزش اقتصادي آب يكي از عمده ترين دلايل مصرف غيراصولي آب در كشور است. ارزش اقتصادي آب در ايران نسبت به معيارهاي جهاني تقريبا درحد صفر است. از سوي ديگر مديريت آب كشور تاكنون بيشترين انرژي و سرمايه خود را صرف تامين آب كرده است و كمترين برنامه اي براي نحوه مصرف آب وجود ندارد. در واقع براي مصرف آب كه با صرف هزينه هاي سنگين استحصال مي شود، سرمايه گذاري صورت بروز نمي گيرد سيل و خشكسالي همواره با ميلياردها تومان خسارت همراه است. كدام دستگاه مسوول وظيفه دارد شرايطي ايجاد كند تا در صورت بروز سيل و يا وقوع خشكسالي، كمترين خسارت به كشور تحميل؟ شود بودجه هاي چندصدميلياردي بخش آب آيا نبايد درجهتي مصرف شود كه خسارت هاي سيل و خشكسالي به حداقل ممكن كاهش؟ يابد واقعا چرا در اوج خشكسالي دركشور سيل وجود؟ دارد آيا اختصاص يك دهم هزينه هاي ميلياردي احداث سدها به آبخوان داري و آبخيزداري نمي تواند خسارت هاي سيل و خشكسالي را كاهش؟ دهد آيا به غير از احداث سد براي تامين آب، گزينه ديگري وجود؟ ندارد مديران بخش كشاورزي چه زماني با شرايط اقليمي ايران سازگار؟ مي شوند تا به كي مي توان كاهش محصول را به خشكسالي نسبت؟ داد آيا وقت آن نرسيده كه مديريت بخش هاي آب و كشاورزي خود را با خشكي و كم آبي ايران هماهنگ؟ كنند مردم چه وقت الگوهاي مصرف خود را با كم آبي و محدوديت منابع هماهنگ؟ مي كنند فرهنگ سازي براي اصلاح الگوي مصرف چگونه و توسط چه دستگاه هايي بايد صورت؟ گيرد رسانه هاي ديداري و شنيداري كه در بسياري از كشورهاي توسعه يافته وظيفه اصلي فرهنگ سازي عمومي را به عهده دارند چه زمان به بحث آب و تغيير الگوهاي مصرف مي رسند. مطبوعات چه نقشي در ساختن فرهنگ مصرف آب؟ دارند نقش وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در فرهنگ سازي؟ چيست آيا درست مصرف كردن، فرهنگ؟ نيست آيا فرهنگ فقط در هنر و سينما و... خلاصه؟ مي شود آيا با بارش هاي اخير نبايد به انتظار تكرار قصه تلخ نفت در نزد مديران و برنامه ريزان كشور؟ بود چرا كه هر زمان قيمت جهاني نفت كاهش يافت برنامه ريزي ها به سمت خودكفايي و افزايش توليد ملي نشانه مي رفت و هر وقت قيمت جهاني نفت افزايش يافت آمار واردات نيز افزايش مي يافت و توليد داخلي و خودكفايي به بوته فراموشي سپرده؟ مي شد و اما اگر، الگوها اصلاح و نگاه ها شسته شود آيا بازهم كمبود آب خواهيم؟ داشت