Hamshahri corpus document

DOC ID : H-810131-54849S7

Date of Document: 2002-04-20

ساعت 30 كودتا بررسي كودتاي نافرجام نظاميان ونزوئلا عليه رئيس جمهور كودتاچيان در محاسبات خود و ارزيابي از ميزان هواداري نظاميان دچار اشتباه شدند. فرماندهان ارشد نظامي و رهبران تجاري در اين مورد به توافق رسيده اما بودند همه نيروهاي تحت امر اين رهبران و فرماندهان در اين مورد يكصدا نبودند. نيلوفر قديري يك روز بعد از وقوع كودتا در ونزوئلا، هفته نامه اكونوميست در پايان مقاله اي تحليلي درباره اين واقعه نوشت، باتوجه به آنچه در دو روز گذشته در ونزوئلا روي داد و كشته شدن ده نفر، هوگوچاوز در حالي قدرت را ترك مي كند كه به نظر نمي رسد دست كم تا چند سال آينده در صحنه سياسي اين كشور جايگاهي براي او وجود داشته باشد. اين پيش بيني نويسنده اكونوميست تحقق نيافت و چاوز نه چند سال بعد كه تنها چند ساعت بعد به قدرت بازگشت. آنچه هفته گذشته در ونزوئلا روي داد چنان پرشتاب و شگفت آور بود كه براي كالبدشكافي دقيق آن، مرور چندباره ماجرا از نخستين روزها تا پايان آن هم شايد كمكي نكند. هوگو چاوز تكاوري كه در سال 1982 به همراه همقطاران خود در ارتش جنبش انقلابي بوليواري را تشكيل داده بود، ده سال بعد خود با رهبري هزاران نيروي نظامي دست به يك كودتاي خونين و نافرجام عليه كارلوس اندره پرز زد. نطق كوتاه او در تلويزيون كه طي آن خود را تسليم كرده و مسئوليت اين كودتا را به عهده گرفت موجب شد كه در ميان مردم به محبوبيت برسد، اما راهي زندان شد. دو سال بعد يعني در سال رافائل 1994 كالارا رئيس جمهوروقت ونزوئلا، چاوز را از زندان آزاد كرد. او بعد از آزادي از زندان تاكيد كرد كه اين بار از طريق صندوق هاي راي درصدد به دست آوردن قدرت برخواهد آمد. اين وعده چاوز در سال عملي 1998 شد و او با كسب 56 درصد آرا هنريكه سالاس نامزد مورد حمايت بخش تجارت را شكست داد و يك سال بعد با وعده هاي آتشين براي بهبود وضعيت فقرا سوگند رياست جمهوري ياد كرد. نخستين اقدام او در مقام رياست جمهرري، صدور فرمان برگزاري همه پرسي درباره ايجاد يك مجمع انتخابي بود كه قانون اساسي را بازنويسي كند. اين درخواست رادرصد 80 مردم در آن همه پرسي تاييد كردند. بيش ازكرسي 121 اين مجمع 131 نفري را طرفداران چاوز اشغال كرده و كساني چون همسر و برادر او و دهها تن از افسران بازنشسته ارتش كه در كودتاي سال در 1992 كنار او بودند وارد مجمع در شدند سال مردم 1999 ونزوئلا به پيش نويس قانون اساسي جديد كه نظام سياسي و اقتصادي كشور را متحول مي كرد راي مثبت دادند. رفته رفته مخالفت ها با سياست هاي او كه منتقدان آنها را غيردموكراتيك و ديكتاتوري مي دانستند شروع شد. در سال كارلوس 2001 اندره پرز رئيس جمهور پيشين ونزوئلا پيش بيني كرد كه افزايش ميزان هرج و مرج و جرم و جنايت دولت چاوز، را ظرف چند ماه به سقوط مي كشاند. در اواخر همين سال بود كه رهبران عمده تجاري اين كشور در اعتراض به رشته قوانيني كه چاوز با اختيارات رياست جمهوري خود آنها را تصويب كرده بود خواستار يك اعتصاب سراسري بي سابقه شدند. اين قوانين در راستاي سياست هاي چاوز عليه سرمايه داران و افزايش ده درصدي حداقل دستمزد كارگران و كارمندان بود. رهبران تجاري ونزوئلا مي گفتند: سياست هاي چاوز كه با هدف ميل به سوي نظامي مانند كوبا تدوين شده است، با شعارهايي چون تقسيم ثروت، سرمايه گذاران را فراري مي دهد. همزمان چند تن از فرماندهان نظامي كشور خواستار كناره گيري چاوز شدند. سه ماه پيش، همزمان با چهل وچهارمين سالگرد استقرار دموكراسي در ونزوئلا هزاران تن از مخالفان چاوز با برگزاري تظاهرات گسترده اي خواستار كناره گيري رئيس جمهور شدند. فرماندهان نظامي به صراحت از مردم مي خواستند به اين اعتراض سراسري بپيوندند. نقطه اوج اين اعتراض ها، تظاهرات و اعتصابكارگران شركت دولتي نفت ونزوئلا بود كه به سياسي شدن اين شركت اعتراض داشتند و خواستار استعفاي مديران اين شركت كه از سوي چاوز منصوب شده بودند، شدند. با اعتصاب كارگران نفتي، توليد نفت نيز متوقف شد. اتحاديه هاي كارگري ديگر نيز اعتصاب يك روزه اعلام كردند و خواستار افزايش حقوق و بهبود شرايط كار شدند. چاوز به رسانه ها به ويژه شبكه هاي تلويزيوني كشور دستور داد از پخش اخبار و گزارش هاي تظاهرات و اعتراض ها خودداري كنند. با ادامه اعتصاب كارگران، مخالفان چاوز تظاهرات گسترده اي ترتيب دادند كه طي آن 500 هزار نفر با اجتماع در مقابل كاخ رياست جمهوري خواستار كناره گيري چاوز شدند. اين تظاهرات در روز 11 آوريل ( فروردين ) 22 به خشونت كشيده شد و طي آن 11 نفر كشته و دهها نفر مجروح شدند. مخالفان چاوز به ويژه فرماندهان نظامي از اين فرصت استفاده كرده و با معرفي چاوز به عنوان مسئول اين كشتار، او را خيانتكار خواندند و خواستار كناره گيري او شدند. تيراندازي و درگيري ميان طرفداران و مخالفان چاوز در حالي در خيابان ها جريان داشت كه چاوز در يك نطق تلويزيوني به تقبيح اعتصاب سراسري پرداخته بود. اين تظاهرات تا نيمه شب پنج شنبه ادامه يافت و در نخستين ساعات صبح جمعه، كساني كه همچنان بيرون كاخ رياست جمهوري ايستاده بودند، شاهد بودند كه چاوز با لباس نظامي و كلاه چتربازي قرمزرنگ، ازكاخ بيرون آمد، سوار يك اتومبيل سياه رنگ دولتي به مقر نيروهاي مسلح در مركز كاراكاس برده شد. وقتي چاوز به همراه دو تن از وزيرانش كاخ را ترك مي كرد، گروه كوچكي از هوادارانش براي او كف مي زدند. ژنرال لوكاس رينكون فرمانده سابق نيروهاي مسلح كه نقش مهمي در بركناري چاوز داشت در يك كنفرانس خبري اعلام كرد: از رئيس جمهور خواسته شد كه استعفا كند و او هم قبول كرد. از شما مردم مي خواهيم به نظاميان خود اطمينان داشته و آرام باشيد. چند ساعت بعد پدرو كارمونا از رهبران تجاري ونزوئلا، به عنوان رئيس جمهور موقت سوگند ياد او كرد گفت كه دوران جديدي براي كشور آغاز شده است اين در حالي بود كه ماريا گابريلا چاوز دختر هوگو چاوز به خبرگزاريهاي خارجي گفت، پدرش در تماس تلفني به او گفته كه استعفا نداده است. وي گفت پدرش صبح جمعه در تماس تلفني تاكيد كرده است: بايد به من كمك كنيد و وكيل بگيريد، من يك رئيس جمهور زنداني هستم. كارمونا كه از كارشناسان معتبر اقتصادي ونزوئلاست در نخستين ساعات بعد از به قدرت رسيدن چند فرمان صادر كرد. پارلمان را منحل كرد قانون اساسي سال 1999 را ملغي نمود و 48 قانوني را كه چاوز تصويب كرده بود و كنترل دولت بر اقتصاد را افزايش مي داد، لغو كرد. صدور نفت ارزان قيمت به كوبا كه با دستور چاوز آغاز شده بود نيز متوقف روابط شد نزديك چاوز با فيدل كاسترو از عواملي بود كه مخالفت ها را عليه رئيس جمهور ونزوئلا دامن مي زد. از عصر روز شنبه يعني كمتر از 30 ساعت بعد از كودتا نخستين نشانه هاي ترديد در ميان كودتاچيان نمايان شد. عده اي از آنها با تصميمات رئيس جمهور موقت مخالف بودند و انحلال مجلس و ملغي كردن قانون اساسي را قبول نداشتند. از سوي ديگر بر سر تقسيم قدرت ميان نظاميان اختلافاتي ايجاد شد. ژنرال افراين واسكوئز ولاسكو فرمانده ارتش كه نقش مهمي در بركناري چاوز داشت، قرار بود در دولت جديد وزير دفاع شود اما هكتور راميرز از فرماندهان نيروي دريايي به اين سمت منصوب شد. انتخابي كه ارتش را برآشفته كرد. عصر شنبه، واسكوئز در يك بيانيه تلويزيوني به كارمونا هشدار داد: چنانچه مجلس احيا نشود، حمايت خود را از دولت موقت پس خواهد گرفت. گارد ملي هم موضع مشابهي گرفت و كارمونا كه بيش از آنكه سياستمدار باشد اقتصاددان است به سرعت تسليم شد و استعفا كرد. در اين زمان، نيروهاي طرفدار چاوز در يك پايگاه نظامي در كيلومتري 50 غرب كاراكاس براي بازگرداندن چاوز به قدرت دست به كار در شدند همين حال بيش از 500 هزار نفر از طرفداران چاوز با تجمع مقابل كاخ رياست جمهوري خواستار بازگشت او شدند. معاون چاوز به سرعت سوگند رياست جمهوري خورد و چند ساعت بعد چاوز از اسارت گروگانگيران آزاد شد. صبح يكشنبه چاوز پيروزمندانه به كاخ رياست جمهوري بازگشت و در نطقي هيجان زده در حالي كه نمي توانست شگفتي خود را از وقايع پيش آمده پنهان كند، از مردم به خاطر بازگرداندن دولت او قدرداني كرد. او گفت كه قصد انتقامخواهي ندارد و كساني كه در اين كودتا دست داشته اند تحت پيگرد قرار نخواهند گرفت. همان فرماندهان نظامي كه چاوز را از قدرت بركنار كردند، موجب بازگشت او به كاخ رياست جمهوري شدند. آنها ازشش ماه پيش در نشستي درباره اين كودتا تصميم گرفته و به نتيجه هفته نامه رسيدند آمريكايي نيوزويك در شماره اخير خود نوشت، فرماندهان نظامي ونزوئلا از دو ماه پيش با سفارت آمريكا در اين مورد در تماس بوده اند و مقامات آمريكايي به آنها گفته بودند كه كودتا راه حل اين مسئله نيست. كودتاچيان در محاسبات خود و ارزيابي از ميزان هواداري نظاميان دچار اشتباه شدند. فرماندهان ارشد نظامي و رهبران تجاري در اين مورد به توافق رسيده اما بودند همه نيروهاي تحت امر اين رهبران و فرماندهان در اين مورد يكصدا نبودند. ژنرالهاي كودتاچي ونزوئلا مي خواستند به شيوه كودتاهاي دو دهه گذشته در آمريكاي لاتين عمل كنند اما فراموش كردند كه اين افسران دون پايه هستند كه مي توانند نيروها را با خود همراه كنند نه ژنرالها. كودتا عليه چاوز نتيجه واقعي خواست مردم نبود بلكه نتيجه كار نظاميان ناراضي و سرمايه داران آزرده اي بود كه بخشي از نيروي كارگري را هم با خود همراه كرده بودند. چاوز با وعده تغييرات بار ديگر به قدرت بازگشت. او گفت كه هر دو طرف خطاهايي كرده اند و گذشته قابل گذشت است. واكنش جهان به كودتا در ونزوئلا شايد كمتر حاكمي را بتوان در جهان يافت كه طي دوران زمامداريش از عقيده صريح و حقيقي حاكمان ديگر كشورهاي جهان درباره خود و شيوه حكومتش مطلع شود. طي چند ساعتي كه چاوز در يك پادگان نظامي در اختيار كودتاچيان بود كشورهاي منطقه، اعضاي اوپك و قدرت هاي غربي، صريحا درباره او و كودتاي صورت گرفته اظهار نظر كردند. دوستان نزديك چاوز يعني كوبا، عراق و ايران كه روابط نزديك آنها با ونزوئلا موجب خشم آمريكا شده بود، اين واقعه را يك كودتاي آمريكايي خوانده و آن را محكوم كردند. در اين ميان واكنش آمريكا و كشورهاي آمريكاي لاتين قابل توجه و تامل است. كشورهاي آمريكاي لاتين كه دو دهه پيش، حكومت هاي ديكتاتوري و كودتاي نظاميان را به تاريخ سپرده و دوران جديد دموكراسي و دولت هاي منتخب مردمي را آغاز نموده اند، بعد از نشستي در كاستاريكا، اين كودتا را اقدام عليه يك دولت منتخب دموكراتيك دانسته و آن را محكوم كردند. آنها همچنين دولت كودتا را به رسميت نشناختند، اما از چاوز كه در بند كودتاچيان بود هم حمايت نكردند. چاوز بعد از فرناندودلاروا در آرژانتين، جميل مهود در اكوادور و آلبرتو فوجيموري در پرو، چهارمين رئيس جمهور آمريكاي لاتين بود كه در 18 ماه گذشته از قدرت بركنار مي شد. اگر چه در موارد ديگر با استقبال اين كشورها روبه رو شده بود اما رهبران آمريكاي لاتين نگران بازگشت دوباره نظاميان به قدرت و سيطره ژنرالها در منطقه بودند. اگر چه بر خلاف كودتاهاي سال 1954 در گواتمالا و سال در 1973 شيلي در اين كودتا هيچ اثر آشكاري از دخالت مستقيم يا غير مستقيم آمريكا وجود نداشت اما ابراز خشنودي واشنگتن از بركناري چاوز و روابط تيره آمريكا با رئيس جمهور ونزوئلا كشورهاي آمريكاي لاتين را نگران اينكه مي كرد آمريكا منافع خود را در آن منطقه به ثبات و دموكراسي ترجيح مي دهد، آنها را آزرده و نگران مي كرد. كشورهاي آمريكاي لاتين چند سال پيش توافق كردند كه هيچ كودتاچي را در ميان خود نپذيرند و دولت هاي كودتا را به رسميت نشناسند. واكنش اين كشورها تاثير بسياري در شكست كودتاچيان داشت. اما آمريكا هم از بركناري هوگو چاوز از قدرت استقبال كرد و هم به نوعي بازگشت او را تبريك گفت. واكنش اوليه واشنگتن به كودتا در ونزوئلا با واكنش دولت كلينتون به آخرين كودتاي نظامي در اين منطقه، يعني شورش نظاميان در اكوادور در ژانويه سال 2000 بسيار متفاوت بود. درآن كشور نظاميان عليه جميل مهود رئيس جمهور طرفدار آمريكا كودتا كرده و او را از قدرت بركنار كردند. اما وزارت خارجه آمريكا به نظاميان حاكم گفت كه اگر قدرت را به معاون رئيس جمهور تحويل ندهند، از كمك هاي مالي محروم شده و به كشوري منزوي تبديل خواهند شد. آنها هم همان كاري را كردند كه واشنگتن خواسته بود. اما اين بار وزارت خارجه آمريكا در بيانيه اي ضمن ابراز خشنودي از بركناري چاوز بر استقرار دموكراسي در كشور تاكيد كرده و كودتاچيان را از خود نراند، چون رئيس جمهور بركنار شده منتقد سياست هاي آمريكا بود نه حامي آنها. بعد از بازگشت چاوز به قدرت نيز واشنگتن به او هشدار داد كه از فرصت دوباره به دست آمده حداكثر استفاده را بكند. چاوز گفته است، موضع آمريكا را به حساب اين مي گذاريم كه اطلاعات غلطي به آنها داده اند.