Hamshahri corpus document

DOC ID : H-810128-54793S10

Date of Document: 2002-04-17

پيوستن به معاهده حق مولف; تهديد يا فرصت خارج از دايره جهاني كپي رايت، نشر ايران به تلاش هاي پراكنده براي شركت در تعاملات نشر بين الملل، بدون پذيرفتن قواعد آن ادامه مي دهد. به گزارش ايرنا، ايران از معدود كشورهاي جهان است كه تاكنون معاهده بين المللي حقوق مولف و مصنف (كپي رايت ) را امضا نكرده و پس از سالها بحث پيرامون اثرات پيوستن به اين معاهده، هنوز اختلاف نظرها و ترديدها در اين باره به قوت خود باقي است. براساس بخشي از معاهده كپي رايت، هر ناشري كه كتاب يك نويسنده خارجي را چاپ كند، علاوه بر كسب اجازه از صاحب اثر، موظف است حق التاليف نويسنده را نيز پرداخت كند. معاهده كپي رايت در سال 1978 در برن سوئيس ميان چند كشور صنعتي امضا شد و پس از آن، ساير كشورهاي دنيا نيز به آن پيوستند و امروز كشورهاي عضو، اين قرارداد را در زمينه محصولات فرهنگي مانند كتاب، فيلم، عكس، نرم افزارهاي كامپيوتري و اينترنت رعايت مي كنند. اغلب دست اندركاران كتاب در ايران معتقدند با امضاي كپي رايت، قيمت پشت جلد كتابها به دو، سه يا چند برابر مي رسد و به اين ترتيب، ميزان خريد كتاب و مطالعه آن كه در حال حاضر هم پايين است، دچار كاهش شديدتري مي شود. مخالفان پيوستن به كپي رايت مي گويند، در صورت امضاي اين قرارداد، تمام آثار خارج از حيطه كپي رايت بايد از بازار جمع آوري شود و اين كار، ضربه مالي هنگفتي به توليدكنندگان خواهد زد. در مقابل، موافقان كپي رايت تصحيح وجهه مخدوش ناشران ايراني نزد ناشران و نويسندگان و جامعه فرهنگي دنيا را مهمترين اثر خارجي و ايجاد يك نظام نشر و ترجمه پويا و حرفه اي را مهمترين اثر داخلي پذيرش اين قانون مي دانند و بر اين نظرند كه در آن صورت حضور فرهنگي و ادبي ايران در جهان متحول خواهد شد. يكي از اين موافقان آرش حجازي، ناشر است. به عقيده وي با يك طرح منطقي و منسجم مي توان تا حدودي از وارد آمدن خسارت مالي ناشي از پيوستن به كپي رايت جلوگيري كرد. به عنوان مثال، مي توان يك دوره سه تا چهار ساله به ناشران مهلت داد تا آثار بدون كپي رايت خود را به فروش برسانند. در عين حال، در اين مدت به آثار بدون كپي رايت، اجازه نشر داده نشود و پس از پايان مهلت تعيين شده، ايران مي تواند معاهده كپي رايت را امضا كند. معامله پاياپاي با ناشران خارجي (كتاب در ازاي كتاب ) راه حل ديگري است كه برخي از ناشران براي نظم دادن به وضع موجود نشر به آن انديشيده اند، اما به گفته مدير انتشارات كاروان، چنين معامله اي براي ناشر ايراني تنها زماني سودمند است كه ناشران ديگر، كتاب او را چاپ نكنند. وي مي افزايد: ادبيات ما در دنيا مخاطب كنجكاو دارد و در زمينه توجه به فرهنگهاي مستقل، به خاطر پيشينه فرهنگي غني، مي تواند پا به پاي ديگران پيش برود، به شرط آن كه ما نيز قواعد بازي را بپذيريم. شهلا لاهيجي مدير نشر روشنگران و مطالعات زنان نيز موضوع كپي رايت را دغدغه سال هاي اخير ناشران مي داند. او مي گويد: از آن روزي كه پاي ما به صحنه هاي بين المللي عرضه كتاب گشوده شد آنچه سر به زير و خجلت زده مان مي كرد، رعايت نكردن قوانين مربوط به كپي رايت بود. اگر قيمت دلارگران نشده بود ما هم مي توانستيم براحتي و بدون نياز به يارانه هاي دولتي از پس قضيه برآييم و خودمان اين آبروي در خطر را نجات دهيم اما با دلار 800 تومان نمي توان از اين كارها كرد. وي در گفتگو با ايرنا يادآور شد: سه سال پيش در نمايشگاه كتاب تهران نماينده اتحاديه ناشران آلمان گفت كه آنها حاضرند دريافت كپي رايت را در حد سمبليك و صوري آن تنزل دهند به شرط آنكه بشود با مشكلات سانسور اثر نويسنده كنار بيايند. اما مسئولان ايراني گفتند كه پرداخت كپي رايت در توان ناشر ايراني نيست در حالي كه اگر بخواهيم از اين منظر نگاه كنيم چاپ هيچ اثري بجز كتابهاي درسي به لحاظ مالي براي ناشر اقتصادي نيست. لاهيجي پيشنهاد كرد، بهتر است به اتحاديه ناشران به عنوان نهادي مستقل تفويض اختيار شود تا براي توافق با ناشران خارجي در زمينه كپي رايت وارد گفت وگو و توافق شود. نتايج اين توافقها متضمن هزينه چنداني براي ناشران نيست و ما حاضريم اين را تضمين كنيم. يك ناشر ديگر عقيده دارد كه با پذيرش ايران در جامعه اقتصادي جهاني در آينده نزديك، بايد به اجبار، كپي رايت را هم بپذيريم. فريد مرادي مدير نشر آتيه گفت: در ايران با تيراژ 2 هزار كتاب و نرخ برابري ريال با دلار، در بحث پذيرش كپي رايت بايد مقتضيات اقتصادي نشر مورد توجه قرار گيرد. البته ناشران خارجي مشكلات ما را درك مي كنند و فقط به دنبال پذيرش اصل اجازه از سوي ايران هستند و نه دريافت با هزينه قبول كپي رايت، بازاريابي انتخاب كتاب با دقت بيشتري صورت خواهد گرفت و ديد حرفه اي تري نسبت به كتاب پيدا مي شود. محمد جواد مظفر مدير نشر كوير نيز عضويت ايران در كپي رايت را داراي نتايج هم منفي و هم مثبت مي داند. وي حرفه اي شدن نشر كسب، اعتبار در صحنه جهاني كسب، حقوق متقابل براي ناشران ايراني در سطح دنيا و تنظيم بازار ترجمه در كشور را از ثمرات پذيرش كپي رايت عنوان كرد. وي در زمينه نتايج منفي پذيرش قوانين جهاني حقوق مولف و مصنف گفت: نشر ايران امروز از بحران عميقي رنج مي برد و در يك كلام، ناشر ايراني توليدكننده كالايي كم مشتري است. عضويت در كپي رايت سبب بالا رفتن قيمت كتاب خواهد شد و تعداد مشتريان اين كالا را باز هم كمتر خواهد كرد. مظفر در عين حال افزود: در كوتاه مدت مي توان با سوق دادن يارانه هاي دولتي در حمايت از اين نوع قراردادها، شرايط را براي گذراندن اين مرحله حساس آسان كرد. اما در بلندمدت اين وضع ممكن است به نفع بازار نشر تمام شود و آن، اطمينان خاطر بيشتر اهل كتاب از بدست آوردن آثار درجه اول و تازه دنيا است. از سوي ديگر علي اصغر رمضانپور، معاون فرهنگي وزير ارشاد درباره اين موضوع گفت: بدون پذيرش كپي رايت و گردن نهادن به قوانين جهاني مربوط به حقوق مولفان و مصنفان نمي توانيم در بازارها و نمايشگاههاي بين المللي كتاب حضور جدي داشته باشيم. به گفته وي كارشناسان وزارت ارشاد در حال مطالعه و بررسي هاي همه جانبه در زمينه كپي رايت و اثرات پيوستن به آن و راهكارهاي مواجهه با اين اثرات هستند.