Hamshahri corpus document

DOC ID : H-810127-54784S1

Date of Document: 2002-04-16

گفت وگو با سعادت حيدري سازنده ساز و سازي براي كودكان مبتكر تاريك دوم; درآمد: از جمله ويژگي هاي موسيقي ايراني، كه برخي هم آن را در زمره معايب موسيقي ما مي شمارند، فقدان سازهايي است كه بتوان كوك آنها را براي مدتي ثابت نگه داشت. استاد قنبري مهر كه به دليل ابتكارات و ذوق ورزيهاي فراوانش در چند دهه اخير توانسته گره گشاييهاي فراواني در اين عرصه كند، با تربيت برخي از شاگردان پرتلاش و مبتكر توانسته جهشي را در اين زمينه ايجاد كند. سعادت حيدري دهكردي از جمله اين شاگردان است كه تار يك دوم را ساخته است. با وي در اين زمينه گفت وگويي كرده ايم كه مي خوانيد. * ابتدا از پيشينه هنري خود و چگونگي علاقه منديتان به موسيقي و سازسازي بگوييد. - متولد 7 بهمن 1349 شهركرد هستم. از سال 1366 نزد پدرم احمد حيدري به آموختن فن سازسازي پرداختم و از سال 1370 تا 1371 نزد آقاي فرمان مرادي سازنده تار و سه تار و شاگرد مرحوم عشقي به تكميل فنون سازسازي مشغول شدم. در آن هنگام حدود يك سال نزد آقاي كيوان ساكت به آموختن موسيقي سنتي در حد آشنايي با اين نوع موسيقي پرداختم و به واسطه ايشان در مرداد ماه 1373 به استاد قنبري معرفي شده، از آن پس همواره از محضر استاد قنبري بهره مند شده ام. در سال 77 براي تكميل كردن فنون رنگ ساز نزد استاد سياوش طهماسبي سازنده مشهور گيتار و آقاي افشين آزادي با فنون مدرن رنگ ساز، آشنا شدم. چند * سال نزد استاد قنبري مهر كار كرديد و از ديدگاه يك هنرآموز و شاگرد كار وي را چگونه؟ ديديد - من از مرداد ماه 1373 نزد استاد قنبري مهر با سبك جديد سازسازي آشنا شده ام و در اين راه استاد نكات بسياري را به من آموخته است كه شايد بتوان مهركاري را كه ابداع خود استاد و تبلور ذوق سليم و تجربه سالهاي فراوان از عمر گرانقدر استاد است، از مهمترين آنها دانست. بسياري * معتقدند كه سازهاي ايراني با توجه به وضعيت كوكي خود قابليت عرضه جهاني ندارند، در اين باره چه نظري داريد و آقاي قنبري مهر چه ابداعاتي را براي برون رفت از اين بن بست صورت؟ داده اند - همانطور كه اشاره كرديد بسياري معتقدند كه سازهاي ايراني وضعيت كوكي مناسبي ندارند، اما نبايد از ياد برد كه ابتدا خود استاد قنبري بودند كه توجه ها را به اين نكته جلب كردند. ايشان معتقد بودند فرم قديمي دسته برخي سازهاي ايراني براي كوك ساز اشكالاتي بوجود مي آورد. استاد قنبري دسته سازهاي تار، سه تار، كمانچه را با زيبايي و ظرافت هرچه تمام تر اصلاح كردند به گونه اي كه ضمن برطرف كردن اشكالات موردبحث، هم كار نوازنده از نظر كوك سهل تر شد و هم از نظر تكنيكي و فني پيشرفت قابل ملاحظه در اين باب صورت گرفته است. براي مثال استاد براي سه تار سرپنجه اي ابداع كردند كه گوشي ها در طرفين دسته قرار مي گيرد و پرده پشت شيطانك حذف شده است. زيرا فرم خاص دسته به گونه اي است كه ديگر نيازي به اين پرده وجود ندارد چه، چهار سيم سه تار با يك زاويه وارد سرپنجه همين مي شود اشكال در سرپنجه تارهاي قديمي نيز وجود داشته و استاد براي حل آن، همان شيوه اي را كه در سرپنجه سه تار به كار رفته، براي تار نيز به كار برده اند. علاوه بر آن استاد دسته تار را كه پيش تر به گونه اي يكنواخت از پايين تا بالاي دسته ساخته مي شد، به شكل كونيك (شيب مخروطي ) درآوردند كه اين تغيير به معناي سهولت بيشتر در نوازندگي جلوگيري از، به هم خوردن كوك ساز و نزديك شدن فرم تار به استانداردهاي جهاني است. ديگر ابداع استاد ساخت خرك قابل تنظيم است. مي دانيد كه تار، سازي پوستي است و از آنجا كه خاصيت كشساني پوست تابعي از رطوبت هواست، در شرايط متفاوت به ميزان متغيري كشيده مي شود و همين موضوع باعث بالا يا پايين رفتن خرك مي شود. اين حالت موجب مي شود كه كوك ساز به هم بخورد و گاه در هواي مرطوب سيم ها بر روي دسته بچسبد و مانع نواختن گردد. خرك قابل تنظيم اين امكان را مي دهد كه در صورت لزوم فاصله ميان سيم ها و دسته را تنظيم كرد و مانع بروز اين اشكال شد ضرب، هارپ، قانون، بربط، عودنيز از ديد تيزبين استاد پنهان نمانده و تمامي آنها بدست هنرمندانه استاد اصلاح شده و تكامل يافته اند. از * چه زماني به فكر ابداع تار يك دوم افتاديد و چه خلائي سبب شد تا به سمت ساخت اين ساز؟ برويد آيا پيش از اين در كشور ما كسي اين كار را صورت داده؟ بود - در 15 فروردين 1377 من داراي خواهرزاده اي به نام حسين شدم و از همان بدو تولد حسين، براي او تار و سه تار مي نواختم و حتي از دوستاني كه موسيقي مي دانستند خواهش مي كردم براي حسين ساز بدين بزنند ترتيب بود كه حسين در هشت ماهگي مي توانست صداي سازهاي اطرافش را بشناسد و حتي تمام اجزاي آن را نام ببرد. همين موضوع انگيزه من براي ساختن تار يك دوم شد; از اين رو موضوع را با استاد قنبري در ميان استاد گذاشتم گفتند كه تا به حال تار يك دوم نساخته اند و پرسيدند براي چه مي خواهي چنين تاري؟ بسازي و من هم ماجراي حسين را برايش شرح دادم. ايشان با تعجب گفتند براي بچه 8 ماهه مي خواهي ساز بسازي! گفتم: بله. استاد هم از اين پيشنهاد استقبال كردند و از من خواستند محاسبات لازم را براي ساخت آن انجام دهم تا ايشان راجع به آن نظر دهند. براي انجام اين كار در جريان ساخت و تكميل اين ساز نظر بچه هايي با سن 6 تا 12 سال را راجع به آن خواستم و تحقيقاتي را راجع به اجزاي مختلف ساز از جمله طول دسته، قطر دسته، نحوه بدست گرفتن ساز توسط بچه ها و... انجام دادم. نخستين بار كه ساز را نزد استاد بردم ايشان پرسيدند چرا كاسه ساز كمي سنگين؟ است و وقتي برايشان توضيح دادم كه وزن كاسه باعث مي شود تا بچه ها آسان تر بتوانند دسته ساز را، بدون فشار آمدن به دست چپ، در زاويه مناسب قرار دهند، از اين ايده استقبال كردند. در پاسخ قسمت آخر پرسشتان بايد بگويم اگرچه قبلا تلاش هايي در اين زمينه شده است اما هيچ يك از سازهاي ساخته شده استاندارد نبودند. بدان معنا كه طول دسته آنها به همان اندازه دسته سازهاي نرمال يعني چهارچهارم ساخته شده است. * تار يك دوم چه ويژگي ها و كاركردهايي؟ دارد - با استفاده از صداي زير تار يك دوم مي توان از اين ساز به عنوان صداي سپرانو در اركستر سازهاي مضرابي سود جست. در ساخت اين ساز از سبك استاد قنبري بهره گيري شده و مانند تارهاي چهارچهارم مي تواند به شكل /2 5معمولي اكتاوي يا 3 اكتاوي و با پرده هاي فلزي كه از ابداعات استاد قنبري است، ساخته شود. براي طراحي و محاسبات لازم در ساخت اين ساز حدود هفت ماه يعني از آبان 1377 تا ارديبهشت 1378 زمان صرف كردم. برخي مشخصات اين ساز عبارتند از: طول دسته اين /38 5ساز تا 39 سانتي متر طول كاسه 21 سانتي متر طول /13 5پنجه سانتي متر عرض كاسه 20 سانتي متر و عرض نقاره 16 سانتي متر است. همچنين عرض پايين دسته در محل نصب كاسه ميلي متر 31 و عرض بالاي دسته در محل نصب شيطانك 27 ميلي متر است. عرض دهانه كاسه (پوست خور ) /12 8سانتي متر و عرض دهانه نقاره ( پوست خور ) سانتي متر 8 است. * چه تغييرات ديگري مي توان در ساختمان تار به كار برد كه اين ساز را براي عموم قابل استفاده تر؟ كند - مي دانيد كه تغيير در فرم ساز نياز به مطالعه بسيار داشته، متحول كردن آن نياز به زمان زياد، اطلاعات كافي و نبوغ دارد. اينها عناصري است كه در كار استاد قنبري به چشم مي خورد و نمي توان انتظار داشت هر كسي بتواند بسادگي چنين تغييراتي را در فرم سازي با قدمت چندصدساله بوجود اگرچه آورد طرفداران اصلاحاتي كه استاد قنبري در ساز بوجود آورده، منكر لزوم تغيير در فرم هاي فعلي و حك و اصلاح فرم هاي جديدي كه استاد بوجود آورده اند نيستند، اما تغيير در اين فرم ها نيز نياز به سپري شدن زمان و به بوته آزمايش گذاردن آنها در موقعيت هاي مختلف دارد. جان كلام آن كه نبايد مقتضيات زمان را ناديده گرفت، بلكه بايد آماده پذيرش هرگونه تغيير مطلوب و فكر نو بود.