Hamshahri corpus document

DOC ID : H-810120-54679S1

Date of Document: 2002-04-09

پژوهش، مقوله فراموش شده در نظام آموزشي اشاره: يكي از همكاران تحريريه، نكته جالبي را مطرح مي كرد. وي مي گفت: در تعطيلات نوروزي، فرزند دبستاني ام مصر بود كه براي عيدي به او يك قورباغه هديه كنم! نمي دانم اين فكر عجيب را چه كسي در ذهن او بارور كرده بود. پيگيري مستمر او، من و خانواده ام را كلافه كرده بود، در طول اين روزهاي عيد مدام به بركه هاو رودخانه هاي آذربايجان و همدان كه به آنجا سفر كرده بوديم سر زديم، اما متاسفانه هيچ قورباغه اي را نيافتيم! طبيعي بود كه در طول اين سال ها با اين كه در مورد دوزيستان مطالبي را در كتابهاي ابتدايي، راهنمايي و متوسطه خوانده بودم، اما متوجه اين نكته نشدم كه قورباغه ها هنوز از خواب زمستاني فارغ نشده اند، با اين حال پس از تلاش مستمر تنها به در اختيار داشتن تخم قورباغه راضي شديم. از آن روز تاكنون توده تخم قورباغه در شيشه اي داخل بالكن خانه ما جاخوش كرده و كودك دبستاني ام هر روز پديده رشد قورباغه ها را از نزديك دنبال مي كند. جستجوي ذهني مرا به اين نكته رهنمون كردكه انگيزه اوليه او از دبستاني در تهران 5منطقه شروع شد همان روز كه آموزگار دبستاني در مورد قورباغه و سير رشد آن براي كودكان دبستاني صحبت كرده بود. بي گمان تمامي والدين با چنين فرزندان كنجكاوي روبه رو هستند، اما با تمامي اين انگيزه هاي آموزشي براي تحقيق و پژوهش، هنوز دست اندركاران نظام آموزشي از ارائه راهكارهاي هدفمند پژوهشي غافل بوده اند. پرواضح است كه اگرمتوليان خانه و مدرسه با همياري هم سايه روشن هاي اين نگاه هاي پژوهشي را تقويت كنند، ساختار آموزشي فعلي از شكل سنتي يادسپاري به نظام يادگيري فعال تغيير خواهد كرد. ((سعيده پوستي ) )مطلبي را در زمينه فقدان روحيه پژوهش در مدارس كشور تهيه كرده است كه با هم آن را مي خوانيم: پيشرفت علوم روانشناسي در جوامع پيشرفته، توجه به استعدادهاي نهان كودكان را به منظور رشد و پرورش افرادي كار آمد براي جامعه فردا، امري ضروري و لازم مي داند. در يك نگاه كلي چنين توجهاتي با برداشتن هرگونه مانع يا فشار از يك سو و فراهم آوردن امكانات گوناگون از سوي ديگر، براي كسب تحربياتي سودمند توسط كودك امكان پذير است. تجربياتي كه در كوتاهترين زمان به شرط عكس العمل هاي مناسب مربي بدست مي آيند. به عبارت ديگر كودك به كندوكاو در اطراف خود مي پردازد و هر چه بزرگتر مي شود، دايره اين جست وجو وسيع تر شده و بينش اكتسابي اوغني تر مي شود. دخالت هاي بجاو نهان يك مربي آزموده به كودك كمك مي كند تا آموخته هايش را چون حلقه هاي زنجيري به هم بياويزد و رشته اي محكم و قابل اعتماد از درك سمعي و بصري بسازد. درچنين فضاي آموزشي، كودك پژوهش را از ابتدا با كنش و واكنش هاي مناسب مي آموزد و در بدو ورود به فضاي مدرسه نيز بيش از آن كه به حفظ مطالبي غيرقابل لمس، درك و فهم دست به زند، عادت گذشته جست وجومي كند و همه چيز را بي واسطه درمي يابد. آيا سيستم آموزشي ما زمينه اشاعه چنين تجربياتي را در دست? دارد پژوهش امري خلاق و هدفمند است كه از يك سو انگيزه و از سوي ديگر امكاناتي مناسب و درخوررا مي طلبد. اولين گامها در آموزش كودكان قبل از دبستان به صورت كارهاي دستي انجام مي پذيرد، لذا مهارت آموزي دست و مغز در سالهاي آموزش ابتدايي از ضرورت هاي نظام آموزشي است. (( پريا. پ ) ) يكي از دانش آموزان دبستاني مي گويد: ((در كلاس اول با خواندن هر يك ازحروف الفباي فارسي، مي بايست كارت مربوط به آن صدا يا حرف را تهيه مي كرديم و بهترين آنهارا روي ديوار كلاس نصب مي كرديم. اما بعد از مدتي متوجه شدم تمام كارتهاي نصب شده بر روي ديوار از ميان كارهاي انجام شده توسط والدين انتخاب مي شود، با آموزگار صحبت كردم اما تغيير چندان محسوسي در رفتار او مشاهده نكردم. براي من مهم بود كه كارتي با نام بچه ها بر ديوار كلاس آويزان شود. )) مادر ( (سارا - ن )) دانش آموز يكي از مناطق تهران با اشاره به مشاركت بچه ها در كارهاي كلاسي مي گويد: ( (به مناسبتهاي مختلف دانش آموزان دبستان... براي شركت در نمايشگاه و جشنها مي توانستند كارهاي هنري و دستي خود را ارائه دهند. اما دخترم تنها زماني موفق مي شد كه در اين جشنواره هاي دبستاني - منطقه اي شركت كند كه من در تدارك (گاه صد درصد ) آثار دخالت مي كردم. مي دانستم اين كار آموزشي بي فايده است ولي در هر حال بچه ها در مدرسه بر سر آثار توليدي والدين رقابت مي كردند، دراين رقابت زمينه هاي مادي خانواده ها نيز بي تاثير نبود. پژوهش در مقاطع راهنمايي و دبيرستان نيز سرنوشت بهتري از اين مقطع ابتدايي ندارند. والدين دانش آموزان اين مقاطع نيز در خلق آثار و كارها دخالت مي كنند. مناطق آموزشي در تهيه آمار بالاي تحقيقات خوب با هم رقابت مي كنند، بي آن كه به انجام آن توسط دانش آموز دقت نظر داشته باشند. اغلب پژوهش براي دانش آموزان هرمقطع آموزشي لذت بخش است، مطالب آن فراموش شدني نيست و مي تواند شالوده ذهني - فكري دانش آموزان را به كلي تغيير دهد و سبب ارتقاي علمي آنها شود. اگر طرح پژوهش در مدارس طرحي جامع باشد، اجراي پژوهش مي بايست تمامي جامعه آموزشي ايران اعم از شهري و روستايي را دربرگيرد. از طرفي زماني طرح پژوهش فراگير است كه ابزار كارآمد آن در دسترس باشد. لذا ابزار پژوهشي مناسب عبارتند از: الف - مربي راهنماي متخصص، ب - منابع مورد نياز براي مطالعه بيشتر، ج - آزمايشگاه و ابزار ضروري. قبل از اقدام به انجام هر طرح صحيح و موفق، آموزش شرط لازم و ضروري است. پژوهش، سبك و سياق خاصي را مي طلبد كه مي بايست به نوجوانان آموزش داده از شود آن جا كه استثنا در آموزش نمي تواند متضمن اجراي موفق يك طرح پژوهشي از نظر دسترسي به تمامي استعدادهاي موجود باشد و از طرفي ديگر عده بسيار كمي از دانش آموزان به چنين الگوهايي در منزل دسترسي دارند، لذا اين راهكارها مي بايست در سيستم آموزشي - پژوهشي حضوري فعال داشته باشد. نگاهي به راهنماي ضميمه آموزش و پرورش منطقه.. كه در چند بند براي دانش آموزان كلاس چهارم و پنجم ابتدايي، جهت انجام تحقيق موضوعات خواسته شده، تنظيم شده است، ما را از تحليل و تفسير در مفهوم پژوهش نظام آموزش و پرورش فعلي ايران بي نياز مي كند. مراحل كار و تحقيق دانش آموزان -موضوع 1 را انتخاب كنيد. - 2 مطالب مختلف خواندني را جمع آوري نماييد. - 3 فهرستي از منابع قابل استفاده را تهيه كنيد. - 4 جمع آوري نمودار - تصاوير مختلف (هماهنگ با موضوع ). - 5 مطالعه مجدد پيش نويس و غلطگيري. - 6 پاكنويس و مرتب كردن تحقيق به ترتيب زير. الف ) نوشتن موضوع در صفحه +اول تهيه كننده يا +تهيه كنندگان نام مدرسه و پايه و مقطع +تحصيلي نام معلم و متصدي. ب ) نوشتن فهرست مطالب. ج ) مقدمه اي متناسب با موضوع انتخاب شده خود. د ) ارائه مطالب همراه با تصوير، نمودار - جدول. _ه ) نوشتن منابع استفاده شده با ذكر نام منبع و نويسنده. ي ) نوشتن نظرات، پيشنهادات و ارائه موانع و مشكلات تحقيق. منابع مورد نياز براي مطالعه، مهمترين ابزار يك تحقيق و محقق هستند. به ليست موضوعات پيشنهادي كنفرانس علمي دانش آموزي نگاهي بيندازيم. فهرست موضوعات كنفرانس علمي دانش آموزان فراتر از كتاب تكنولوژي آموزش عمومي كلاس چهارم و پنجم مقطع ابتدايي - 1 كاربرد كانيها در زندگي روزمره انسان - 2 معرفي گياهان و جانوران انگلي - 3 تاثير و نقش انسان در طبيعت - 4 حيوانات ماقبل تاريخ - 5 فسيل و نقش آن در زندگي انسان - 6 غزوات مهم پيامبر اسلام (ص ) - 7 اهميت مطالعه علم جغرافيا - 8 مقايسه نواحي مختلف ايران - 9 زندگي پيامبر از مبعث تا هجرت - 10 دنياي شگفت انگيز ماهيها - 11 زندگينامه يكي از شاعران ايران - 12 داستان يكي از پيامبران در قرآن كريم - 13 راههاي خداشناسي - 14 مقايسه حكومت شاهنشاهي با جمهوري اسلامي - 15 نقش يادگيري علم رياضيات در زندگي بشر - 16 قسمت هاي مختلف بدن انسان - 17 خواص جمع - 18 كتابهاي مرجع - 19 سنگ ها - 20 آتشفشان پدر زهرا. ف - دانش آموز مقطع پايه پنجم ابتدايي مي گويد: روزهاي متوالي به مراكز مختلف چاپ و نشر كتب كودكان و نوجوانان به اميد يافتن منابعي كه دخترم بتواند از آنها براي شركت در اين كنفرانس علمي استفاده كند، سر زدم، اما بي فايده بود. در برخي زمينه ها حتي براي بزرگترها هم كتاب مرجعي جهت مطالعه موجود نبود. معدود كتب موجود نيز تنها اجازه برداشتي تكراري را مي داد. برخي موضوعات نيز مي توانست توسط عده زيادي انتخاب شود و برخي اصلا قابل انتخاب نبود. بنابراين در پژوهش قبل از دانشگاه، مخاطبين واجد شرايط چون از نظر دانش موضوع مورد تحقيق نيازمند مطالب زبان فارسي هستند، لذا اين كتب مي بايست براي دانش آموزان قابل استفاده باشد و اين در حالي است كه در دسترس بودن منابع نيز از اهميت ويژه اي برخوردار است. در دسترس بودن به معناي عام كلمه به گونه اي كه در اختيار تك تك اعضاي جامعه آموزشي ايران قرار گيرد. با نگاهي گذرا به بازار نامنسجم كتاب كودك و نوجوان و توجه به اين مساله كه تحقيق فراتر از رونوشت كردن يك كتاب است، سرگرداني والدين براي يافتن منبع مورد نياز به شرط وجود وقت، دانش لازم و هزينه كافي قابل درك خواهد بود. پس در امر پژوهش نظري و تهيه منابع مورد نياز براي مطالعه مي بايست به نكات زير توجه نماييم: * بازنگري و ايجاد ثبات در موضوعات كتب درسي، * جمع آوري موضوعات و كتابهاي جنبي موجود در بازار براساس گروههاي سني آموزشي، * منطبق كردن منابع موجود با موضوعات كتب درسي، رفع كمبود موضوعي بازار كتاب كودكان و نوجوانان براساس گروه سني و مقاطع آموزشي، * ايجاد كتابخانه غني در مدارس، * ايجاد ارتباط دانش آموزان و كتابخانه در مدارس، * تخصيص ساعات پژوهش در برنامه هفتگي مدارس. كودك و نوجوان ايراني از نظر هوش و ذكاوت و دقت نظر در آموزش و پژوهش با ديگر همسالان خود در كشورهاي پيشرفته يكسان است. آن چه آنان را از ديگران متمايز مي سازد نبود برنامه ريزي صحيح آموزشي از يك سو و كمبود امكانات پژوهشي صحيح از سوي ديگر است، لذا آنان نياز دارند تا اعتماد به نفس تحليل رفته خود را سالهاي اخير بازيابند و هدف واقعي تحصيلات و تاثير اصولي آن در جامعه را دريابند. بنابراين لازم است كه مسئولان و كارشناسان آموزشي به مقوله پژوهش و تحقيق در مدارس همت گمارند.