Hamshahri corpus document

DOC ID : H-810119-54662S1

Date of Document: 2002-04-08

آثار مواد مخدر بر بدن امروزه دانش روانشناسي و روانپزشكي توانسته است اثر داروها و مواد به روي بدن و نيز انگيزه هاي رواني در زمينه مصرف موادمخدر را روشن نمايد. آنهايي كه در خود آمادگي سوءمصرف مواد را با مي بينند، كمي صبر و حوصله و تحمل مي توانند همان نتايج اوليه اي را كه از مصرف مواد مخدر يا الكل به دست مي آورند، از روان درماني و داروهاي شيميايي موجود، به دست آورند، بدون اينكه آثار مخرب و بعدي اعتياد گريبان آنها را بگيرد. يعني آثار تسكيني موقت و ناپايدار مواد اعتيادآور، باروشهاي پزشكي ديگري به دست مي آيند كه معمولا ارزانتر، در دسترس تر و بدون عواقب ويرانگر هستند. بايد به وضوح گفته شود كه مواد مخدر فقط براي بيماران سرطاني نزديك به مرگ آن هم با مدتي كوتاه و تحت نظر پزشك (اگر لازم بداند ) مورد استفاده طبي دارد. آثاري كه در زير ذكر مي شود در واقع از علل مهم اعتياد به مواد مخدر است. خوشبختانه روانشناسي، روانپزشكي و داروشناسي آنقدر پيشرفت كرده كه بتواند در رفع مشكلات رواني وطبي شخص كمك كند تا او به سمت مواد نرود. آثار مواد مخدر بر بدن مهمترين محل اثر آنها بر مغز است. در مغز گيرنده هايي وجود دارد كه اين مواد بر آنها اثر مي كنند. اين گيرنده ها به 3 گروه تقسيم مي شوند: - 1 اثر بر گروه اول سبب تنظيم و كاهش احساس كاهش درد فعاليت مركز تنفس، يبوست و اعتياد مي شود. - 2 اثر برگيرنده هاي دوم سبب كاهش احساس درد افزايش حجم ادرار و ايجاد حالت آرامش مي شود. - 3 اثر مواد مخدربر گيرنده هاي گروه سوم سبب كاهش احساس درد مي شود. حدود بيست و پنج سال پيش مشخص شد كه در بدن انسان موادي شبيه مواد مخدر (مرفين ) توليد مي شود كه مهمترين آنها به نام آندورفين ها و آنكفالين ها است. به طور طبيعي وقتي بدن دچار آسيبهاي دردزا و حوادث ناراحت كننده مي شود مغز اين مواد را ترشح مي كند و سبب كاهش احساس درد و ناراحتي مي شود. اثر مواد مخدر بر روي سيستم پاداش در شرايط معمولي وقتي بشر از انجام دادن كاري لذت ببرد و به عبارتي ديگر پاداش بگيرد، از مناطق پائيني مغز او موادي به اسم دوپامين و نوراپي نفرين ترشح مي شود و بر روي قشر و ساير مراكز حياتي آن اثر مي كند و احساس لذت و پاداش به او دست مي دهد و سعي در تكرار آن عمل دارد. يكي از آثار مهم مواد مخدر فعال كردن همين سيستم است. بنابراين كساني كه يكبار با اين مواد آشنا مي شوند چون سيستم پاداش در مغز آنها تقويت شده، تمايلي شديد به تكرار مصرف آنها پيدا مي كنند. از بين مواد مخدر هروئين خيلي راحت تر در چربي حل مي شود. مغز انسان مقدار زيادي چربي دارد، بنابراين در مقايسه با مرفين و مشتقات آن، هروئين پس از مصرف در طي زمان كوتاهتري روي مغز اثر بنابراين مي كند آثار پاداش دهنده و خوشي آور و ضد درد سريعتري دارد. كدئين كه از مشتقات ترياك است به آساني در سيستم گوارش جذب شده و در بدن تبديل به مرفين مي شود. در يك مطالعه روشن شده كه در معتادين، يكي از آثار مصرف مواد مخدر كاهش جريان خون در بعضي از نواحي مغز است. اما گذشته از آثار ثابت شده مواد مخدر، مردم ممكن است با باورهاي غلط زير، اقدام به مصرف آنها نمائيد: - 1 براي تسكين درد: اين مواد واكنش انسان را نسبت به حس درد كاهش مي دهند و روي عامل اصلي ايجاد درد هيچگونه اثري ندارند. بسياري از بيماري هاي بشر با درد همراه است، از جمله اضطراب، افسردگي، بيماريهاي استخوان و مفاصل، سرطانها و بيماريهاي عفوني. اما مصرف كنندگان و توصيه كنندگان به مصرف مواد توجه ندارند كه نسبت به اثر ضد درد اين مواد تحمل ايجاد مي شود. يعني مثلا در پنجمين مصرف براي اينكه همان درد اوليه كاهش يابد بايد مقدار بيشتري مصرف شود، كه اين مقدار گاهي تا 30 برابر مقدار مصرف اوليه لازم مي گردد. - 2 عقيده غلط ديگري كه وجود دارد اثر اين مواد برروي بيماريهايي مثل قند يا ديابت به است نظر مي رسد چنين باورهاي غلطي توسط قاچاقچيان دامن زده مي شود تا درآمد مالي بيشتري كسب كنند. يا مصرف كنندگان اين ادعا را مطرح مي كنند تا خود را گناهكار جلوه نداده، بگويند ما براي پيشگيري يا درمان اين مواد بيماريها، مصرف مي كنيم. در هيچ تحقيق علمي اثر پيشگيري كننده ودرماني براي اين مواد ثابت نشده است. - 3 گاهي افراد بي اطلاع توصيه مي كنند كه مصرف موادمخدر براي كاهش آلام روحي و اضطراب و افسردگي وساير بيماري هاي رواني كه نسبتا شايع و به شدت آزاردهنده هستند، مفيد مي باشد. اضطراب معمولا باتنگي نفس، احساس خفگي، طپش و احساس ناراحتي در قلب، سنگيني سر، احساس درد و ناراحتي در شكم ودرد در ساير قسمتهاي بدن همراه است. تفكر غلط اثر تسكيني مواد مخدر بر بيماري هاي رواني واضطراب از آنجا ناشي شده كه اين مواد داراي اثر تسكين بخش و آرام بخش هستند، هرماده آرام بخشي علائم ظاهري اضطراب را كاهش مي دهد، اكثر بيماري هاي روحي همراه اضطراب هستند، افسردگي كه بيماري قرن است در بسياري از موارد همراه با اضطراب است. بنابراين در اوائل مصرف، شخص كه به هر علت دچار اضطراب وناآرامي روحي است ممكن است بامصرف مواد احساس آرامش كند. اما اين پديده ثابت شده كه در افراد مضطرب و ناآرام پس از اولين مصرف، خطر اعتياد بسياربالا است و مواد اعتيادآور قطعا پس از مدتي، خود افسردگي زا و به تبع آن اضطرابآور خواهند بود. يعني در نهايت نه تنها با مصرف مواد مخدر افسردگي، اضطراب و آلام روحي انسان كاهش نمي يابد، بلكه تشديد هم مي شود زيرا تغيير خلق و ايجاد حالت شادي كاذب توسط موادمخدر فقط دراوائل مصرف ايجاد شده است. نوجوانان و جوانان در مقطعي از زندگي خود هستند كه بحران و ناآرامي روحي واضطراب فراواني دارند و به همين دليل است كه با اولين آشنايي ها خطر اعتياد در آنها زياد است. نوجوان روابط اجتماعي و خانوادگي آرام وحمايت كننده اي لازم دارد تا آلام روحي او كاهش يافته به سمت اعتياد نرود. - 4 توصيه ديگري كه ناآگاهان براي مصرف مواد مخدر دارند در مورد مشكلات روابط جنسي مردان بخصوص مردان جوان است. مشكلات جنسي درآنان معمولا ريشه در هيجانات و اضطرابات شخص اگراين دارد مواد در موارد نادري از مشكلات فوق بكاهد، در طولاني مدت باعث ايجاد افسردگي وكاهش ميل جنسي مي شود. -مواد 5 مخدر يعني مشتقات مرفين حركات پيش برنده روده ها را كند مي كند و ترشحات آن را كاهش مي دهد. دردهاي دستگاه گوارش مي تواند ناشي از افزايش حركات دودي روده ها در باشد اسهال اين حركات سريع وگاهي دردناك مي شود. در بسياري از هيجانات و اضطرابها حركات لوله گوارش مختل شده، افزايش ياكاهش مي يابد. مثلا در روده هاي تحريك پذير عصبي دل درد، دل پيچه يااسهال و يبوست متناوب وجود دارد. اگر مبتلايان به اين بيماريها بامواد مخدر آشنا خطر شوند، اعتيادجدي است. مثلا در مورد اسهال كه همراه با افزايش حركات روده اي است، اگر مشتقات ترياك در دسترس شخص بيمار قرار بگيرد باتوجه به كند كردن حركات پيش برنده روده و بهبود ظاهري اسهال خطر اعتياد بعدي را دارد. - 6 متاسفانه بعضي از كساني كه پس از رانندگي ممتد دچار خستگي مي شوند پس ازچند بار مصرف و احساس رفع خستگي و سرخوشي كاذب، در دام اعتياد گرفتار مي شوند. - 7 اين مواد حالت خمودگي ابرگرفتگي شعور و آگاهي ايجاد مي كنند يعني مي توانند بيداري بيش از حد بشر را كاهش دهند. زندگي پيچيده امروز، نياز به كار فكري زياد و گاهي خسته كننده دارد در واقع آدمهاي پركار و آنهايي كه در زندگي روزمره با مسائل پيچيده برخورد مي كنند مجبورند با تمام قواي فكري وذهني خود وارد ميدان شوند. يعني بشر امروز براي تطابق با شرايط روزمره، بيش از حد بيدار و شايد دائم در حال جنگ فكري است، در حد اعلاي اين پديده بعضي آدمها همانند خروس جنگي دائم هوشيارتر از مردم ديگر هستند. موادمخدر و الكل اين حالت بيداري بيش از حد را كاهش مي دهد. بنابراين آنهايي كه كار فكري شديد يكنواخت و خسته كننده مي كنند با اولين آشنايي ها در معرض ابتلاي به اعتياد هستندو موادمخدر و الكل ابتدا آنها را آرام مي كند اما پس از مدتي قدرت مبارزه، كار وثمربخشي را از آنها مي گيرد. - 8 قسمت اعظم دردهاي بشر روانزاد است انواع كمردردها پشت درد، سردرد، دل دردهاي مزمن، دردهاي عضلاني و استخواني، مي تواند جنبه رواني داشته كساني باشد كه با مراجعه به پزشكان مختلف واستفاده از روش هاي مرسوم فرهنگي، تسكيني براي درد خود نمي يابند، در مقابل مواد مخدر بسيار آسيبپذير هستند. اين مواد اصل درد و عامل ايجادكننده درد را از بين نمي برند فقط شخص را نسبت به درد بي تفاوت مي كنند. مثلا اگر كسي شكستگي داشته باشد، درد ايجاد شده سبب كم حركتي يا بي حركتي عضو شكسته شده مي شود و فرصتي براي محل شكسته ايجاد مي شود تا استخوان سازي صورت گرفته و محل شكستگي ترميم يابد اما مواد مخدر واكنش انسان را به درد كه همان بي حركتي وكم حركتي است از بين برده وعضو حركت كرده مي تواند جوش خوردن شكستگي را به تاخير بياندازد. - 9 در مسير اعتياد بتاآندورفين هاكه مواد شبه مخدر درونزاد هستند كاهش مي يابد، زيرا با ورود مواد مخدر خارجي به بدن سلولهاي مغز شخص معتاد تنبل شده و اين مواد درونزاد را ترشح نمي كنند و مرفين خارجي جاي شبه مرفين هاي مفيد وتوليد شده در بدن شخص را مي گيرد. بنابراين پس از ترك اعتياد و در حين آن كه مواد مخدر خارجي به بدن نمي رسد و مغز، ديگر مواد شبه مرفين درونزا ترشح نمي كند، درد و حالت روحي ناخوش و اضطراب و بيقراري در شخص زياد است كه البته پس از مدتي كه از ترك بگذرد مجددا مغز مواد لازم را ترشح خواهد كرد. - 10 باكاهش آندورفين ها (مواد شبه مرفين درونزا ) در مغز شخص معتاد و بدن او، خاصيت دشمن كشي مونوسيت هاكه از سلولهاي دفاعي بدن هستند كاهش مي يابد. بنابراين شخص معتاد نسبت به افراد سالم به عفونت ها حساستر است و زودتر مبتلا مي شود. مواد مخدر آن دسته از سلولهاي دفاعي بدن را كه مسئول از بين بردن مهاجمين به بدن هستند، كاهش مي دهند و نيز با كاهش فعاليت آنها مي توانند سبب رشد سلولهاي سرطاني كاشته شده در بافتهاي طبيعي بدن گردند. دكتر محمد فلاح زاده روانپزشك - استاديار دانشگاه