Hamshahri corpus document

DOC ID : H-810118-54650S2

Date of Document: 2002-04-07

تغيير آب و هوا و كاهش اكسيژن آب اقيانوس ها گازهاي گلخانه اي يك خطر روبه رشد است اشاره: دانشمندان و پژوهشگران به تازگي هشدار داده اند كه ميزان جذب گاز كربنيك منتشر شده در پيرامون كره زمين توسط اقيانوس ها به سرعت كاهش مي يابد، زيرا در اقيانوس ها جذب اين گاز به مرحله اشباع رسيده است. اين خطر بزرگي است كه زندگي را در كره زمين تهديد مي كند. اشباع شدن اقيانوس ها از گاز كربنيك كه بخش عمده آن بر اثر فعاليت هاي صنعتي در كره زمين توليد مي شود، خطر كاهش شديد اكسيژن در اين منابع عظيم آبي را در پي دارد كه منجربه نابودي بسياري از گياهان و جانوران آبزي خواهد شد و سپس، خطرات عمده اي بر اثر اين كاهش متوجه تمامي موجودات زنده در كره زمين مي شود. به همين دليل بسياري از كشورهاي جهان بر اجراي موافقتنامه كيوتو مبني بر كاهش توليد گازهاي گلخانه اي پافشاري مي كنند و متاسفانه ايالات متحده آمريكا عليرغم آنكه از توليدكنندگان اصلي اين گازهاست، از موانع اصلي اجراي موافقتنامه كيوتو مي باشد. مقاله حاضر، چشم انداز نگران كننده اي را درباره دگرگوني زيانبار آب و هواي جهان بر اثر گازهاي گلخانه اي، ترسيم كرده است. يكي از عوامل مهم در زندگي انسانها آب و هواست; انسانها از ابتداي پيدايش براي رفع نيازهاي خويش و حفاظت در مقابل سرما و گرما، مجبور بودند خود را با وضعيت آب و هوايي محيط زيستشان تطبيق دهند و آن شرايط را بشناسند. وضعيت گفتار، خوراك، پوشاك و... همگي تابعي از شرايط اقليمي هر نقطه از كره مسكوني زمين، براي هر فرد بوده و مي باشد. در آثار فيلسوفان و دانشمندان يونان باستان بارها و به اشكال مختلف با توضيح اين مقوله و بويژه با تعبيرهاي ( (آب و هواهاي سه گانه گرم، معتدل و سرد ) ) روبه رو مي شويم. بقراط بين سالهاي 460 تا 375 قبل از ميلاد اولين كتاب را در اين زمينه به نام (( هواها، آبها و مكان ها ) )نوشت كه در آن بر اهميت آب و هوا در ارتباط با سلامت انسان بسيار تاكيد شده است. بطلميوس، حدود دو قرن بعد از ميلاد، براساس اختلاف حرارت، سرزمينهاي شناخته شده آن روزگار را به هفت اقليم تقسيم كرد (به نظر بعضي از صاحبنظران، اصطلاح ((هفت شهر ) ) و ((هفت اقليم )) كه در ادبيات و حكمت ايران وارد شده است، الهامي از نظريات بطلميوس را در خود دارد. ) از آنجا كه تقسيم بندي بطلميوس براساس دايره هاي مداري است، اقليمهاي هفتگانه وي را اقليمهاي هندسي نيز ناميده اند. از آن به بعد، اقليم شناسي روز به روز بعد وسيع تر و علمي تري به خود گرفت. اما وضعيت حال حاضر علم آب و هواشناسي در جهان، نتيجه تطور آن در طول قرون هفدهم ميلادي به بعد است. مطالعه آبو هوا در قرون هفدهم و هجدهم جنبه توصيفي داشت و در آن بر جمع آوري دانسته هايي درباره مناطق مختلف روي زمين تاكيد بسيار مي شد. از قرن نوزدهم، استفاده از نقشه براي مطالعه تفاوتهاي مكاني آب و هوا رايج شد و اين قرن، گشتنگاه آب و هواشناسي توصيفي به آب و هواشناسي تبييني ( علمي ) شد. قرن بيستم دوران شكوفايي آب و هواشناسي علمي بود و مكتبهاي مهمي در اين علم ايجاد استفاده شد از صنعت و تكنولوژي نيز از اين قرن در اين علم باب شد. آب و هوا و انسان در سالهاي اخير، دنياي علم و مجامع عمومي جهان در برابر اين سوال جدي قرار گرفته اند كه ميزان تاثير فعاليتهاي انسان در اقليم چقدر است. مثلا از مدتها قبل مي دانيم كه قطع درختان، احداث سدهاي بزرگ آبياري، خشكانيدن باتلاقها و سرانجام گسترش مناطق مسكوني باعث تغيير اقليم در مقياس محلي و موضعي مي شود. اما تازه متوجه شده ايم كه براثر فعاليتهاي مختلف انساني، خطر تغييرات اقليمي در مقياس سياره اي هم ممكن است وجود داشته باشد و ناپايداري وضعيت آب و هوايي جهان كه ناشي از اين فعاليتهاست، ما را با امواج بسيار شديد گرما، خشكسالي ها و سيل هاي مهيب، طوفانهاي شديدا مخرب و آتش سوزي هاي گسترده تر جنگلي تهديد مي كند. همچنين تغييرات ايجاد شده در ميزان بارش باران و دماي مناطق گوناگون مي تواند توليد غذا، تنوع زيستي كره زمين، نظام هاي زيست بومي و نيز سلامت انسان را از طريق گسترش دامنه بيماريهاي گرمسيري به خطر اندازد. اصولا منظور از اين خطر، خطري است كه از افزايش گاز كربنيك بوجود آمده است. گاز كربنيك در طيفي وسيع و به صور مختلف (به صورت جرم زيستي يا بيوماس - مثلا در تركيب و ساختار درختان جنگلي و مردابها - و نيز همراه با بعضي رسوبات و نهشته ها - گاز طبيعي، نفت و زغال سنگ ) در زمين موجود است، اما تنها، موجودي آن در جو زمين است كه با تاثير در بيلان تابشي خورشيد به صورت تاثير گلخانه اي در روند تغييرات اقليمي نقش مهمي ايفا گاز مي كند كربنيك از دورانهاي گذشته به شكل زغال سنگ، گاز و نفت در زمين ذخيره شده است. وجود اين ذخاير، خود دليلي بر غلظت بيشتر گاز مزبور در جو روزگاران گذشته است كه به معني تاثير گلخانه اي شديدتر و وجود گرماي بيشتر در آن دوره ها است. امروزه اين روند در حال برگشت است; بدين معني كه با مصرف فزاينده سوختهاي فسيلي در صنايع و مصارف خانگي، پيوسته مقدار زيادي گاز كربنيك در جو رها در مي شود حقيقت، فرايندي كه طبيعت طي ميليونها سال انجام داده است، انسان ظرف چند صد سال انجام مي دهد. سنجش مستقيم ميزان گاز كربنيك جو از اوايل سال 1957 در ايستگاه مونالوا در هاوايي (كه در معرض تاثير فعاليتهاي صنعتي قرار ندارد ) شاهدي بر تغييرات افزايشي اين گاز است و اين روند را به وضوح در معرض ديد قرار مي دهد. براساس يافته هاي پژوهشي ميزان گاز كربنيك جو در سال حدود 1957 بوده ppm 314 است در حالي كه طي حدود 20 سال مقدار آن به ppm 330 رسيده است. احتمالا مقدار گاز كربنيك جو در قرن گذشته ppm 290 بوده است. همچنين سوخت مواد فسيلي از سال 1850 تاكنون 9 1014 xحدود تن گاز كربنيك وارد جو زمين كرده است و در حال حاضر، افزايش سالانه آن رقمي در 9 105 xحدود تن است. البته مقداري از اين گاز را اقيانوسها جذب مي كنند، اما بايد توجه داشت كه قدرت جذب اقيانوس ها محدود است; بنابراين مي توان تصور كرد كه با اشباع شدن آب اقيانوس ها از اين گاز، روند افزايشي مقدار گاز كربنيك جو شتابي قابل ملاحظه بيابد. براي آگاهي از ميزان تغيير احتمالي اقليم، مدلهاي بسياري از فرايندهاي فيزيكي و شيميايي در جو، با توجه به رابطه متقابل جو با آب اقيانوسها، پوشش گياهي، پهنه هاي يخ و برف لازم است. نظر به محاسباتي كه تاكنون انجام گرفته است دو برابر شدن ميزان گاز كربنيك موجود ( ppm) 600300 دماي سطح زمين را 35 درجه سلسيوس افزايش خواهد داد; در عين حال، رطوبت جو و ميزان بارندگي نيز روبه فزوني خواهد رفت. بنابر اظهار نظر كارشناسان سازمان محيط زيست آمريكا، روند تاثير گلخانه اي زمين در دهه 1990 شديدتر از گذشته بوده است و اين روند تا قرن 21 ادامه مي يابد به طوري كه دماي سطح كره زمين تا سال 2040 به طور متوسط 2 درجه سلسيوس و تا سال 2100 حدود 5 درجه سلسيوس افزايش مي يابد. از آنجا كه افزايش دما در مناطق قطبي مي تواند بيش از دو برابر ميانگين ياد شده باشد، پهنه هاي يخ در ابعادي وسيع ذوب خواهد شد كه خود با افزايش سطح آب اقيانوس ها، به اندازه يكي دو متر، همراه خواهد بود و اين پديده بسياري از كرانه هاي ساحلي را به زير آب خواهد كشيد. فرجام سخن از سال 1950 تاكنون بخش عمده انتشار گاز كربنيك ناشي از افزايش سرانه انتشار آن در كشورهاي صنعتي بوده است. اما افزايش جهاني اين گاز در آينده بر اثر افزايش ميزان سرانه انتشار آن در كشورهاي در حال توسعه رخ خواهد داد. ميزان انتشار سرانه در اين كشورها تا سال 2050 بيش از دو برابر افزايش خواهد يافت و از/0 5تن كربن به ازاي هر نفر در سال 2000 تا آن سال /1 2به تن خواهد رسيد. از سوي ديگر نتيجه اين انفعالات باعث تغييرات اقليمي بسيار متنوع محلي مي شود كه در نهايت توزيع كشت و سيستمهاي كشاورزي را كاملا در هم مي ريزد. با توجه به نياز آينده بشريت به غذا و نياز به استفاده از زمينهاي بيشتر براي كشاورزي، اين استفاده به زيستگاههايي كه از تنوع زيستي وحشي برخوردارند نيز سرايت كرده و با استفاده از اين زيستگاهها به عنوان زمين هاي كشاورزي، بسياري از گونه هاي وحشي گياهاني كه امروزه در كشاورزي نقش مهمي دارند و همچنين گونه هايي كه حاوي ماده ژنتيكي هستند و منبع سلامتي و رشد محصولات كشاورزي نيز به شمار مي روند از بين رفته و محصولات آتي كشاورزي در برابر آفات و بيماريها ضعيف مي شوند. از سوي ديگر، جنگل ها نيز از اين تهديد مصون نيستند. جنگل ها به عنوان انبار ذخيره كربن در تنظيم آب و هوا نقش كليدي دارند و جنگل زدايي سبب مي شود مقادير عظيمي كربن آزاد شود. براساس برآوردهاي صورت گرفته يك چهارم كربن منتشر شده جهان از پاك تراشي جنگل ها نشات مي گيرد. صدمه ديدن و آسيب اين خدمات عظيم، پايداري و سازگاري محيط زيست جهاني را كه اقتصاد و جمعيت جهان به آن وابسته است، تضعيف مي كند. كلام آخر اينكه: در دنيايي كه فضاي زندگي انسانها در آن تثبيت شده است و امكان مهاجرت و جابه جايي وسيع همچون گذشته وجود ندارد، نوسانها و تغييرات اقليمي، حتي اگر جنبه هاي منفي تغيير اقليم در يك منطقه با جنبه هاي مثبت آن در منطقه اي ديگر برابري كند، باعث ايجاد مسائل و مصايب بغرنج و پيچيده اي خواهد شد. تنها با هشياري و كنترل و اجراي طرحهاي جامع توام با برنامه ريزيهاي دقيق و صحيح و سرانجام مشاركت همه مردم جهان مي توان از ابعاد اين گونه ضايعات كاست و به آينده زمين اميد داشت. محمد مكي آبادي