Hamshahri corpus document

DOC ID : H-810117-54628S1

Date of Document: 2002-04-06

بسياري از مشاغل امروزي با توسعه فناوري اطلاعات دچارچالش مي شوند فناوري اطلاعات نه تنها خود موجب توليد موقعيت هاي جديد شغلي شده بلكه زمينه ساز تغييرات بنيادي در بسياري از مشاغل ديگر هم بوده است براساس گزارش سازمان جهاني كار، كشورهاي جهان تا سال 500 2010 بايد ميليون شغل جديدايجاد كنند كه اين امر اهميت بحران اشتغال و لازمه پرداختن به آن را بيش از پيش مشخص مي سازد اشاره: ما درحال ورود به اقتصاد جديدي هستيم كه نيروي محركه آن فناوري، انرژي آن اطلاعات و هدايت كننده آن دانش و آگاهي است. بسياري از صاحبنظران بر اين باورند كه چنين اقتصادي سطح اشتغال جهاني را با چالش هاي زيادي روبه رو خواهد كرد. ازاين رو به منظور بررسي تاثيرات فن آوري اطلاعات بر اشتغال و باتوجه به اهميت اشتغال زايي و وظايف و محدوديت دولت ها در اين امر با مهندس مهدي فهيمي مدير گروه مديريت تكنولوژي مجتمع دانشگاهي مديريت و مهندسي صنايع دانشگاه صنعتي مالك اشتر گفت وگويي انجام داده ايم كه در زير مي خوانيد: آقاي فهيمي! در عصر حاضر اشتغال زايي يكي از مهمترين دغدغه هاي مديران و برنامه ريزان اقتصادي جوامع بشري است و هر روز نيز دامنه اين معضل درحال افزايش به است نظر شما مكانيزه شدن امور و روند ماشيني شدن بسياري از فعاليت ها و فناوري اطلاعات تا چه حد در رشد پديده بيكاري موثر بوده? است شايد بتوان گفت كه هيچ پديده اي به اندازه اشتغال در عصر حاضر مورد نظر برنامه ريزان اقتصادي نيست. براساس گزارش سازمان جهاني كار كشورهاي جهان تا سال 2010 بايد 500 ميليون موقعيت شغلي جديد ايجاد كنند كه اين امر به مراتب بحران اشتغال و لازمه پرداختن به آن را بيش از پيش مشخص مي كند. اما اين كه مكانيزه شدن امور مختلف موجب افزايش بيكاري شده است يك نظريه قديمي است كه هنوز در جهان طرفداراني دارد و به صورت جدي مطرح است. امروزه برخورداري از شغل مناسب جزو يكي از اجزاي اصلي تشكيل دهنده حقوق شهروندان به شمار مي رود كه به طور حتم اهميت آن از حقوق سياسي آنها و حضور در صحنه انتخابات كمتر اشتغال نيست تابعي از ارزش هاي حاكم بر يك جامعه است و مستقيما در ارتباط با نيازهاي زيستي، آموزشي، بهداشتي، رفاهي، روحي و معنوي افراد جامعه قرار دارد. به عنوان مثال تمايل جامعه براي برخورداري از اطلاعات روزآمد و كيفي باب جديدي را فراروي برنامه ريزان اشتغال قرار مي دهد كه مي توانند براي ايجاد موقعيت هاي جديد شغلي بهتر عمل كنند و يا تمايلات علمي و پژوهشي جامعه و نياز به نوآوري ها، اختراعات و استانداردهاي ثبت شده جهان، زمينه هاي كاري جديدي را ايجاد مي كند. از سوي ديگر روند تحولات جهاني مانند تغييرات چشمگير در وضعيت جمعيتي، استقبال از مهاجرت، ظهور فناوري هاي نو، تولد سازمان هاي جديد اجتماعي و طرح ديدگاه هاي نوين در مديريت و سازمان، افق هاي تازه اي را فرآوري برنامه ريزان و مديران امور اشتغال قرار مي دهد. يكي از اين فناوري ها كه طي چند دهه گذشته اساس و بستر تحول در زندگي بشر بوده است، فناوري اطلاعات است. فن آوري اطلاعات نه تنها خود موجب توليد موقعيت هاي جديد شغلي شده، بلكه زمينه ساز تغييرات بنيادي در بسياري از مشاغل ديگر هم بوده است. بسياري از كارشناسان از اين تحولات جهاني با عنوان مولفه هايي ياد مي كنند كه فعاليت هاي روزمره جوامع بشري را به چالش كشيده است و حتي بعضي از آنان اين تحولات را براي روابط انساني مضر مي دانند حال بايد پرسيد اين تغييرات چشمگير كه شما از فناوري اطلاعات به عنوان مهمترين آنها ياد كرديد، چگونه مي تواند مسائلي نظير اشتغال را سامان? دهد با گذشت زمان و روند تحولات جهاني، فعاليت هاي روزمره جوامع با سرعت غيرمنتظره اي درحال مكانيزه شدن هستند. به طوري كه در منزل و در محيط كار و تجارت، آثار انقلاب ريزپردازنده ها به وضوح نمايان انقلاب است اخير درحال متحول كردن روش ها و سرعت فكر كردن، ارتباطات، همكاري، طراحي و ساخت، شناسايي و بهره برداري از منابع، به كارگيري تجهيزات، هدايت تحقيقات، تجزيه تحليل و پيش بيني آينده، بازاريابي، جابه جايي محصولات، نقل و انتقال اعتبارات و در يك كلام، متحول كردن روش زندگي و تجارت است. عوامل ديگري همچون تغييرات اقتصادي، جمعيتي، جهاني شدن، تسهيل در ارتباطات، تحولات شگرف در فناوري و ظهور مشاغل جديد، موجب پيدايش بازار كار تازه اي شده است كه نيروي كار آن نياز به مهارت و آموزش هاي جديدي دارد. افزايش آمار نيروي كار موجب افزايش قدرت خريد افراد جامعه شده و در افزايش تقاضاي جامعه نمود پيدا مي كند. بنگاه هاي تجاري نيز فعاليت هاي خود را توسعه داده تا پاسخگوي تقاضاي جامعه باشند. از طرفي فعال شدن تجارت بين الملل نيز موجب رشد و توسعه اقتصاد جهاني خواهد شد. زنجيره تحركات اقتصادي پيش گفته، زمينه ساز پيدايش مشاغل جديد در همه حرفه ها همچنين مي شود انقلاب فناوري اطلاعات، كاهش هزينه هاي مخابراتي و ظهور شبكه جهاني وب، موجب ورود رايانه هاي پرقدرت شخصي به منازل و دفاتر كار افراد شد. به تدريج نياز زندگي و تجارت، افراد جامعه را در سراسر جهان به هم پيوند داده و مرزهاي جغرافيايي را پشت سر مي گذارد چرخش سريع اطلاعات و سرمايه بين كشورها و افراد جامعه به روند جهاني شدن سرعت بخشيده و اين امر نيز تاثير بسزايي بر وضعيت اشتغال داشته است. مي توان به طور مشخص از مجموعه مشاغلي نام برد كه تحت تاثير فن آوري اطلاعات حذف مي شوند و يا موقعيت جديد و بهتري كسب? مي كنند سخن گفتن از آثار فناوري اطلاعات بر مجموعه مشاغل، امر دشواري است، چرا كه فناوري اطلاعات تا به حال در عين اشتغال زايي، اشتغال زدا هم بوده است. شواهد حاكي از آن است كه فناوري اطلاعات به عنوان يك كاتاليزور براي رشد اقتصادي و اشتغال زايي عمل مي كند. هنگامي كه فعاليت هاي روزمره مكانيزه مي شوند و بهره وري افزايش مي يابد هزينه هاي توليد و تحويل كالا كاهش مي يابند. به عبارت ديگر قيمت تمام شده كالا براي خريدار كاهش يافته و به تبع آن، تقاضا براي خريد افزايش مي يابد. همچنين فناوري اطلاعات موجب شده تا اطلاعات دقيق و روزآمد همواره در دسترس متقاضيان قرار گرفته و آنها را قادر به تصميم گيري يا تصميم سازي بهتر و به موقع كند. اين امر به سهم خود هزينه ها را كاهش داده، سود را افزايش مي دهد و رشد اقتصادي را تسهيل مي كند. اين يك واقعيت است كه در اثر ماشيني شدن فعاليت ها، تقاضاي برخي از صنايع براي نيروي كار كاهش مي يابد. ولي از طرفي، مشاغل جديدي وارد بازار كار مي شوند. ازجمله اين مشاغل عبارتند از طراحي صفحات وب، كارشناس نگهداري و مديريت پايگاه هاي تحت وب، كارشناس سيستم هاي چند رسانه اي، تكنسين ماهواره هاي فرستنده، تكنسين سيستم هاي موقعيت ياب جهاني و متخصصان تجارت الكترونيكي. اين مشاغل نياز به دانش، مهارت و توانمندي هايي دارند كه بعضا در شرح مشاغل قبلي يا حتي كنوني برخي كشورها وجود ندارد. گفته مي شود كه در منطقه برخي از كشورها به واسطه سرمايه گذاري در امرفناوري اطلاعات توانسته اند ميلياردها دلار درآمد كسب كنند. فعاليت اين كشورها درزمينه فوق تا چه حد مي تواند تضمين كننده اشتغال در سال هاي آينده باشد و نقش موثري در بهبود وضعيت اشتغال منطقه ايفا? كند به طور حتم نقش اين كشورها در گسترش فن آوري اطلاعات در سال هاي آينده مشخص مي شود. درحال حاضر يكي از كشورهاي منطقه كه در اشتغال زايي از رهگذر فناوري اطلاعات به موفقيت هاي جهاني دست يافته است، كشور هندوستان است. اين كشور صدور محصولات نرم افزاري خود را ابتدا از ايالات متحده اروپا و ژاپن آغاز در كرد سال 1984 درآمد هند از اين صنعت تنها 10 ميليون دلار و در سال 89 يعني 5 سال بعد به 8 ميليارد دلار رسيد. در تحقيقي كه يكي از شركت هاي بزرگ مشاوره مديري، به نام مك كنزي انجام داد، پيش بيني شده است كه چنانچه صنعت نرم افزار هند روند كنوني را ادامه دهد تا پايان سال 2010 درآمدي بالغ بر ميليارد 87 دلار نصيب اين كشور شده و 2200000 شغل جديد در هند ايجاد خواهد شد. امروزه مراكز تلفن، جوامع پزشكي و بخش هاي مديريت اسناد پزشكي، خدمات بيمه اي، بررسي هاي حقوقي، انجام فعاليت هاي كارگزيني و بهره گيري از خدمات مهندسي ازجمله مشاغلي هستند كه توانسته اند به واسطه استفاده از فناوري اطلاعات دامنه كيفي فعاليت هاي خود را گسترش دهند و به صورتي علمي و روزآمد به فعاليت بپردازند كه اين امر توانسته شاخص هاي اشتغال را دراين بخش ها بهبود بخشد. آنچه تا به حال بيان كرديد در واقع تاثير حضور فناوري اطلاعات در زمان حال است. آينده فناوري اطلاعات را چگونه ارزيابي? مي كنيد انجمن آينده شناسي جهان در هفتمين نشست عمومي خود، طي گزارشي پيش بيني كرده است كه تا سال 2010 ميلادي مشاغل متعارف فعلي وارد چالش جديدي شده و حرفه هاي ارزشمندي به وجود خواهد آمد. هرچند كه فضاي پيش بيني شده، بسياري از مشاغل امروزي را از بين خواهد در برد آن برهه، بسياري از فرمان ها و تصميم گيري ها از طريق سيگنال هاي ديجيتالي و فيبر نوري كه به وسيله ماهواره و فناوري بي سيم پشتيباني مي شوند، مخابره خواهد شد. بديهي است كه شعاع گسترش اين فن آوري ها بستگي به برنامه ريزي هر كشور و صلاحديد رهبران آن دارد. براي درك بهتر از وضعيت آينده، تعدادي از مشاغل از بين حرفه هاي مختلف انتخاب شده و تصوير سال 2010 اين مشاغل به طور اختصار ترسيم خواهد شد. براي درك بهتر از وضعيت آينده آيا مي توانيد تعدادي از مشاغلي را كه در سال هاي آتي به وجود مي آيند نام ببريد و يا نحوه جايگزيني آنها با مشاغل محلي و نوع عملكرد آنها را توضيح? دهيد يكي از مشاغلي را كه در سال هاي آينده دچار تحولات زيادي خواهد شد كشاورزي است. فناوري اطلاعات فعاليت در بخش هاي كشاورزي را به جايي مي رساند كه كشاورزان تنها به عنوان مديران مزرعه و عمدتا در داخل ساختمان فعاليت خواهند كرد. در سال هاي آينده اطلاعات محيطي از طريق حساسه هاي هوشمند به رايانه و دفتر كار كشاورز مخابره شده و كشاورزان به راحتي به تحليل وضعيت خاك، سلامت گياهان و درختان، حد آماده بودن محصول براي برداشت، تلفيق كود و غذاي مورد نياز خاك، رطوبت و بسياري عوامل ديگر خواهند پرداخت. در آن زمان كشاورزان بايد بتوانند خود به تحليل وضعيت بازار پرداخته و با پيش بيني وضعيت جوي، بهره وري كشت و برداشت را ارتقا دهند. آنها داده هاي مورد نظر را وارد رايانه نموده و رايانه پس از پردازش اطلاعات، فرمان هاي لازم را براي تجهيزات و سيستم هاي نصب شده در مزرعه مخابره خواهند كرد. در سازمان هاي پليسي نيز تا چند سال آينده مكاتبات اداري و ارسال و دريافت پيام به صورت الكترونيكي انجام خواهد شد و ديگر افسران پليس به صورت فيزيكي به دنبال كشف جرائم نخواهند رفت. خودروهاي پليس بيشتر شبيه به آزمايشگاه هاي كوچك جنايي شده و از طريق ارتباط مستمر با مركز تشخيص هاي جنايي، در تشخيص جرم و دستگيري متخلفان نقش بسزايي ايفا خواهند كرد. چنانچه شهروندي مرتكب يك جرم رايانه اي شود، نوع جرم و موقعيت وي سريعا مشخص شده و دستور جلب مجرم به نزديك ترين گشت پليس اعلام خواهد شد. اتوماسيون در محيط كار و كارگران صنعتي، پژوهشگران و نحوه ارائه آموزش هاي مختلف ازجمله مواردي هستند كه تا سال 2010 دستخوش تغيير و تحولات جدي خواهند شد. به باور بسياري از صاحبنظران مبحث فناوري اطلاعات در ابتداي راه بود و هنوز دوران كودكي خود را طي مي كند. بديهي است كه در سال هاي آينده، اجزاي اين فن آوري به مراتب از يكپارچگي و هماهنگي بيشتري برخوردار خواهد شد و اثرگذاري آن بر وضعيت اشتغال و ارتباط بين كشورهاي توسعه يافته با كشورهاي درحال توسعه به شدت خودنمايي خواهد كرد در چنين شرايطي كشور ما چه راهكارهايي را بايد برگزيند تا از تحرك اين پديده رعدآسا عقب نماند. تدوين طرح ملي فناوري اطلاعات كشور; به كارگيري تدابير لازم به منظور مشاركت كليه سازمان هاي دولتي و خصوصي در اجراي اين طرح; ايجاد شورايي متشكل از سازمان هاي مختلف، به منظور هدايت كشور براي گذار از مقطع كنوني و ورود به اقتصاد اطلاعات; برنامه ريزي به منظور شناسايي ظرفيت ها و استعدادهاي داخلي متناسب با بازار جهاني فن آوري اطلاعات و تلاش درجهت برخورداري از سهم مناسبي از اين بازار; به عنوان يك استراتژي كوتاه مدت و تا زمان حضور فعال كشور در بخش صادرات فن آوري اطلاعات، طراحي يك الگوي مناسب براي بنگاه هاي تجاري كار از راه دور (Teleworking ) و تعميم آن به مشاغلي كه از نيروي انساني مورد نياز داخلي و فاقد شغل برخوردار هستند. ازجمله اين مشاغل مي توان به شركت هاي طراحي نرم افزار، بيمه، حقوقي، صنعت حمل و نقل، حسابداري، خدمات پزشكي، خدمات ترجمه بين زبان هاي فارسي و ديگر زبان ها، تدريس زبان وادبيات فارسي و بسياري از مشاغل خدماتي ديگر اشاره كرد.