Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801224-54510S6

Date of Document: 2002-03-15

با اهل قلم گاه شماري ايراني و موسي اكرمي اشاره: از ايران چه مي دانم مجموعه اي است كه به همت دفتر پژوهش هاي فرهنگي و در حوزه هاي گوناگون ايران پژوهي منتشر مي شود. كتابهايي كه توسط اين موسسه منتشر مي شوند به حوزه هاي گوناگوني نظير فرهنگ و تاريخ، سياست، شهرشناسي، فلسفه، معماري، زبان، سينما، ادبيات، كتابشناسي و پژوهش اختصاص دارند. گاه شماري ايراني نوزدهمين كتاب از مجموعه از ايران چه مي دانم؟ است از موسي اكرمي نويسنده كتاب خواسته ايم تا درباره كتاب بنويسد. ملل گوناگون از نظام هاي محاسباتي گوناگوني براي نگه داشتن حساب زمان استفاده مي كنند. اين نظام ها را گاه شماري مي گويند كه بر پايه آنها تقويم نوشته مي شود. معمولا زمان هر رويداد به صورت يك روز از يك ماه از يك سال بيان مي شود و سال مورد نظر از يك مبدا خاص منظور مي گردد. كوچك ترين واحد گاه شماري ها روز است و پس از آن به ماه و سال اشاره مي شود. ماه و سال بر پايه چرخش ماه به دور زمين يا چرخش زمين به دور خورشيد تعريف و تعيين مي شوند و اين امر علت پديد آمدن گاه شماري هايي گوناگون نزد ملل گوناگون است. توضيح آن كه مدت لازم براي هر يك از چرخش هاي مذكور از چند روز كامل تشكيل نشده است. علاوه بر آن اين مدت داراي كسر روزي با چند رقم اعشار است كه دستيابي به آن و توافق بر سر آن آسان نبوده است. همچنين اين مدت ثابت نيست بلكه حول يك مقدار متوسط در نوسان است. برپايه محاسبات نجومي دقيق، طول سال خورشيدي /365 24219879متوسط روز (يا 365 روز و 5 ساعت و 48 دقيقه /45 975456و ثانيه ) است و طول سال خورشيدي حقيقي حول اين مقدار متوسط نوسان اگر دارد طول سال 365 يا 366 روز كامل بود يا كسر آن مثلا به /0 25صورت بود يا همه افراد بر سر اين طول متوسط به عنوان مبناي گاه شماري توافق مي داشتند هيچ اختلافي بين نظام هاي گاه شماري خورشيدي پديد نمي آمد. محاسبات گذشته ملل مختلف اعداد مختلفي را به دست داده است. به طوري كه همه ملل كمابيش متوجه كسر روز شده بودند. بي آنكه بر عدد خاصي توافقي داشته باشند. يكي از مناسبترين روش ها اين بوده است كه در محاسبات تقويمي هر سه سال را 365 روزي (به عنوان سال عادي ) و يك سال را 366 روزي (به عنوان سال كبيسه ) در نظر گيرند. معناي اين روش اين است كه طول سال /365 25متوسط روز در نظر گرفته شود. تفاوت كسر /0 24219879روز با كسر /0 25روز باعث مي شود كه در هر 128 سال تصحيح يك روز در تقويم لازم آيد. از اين رو دانشمندان به محاسبات و رصدهاي بيشتر دست زده اند تا كسر روزي هر چه نزديك تر به كسر روز حقيقي را بيابند و همين امر موجب پيشنهاد انواع گوناگون كبيسه بندي شده است كه ما گزارش موجزي از همه كبيسه بندي هاي ايراني و غير ايراني را در كتاب گاه شماري ايراني مي خوانيم. نكته بعدي در مورد گاه شماري و تقويم نويسي آغاز سال است. ايراني ها همواره نسبت به آغاز سال تقويمي حساسيت زيادي داشته اند و كوشيده اند تاآن را بر آغاز سال حقيقي، يعني اول بهار منطبق كنند. اين كوشش در گاه شماري معروف جلالي و گاه شماري كنوني ايراني رسميت يافته است. گاه شماري كنوني ما در فروردين ماه 1304 از سوي مجلس شوراي ملي رسميت يافته است. در مصوبه مجلس آغاز سال و طول سال خورشيدي حقيقي و نام ماه ها و طول ماه ها و مبدا هجري تثبيت شده اند اما موضوع كبيسه بندي مسكوت مانده تلاش است بعدي كميسيون ويژه در وزارت فرهنگ وقت نيز نتوانسته است اين نقيصه را برطرف كند و مانع بروز اختلافات بعدي ميان تقويم نويسان، و به ويژه تنظيم كنندگان گاه نامه هاي تطبيقي شود. اما مي توان به سراغ رايانه رفت و با در دست داشتن طول سال خورشيدي متوسط يعني /365 24219879همان روز و نيز ساعت تحويل براي يكسال خاص، يك تصاعد حسابي ساده برقرار كرد و به تعيين ساعت تحويل هر سال خاص در گذشته يا آينده، و نيز به تعيين عادي يا كبيسه بودن آن سال پرداخت و با توجه به نظم و طول ماه هاي سال خورشيدي تقويم آن سال را نوشت. و اين كاري است كه من در كتاب گاه شماري ايراني انجام داده ام و قاعده كبيسه هاي گاه شماري ايراني را، به عنوان علمي ترين و دقيق ترين گاه شماري ممكن، به دست آورده ام، به طوري كه روش اين كتاب مي تواند مبناي محاسبه هر گاه شماري خورشيدي علمي ديگر قرار گيرد. با دانستن قاعده به دست آمده به آساني مي توان تقويم هر سال پيش و پس از مبدا (يعني سال هجرت ) را تعيين كرد زيرا هم روز اول سال و ساعت تحويل قابل محاسبه است و هم عادي يا كبيسه بودن سال. علاوه بر اين مي توان در تطبيق تقاويم نيز از اين روش استفاده كرد.