Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801201-54186S2

Date of Document: 2002-02-20

دو سال با بوميان جزيره كيش چكيده پژوهش مردم نگاري دو سال با بوميان جزيره كيش مطالعه اي است مردم نگاري براي ثبت و ضبط فرهنگ عامه كشور. پژوهش حاضر حاصل تلاش رجبعلي مختارپور است كه طي سالهاي 79 77 تا انجام شده است. با وجود آن كه بيش از نيم قرن از آغاز فعاليت هاي علمي براي ثبت و ضبط فرهنگ عامه مي گذرد، اما با توجه به تعدد قوميت هاي ايراني كه ضمن دارا بودن خصوصيات مشترك، هر يك آرمانها و ويژگيهاي خاص و اصيل مربوط به خود را دارند، اينك فقط بخش اندكي از اين ميراث (دو سال با بوميان جزيره كيش ) ارائه مي گردد كه حاصل همراهي و همزيستي پژوهشگر با بوميان اين جزيره است و طي آن پژوهشگر به كنكاش در زندگي مادي و معنوي، هنر و ادبيات توده، زندگي اسرارآميز، معتقدات مردم و زندگي اجتماعي بوميان اين منطقه پرداخته است. اين پژوهش به توصيف مكان، آب و هوا، نامگذاري نقاط و طبيعت زمين، اماكن عمومي منطقه، معماري، پوشاك، خوردني ها و آشاميدني ها، آرايش و پيرايش، كشاورزي، دامداري، آبياري، ماهيگيري و صيد، صنايع دستي، تفريح و آسايش بوميان، دانش توده، موجودات افسانه اي، موسيقي، ادبيات توده، جادوگري، پيشگويي، جشن هاي ديني و ملي، پرستش و نيايش، عزاداري ها، آداب ماه رمضان، خويشي و زناشويي، زندگي خانوادگي و مرگ در فرهنگ و زندگي بوميان جزيره كيش پرداخته است. آداب و رسوم مردم نواحي جنوبي كشور به خاطر مجاورت با دريا و تماس ناچيز با داخل فلات ايران، با آداب و رسوم ديگر نقاط ايران شباهت كمي دارد ولي مطالعات مردم شناسي كمي در اين زمينه صورت گرفته است. در ميان معدود افرادي كه در زمينه مردم نگاري مناطق جنوبي ايران كار كرده اند نام نويسندگان بزرگي نظير جلال آل احمد، غلامحسين ساعدي و خسرو خسروي به چشم مي خورد اما در مطالعات اين بزرگان متاسفانه هيچ اشاره اي به كيش نشده است. در طول سال هاي اخير تنها ايرج افشار (سيستاني ) در بخشي از كتاب جزيره كيش و درياي پارس اطلاعات مختصري در اين زمينه ارائه كرده اند. مطالعه مردم نگاري جزيره كيش با محور اصلي شناسايي و معرفي جنبه هاي مختلف زندگي مادي، زندگي معنوي، زندگي اجتماعي و اعتقادات بوميان جزيره كيش و با اهداف جزيي تر زير انجام شده است: - 1 شناسايي جاذبه هاي جهانگردي كيش در بخش مردم شناسي - 2 بهره گيري از دانش بومي در توسعه كيش - 3 جلب مشاركت بوميان در روند توسعه، حفظ فرهنگ بومي در مقابل فرهنگ بيگانه. براي انجام اين مطالعه از شيوه هاي مشاهده، مصاحبه هدايت شده با ريش سفيدان و معتمدان محلي (از طريق پرسش نامه هاي تنظيم شده ) و تا حد امكان مشاركت در فعاليت ها استفاده شد. يافته هاي كلي پژوهش - 1 شناسايي جاذبه هاي جهانگردي كيش در بخش مردم شناسي امروزه اهداف و انگيزه هاي سفر جهانگردان به چند گروه تقسيم مي شود كه يكي از آنها شناخت فرهنگي است. در منابع علمي، پيرامون انگيزاننده هاي فرهنگي آمده است: انسان موجودي كنجكاو و در پي آگاهي است، او خواهان شناخت ديگر جوامع و فرهنگ هاست و مايل است تا زبان، موسيقي، هنر، آداب و رسوم، مذهب، مراسم و... ديگران را بشناسد و اين خواست به صورت يكي ديگر از انگيزاننده هاي جهانگردي جلوه گر مي شود. بنابراين، يكي از انواع جهانگردان، جهانگرد قومي است. اين نوع جهانگرد به منظور مشاهده سبك زندگي افراد بومي و اقوام، سفر مي كند. فرضا چنين جهانگردي به هند مسافرت مي كند تا قبيله آسام را ببيند. فعاليت هاي متداول در چنين محل هايي شامل ديدار از منازل افراد بومي، حضور در رقص ها و جشن ها و به احتمال زياد شركت در مراسم مذهبي آنهاست. هدف جهانگرد قومي، شناخت اقوام مختلف و شركت در تجربه هاي آنان است. كشور ايران، از آنجا كه اقوام مختلفي با اصالت هاي فرهنگي كهن را در خود جاي داده است از نظر اين جاذبه نيز بسيار غني محسوب مي شود. تاكنون اگرچه همواره اشاراتي بسيار كهن به اين موضوع شده، امامطالعه اي در اين ارتباط انجام نشده است و اقداماتي كه در جهت بهره گيري از اين جاذبه انجام مي شود نيز بسيار محدود است، (نظير مراسم قالي شويان مشهد اردهال و گلابگيري قمصر كاشان ). در جزيره كيش، تاكنون در زمينه بهره گيري ازجاذبه هاي طبيعي (ساحل و دريا ) و شناخت اماكن تاريخي و جاذبه هاي تجاري (ساخت بازارهاي متعدد با معماري خاص ) اقدامات چشمگيري به عمل آمده است، اما در زمينه جاذبه هاي فرهنگي (جاذبه هاي مردم شناسي ) اقدامي نشده است. با توجه به اهميت و نقش اين زمينه براي جذب جهانگردان - بالاخص جهانگردان خارجي - جهت استفاده بهينه، لازم بود كه زمينه هاي آن دقيقا شناسايي شود. مهمترين جاذبه هاي كيش در اين زمينه را بطور گذرا مي توان تحت عناوين معماري، شيوه هاي معيشت، صنايع دستي، منابع تامين آب، وسايل حمل و نقل دريايي، آداب و رسوم، خوراك و پوشاك معرفي كرد. پژوهش دو سال با بوميان كيش اين گروه از جاذبه ها را تا حد امكان معرفي كرده است. - 2 بهره گيري از دانش بومي در توسعه كيش در گذشته متخصصان، توسعه دانش بومي را يك دلمشغولي آكادميك محدود به انسان شناسان اجتماعي مي دانستند. بخش بزرگي از دانش بومي، خرافه تلقي مي شد. در الگوي غالب توسعه، دانش مفيد فقط در مراكزي چون دانشگاه ها، ايستگاه هاي پژوهشي و آزمايشگاه ها خلق مي شد و سپس به روستاييان و مردم فقير منتقل مي گشت. اين ديدگاه ها در دو دهه گذشته بسيار دگرگون شده است. (فصلنامه پژوهش هاي محيطزيست و منابع طبيعي يونسكو سال دوم 5 1375 شماره ) در سال 1922 در كنفرانس سازمان ملل درباره محيطزيست و توسعه در شهر ريودوژانيرو سند بسيار مهمي با نام دستور كار 21 به تصويب رسيد كه در واقع دستور كاري براي توسعه پايدار در قرن بيست و يكم محسوب مي شود و دولت هاي عضو سازمان ملل خود را براي اجراي آن متعهد مي دانند، فصل بيست و ششم از اين دستور كار به تشخيص و تقويت نقش مردم بومي و اجتماعات ايشان اختصاص دارد. در ابتداي اين فصل آمده است: مردم بومي و اجتماعات ايشان رابطه اي ديرين با سرزمين خويش دارند و عموما زادگان ساكنان اصلي اين سرزمين ها هستند... آنان طي نسل هاي مختلف، به شناختي علمي و ديرينه از سرزمين خود و منابع طبيعي و محيطزيست آن دست يافته اند. در همكاري كامل با مردم بومي و اجتماعات ايشان، دولت ها، در هر جا كه مناسب يا ممكن باشد بايد به كمك سازمان هاي بين الدول به تحقق اهداف زير بكوشند: برقراري * فرآيندي براي اختيار دادن به مردم بومي و اجتماعات ايشان از طريق اقداماتي چون: - پذيرش و شناسايي ارزش هاي اين مردم و نيز دانش سنتي و مديريت منابع آنها، به منظور پيشبرد توسعه اي پايدار و متناسب با محيطزيست. - ابداع و تكميل روش هايي براي حل اختلافات مرتبط با زمين و مديريت منابع - حمايت از آن دسته از وسايل توليد كه با محيطزيست تناسب دارد، به منظور تضمين طيف وسيعي از گزينش ها براي انتخاب راه بهبود زندگي مردم بومي، به گونه اي كه آنان در برنامه هاي مربوط به توسعه پايدار مشاركتي فعال داشته باشند. - افزايش توانايي اجتماعات بومي، براساس انطباق و تبادل تجربيات سنتي، دانش و روش هاي مديريت منابع، براي تضمين توسعه پايدار آنها. كنفرانس ] سازمان ملل در باره محيطزيست و توسعه: دستور كار 21 ترجمه حميد طراوتي و سيدامير [ايافت 1377 براي بهره گيري از دانش بومي در مسير توسعه، در گام اول بايد اين دانش ها را شناخت. در مطالعه مردم نگاري كيش، با مطالعه در زمينه جلوه هاي مختلف زندگي انساني، دريچه هايي به دانش بومي باز شده است. از مهمترين يافته هاي پژوهش در اين زمينه را مي توان به دانش بوميان در ارتباط با معماري، شناخت خاك و استعدادهاي زمين در مناطق مختلف جزيره، گياهشناسي و كشاورزي، شناخت گونه هاي جانوري دريا و خشكي، حفظ محيطزيست، تامين آب و ذخيره آن و انبارداري اشاره كرد. نگارنده برخي يافته هاي پژوهش در زمينه دانش بومي را در مقالاتي مختلف معرفي كرده است. - 3 جلب مشاركت بوميان درروند توسعه با گذشت چند دهه از طرح بحث توسعه در دنيا، صاحبنظران مفهوم رشد و توسعه را از هم تفكيك كرده و خصوصيات ويژه اي را براي توسعه يكي قائلند از اين ويژگي ها مشاركت عمومي است. توسعه زماني تعميق پيدا مي كند كه با جلب مشاركت عمومي همراه باشد. توسعه و تحول زماني كه از درون جامعه جوشيده باشد، بخش عظيمي از جمعيت را با خود همراه مي كند، اما زماني كه از بيرون تزريق شده و افراد جامعه خود آنرا انتخاب نكرده باشند، عكس العمل هاي متفاوتي بروز مي كند. در فصل بيست و ششم سند دستور كار 21 بر جلب مشاركت بوميان در مسير توسعه نيز تاكيد ويژه اي به عمل آمده است كه فرازهايي از آن چنين است: - اتخاذ تدابيري براي تشويق و تحكيم مشاركت فعالانه مردم بومي و اجتماعات ايشان در تدوين سياست ها، قوانين و برنامه هاي مربوط به مديريت منابع و ديگر فرآيندهاي توسعه كه مي تواند بر آنان تاثير بگذارد و تشويق آنان به ارائه پيشنهادهايي براي اينگونه سياست ها و برنامه ها. - مشاركت مردم بومي و اجتماعات ايشان در سطح ملي و محلي، در مديريت منابع و استراتژي هاي حفاظت از منابع و ديگر برنامه هاي مربوط، (كه به منظور تاييد و بازنگري استراتژي هاي توسعه پايدار طرح ريزي شده است. ) همچنين در ادامه به موارد زير اشاره شده است: بهره گيري از مشاركت فعال مردم بومي و اجتماعات ايشان به شكلي مناسب، براي گنجاندن ارزش ها، نظرات و دانش اين مردم [بومي ] مردم بومي و اجتماعات ايشان بايد اطلاعات لازم را دريافت كنند و طرف مشورت قرار گيرند، برنامه ها بايد استراتژي هاي استوار بر ابتكارات محلي مردم بومي را مورد توجه قرار دهند رسيدن، به شناختي بهتر از دانش و روش مديريت مردم بومي در زمينه محيط زيست مشاركت، در تلاش هاي مردم بومي و اجتماعات ايشان در مديريت صنايع و استراتژي هاي حفاظت از منابع و... براي جلب مشاركت بوميان در روند توسعه، بايد خصوصيات و ويژگي هاي اجتماعي فرهنگي آنها را شناخت. در پژوهش دوسال با بوميان كيش مشخصات نژادي، فرهنگي و مذهبي بوميان معرفي شده است. همچنين درلابه لاي متن، اعتقادات بوميان در ارتباط با مسائل مختلف پيرامونشان معرفي شده است. - 4 حفظ فرهنگ بومي در مقابل فرهنگ بيگانه در اغلب منابع علمي و تخصصي مربوط به مناطق آزاد، از اين مناطق به عنوان دريچه ارتباط با ديگر كشورها و محلي براي ادغام اقتصاد ملي در اقتصاد جهاني نام برده مي شود. علاوه براين با قائل شدن تسهيلات ويژه، خارجي ها به سرمايه گذاري در اين مناطق تشويق مي شوند، رفت و آمد خارجي ها به مناطق آزاد با سهولت بيشتري صورت مي گيرد، تكنولوژي ها و شيوه هاي نو قبل از ورود به كشور حتي الامكان در اين مناطق به آزمايش گذاشته مي شوند و... تمام اين موارد منجر به آن مي شود كه فرهنگ بيگانه در اين مناطق ظهور و نمود بيشتري داشته باشد و امكان تاثيرپذيري آن بيشتر از ديگر مناطق باشد. آنچه كه به عنوان فرهنگ مردم كيش مطرح است، بخشي از فرهنگ ايران زمين فرهنگي است كه در طول صدها سال و با تلاش نسل ها پديد آمده است. به عنوان مردمي كه به هرحال از ديگر مناطق كشور به اين نقطه آمديم و سوداي تزريق توسعه به اين منطقه را در سرداريم و با بولدوزرها، ماشين ها و شيوه هايي كه همچون اين ماشين هاي عظيم به سرعت چهره منطقه را تغيير مي دهند، وظيفه داريم فرهنگي كه در ارتباط با اين محيط شكل گرفته است را بشناسيم، به آن احترام بگذاريم و براي حفظ آن در مقابل تندبادي كه وزيدن گرفته است كمك كنيم. از اين زاويه نيز مطالعه مردم نگاري كيش گام نخست محسوب مي شود. از مناطق آزاد به عنوان پايلوت نام برده مي شود. در جزيره كيش مواجهه فرهنگ بيگانه با فرهنگ بومي و تلاش براي حفظ اين فرهنگ نيز مي تواند الگويي را براي داخل كشور ارائه كند.