Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801129-54155S1

Date of Document: 2002-02-18

رابطه اعتياد با توسعه توسعه اقتصادي، اعتياد را كاهش مي دهد نهادينه كردن اوقات فراغت گام مثبتي در جهت كم كردن انحرافات و گرايش به مواد مخدر است سابقه ديرين استعمال مواد مخدر در ايران و بسياري از كشورهاي آسيايي به هزاران سال قبل مي رسد. حشيش به صور گوناگون، به طور استنشاقي يا خوراكي، خالص يا مخلوط با مواد ديگر مصرف مي شده است. خوردن جوشانده گرز خشخاش نيز به عنوان دارو تا سالهاي اخير ادامه داشته است. لكن استعمال ترياك به كمك وافور پديده نسبتا جديدي است كه سابقه آن از يكي دو قرن تجاوز نمي كند. هروئين كه در اواخر قرن نوزدهم ميلادي كشف شد، ابتدا به عنوان دارو و حتي درمان معتادان به مرفين به كار مي رفت و پس از جنگهاي بين الملل اول و دوم، خود به يكي از آفات اجتماعي تبديل شد و بالاخره در سالهاي اخير استعمال داروهاي روان گردان به نحوي خاص مزيد بر علت شده و گروه هاي زيادي را مبتلا ساخته است. لازم به يادآوري است كه مساله ترياك در ايران، هم از جهت زراعت شايع آن در كشور و هم به دليل سودآوري، از موقعيتي استثنايي برخوردار بوده و مبارزه با شيوع آن از طريق تحديدهايي از قبيل وضع ماليات و انحصار دولتي آن صورت گرفته است. ( ) 1 تصويب قانون پنج ماده اي منع كشت خشخاش در سال 1334 نشان دهنده تصميم دولت به مبارزه با ترياك و مشتقات آن بود، تشديد مجازات مرتكبين اصلي جرائم در محدوده قاچاق مسلحانه، ساختن و وارد كردن مواد مخدر و احاله پرونده مرتكبين جرائم فوق به دادگاههاي نظامي از ديگر اقدامات داخلي دولتي در اين زمينه بوده است. اما در سالهاي آخر عمر حكومتي رژيم گذشته كشت ترياك و همچنين توزيع كوپن ترياك بين معتادين ( سال 60 به بالا ) از سر گرفته شد. به هر حال مسئله كشت خشخاش و توليد ترياك و در دسترس بودن اين مواد در هر جامعه اي يكي از مشكلات بزرگ و ويرانگر اجتماع است، از طرفي جهت استفاده داروئي و درماني نمي توان از كشت آن خودداري نمود، ولي متاسفانه استفاده از گياهان و مواد مخدر كه بايد بيشتر در جهت مصارف پزشكي استعمال شود، به عنوان سلاحي كارساز براي ايجاد رخوت و سستي درميان جوامع مختلف كشورهاي درحال گذر وسيله اي براي غارت هرچه بيشتر منابع اقتصادي اين ملتها به كار گرفته مي شود. علل رشداعتياددر ايران ايران قبل از انقلاب جامعه اي مصرفي بود كه تمامي الگوهاي مصرفي غرب را به طور كوركورانه و حتي افراطي تر از غرب مورد مصرف قرار مي داد. مصرف مشروبات الكلي و انواع تفريحات ناسالم ديگر، امري معمولي و عادي شده بود. تمامي متفكران و دانشمندان مي دانند كه وقتي بخواهيم عادت بدي را از انساني بگيريم بايد يك عادت خوب جايگزين آن كنيم، وقتي شما مي خواهيد به من توصيه كنيد كه موسيقي غربي گوش نكنم، قبل از اين توصيه بايد يك نوع موسيقي سالم و ملي را تدارك ببينيد كه وقتي چيزي را از من مي گيريد، يك چيز بهتر و سالم تر را جايگزين آن كنيد. وقتي مشروبات الكلي و انواع و اقسام تفريحات سالم و ناسالم را از افرادي مي گيرند بايد قبلا تفريحات مناسب ديگري را تدارك ببينند. انقلاب بايد سرشار از تفريحات سالم و سرگرميهاي متنوع براي نسل جوان و نيروي فعال جامعه باشد، شايد اين واقعيت تلخي باشد ولي قابل تعمق است كه نابودي يكباره - هر چند بجا - تمام تفريحات و سرگرميهاي قبل از انقلاب بايد همراه با جايگزيني تفريحات سالم صورت مي گرفت اما اين عدم جايگزيني تا حدي باعث رشد اعتياد گرديد. متاسفانه در كشورهاي درحال گذر به اوقات فراغت افراد جامعه بسيار كم توجه مطالعه مي شود در اوقات فراغت يكي از مهم ترين مواد جامعه شناسي و بخصوص روانشناسي اجتماعي مي باشد و از روي مطالعه اوقات فراغت مي توان تيپ شخص يا جامعه اي را تعيين كرد. كساني كه به اصالت فرد يا اصالت جامعه اعتقاد دارند، در مورد اعتياد، افراطي يا تفريطي مي نگرند، معتقدان به اصالت فرد مي گويند: فرد معتاد به تنهايي خودش مقصر است كه معتاد شده چون در شرايطي كه او زندگي مي كند افراد ديگري با همان شرايط وجود دارند كه معتاد نشده اند. نظريه اصالت جامعه مي گويد: هرگونه كاستي و بدي در افراد به وجود آيد جامعه مقصر است كه شرايط انحراف را به وجود آورده يا در رفع آن نكوشيده است. انتقاد به نظريه اصالت فرد هيچ دو نفري را درجهان نمي توان يافت كه در شرايط محيطي يكساني باشند، متاسفانه معتقدان به نظريه اصالت فرد، محيط را فقط محيط جغرافيايي مي دانند درصورتي كه محيط يعني هرچه بر انسان احاطه دارد اعم از شرايط جغرافيايي، تاريخي، اجتماعي، روحي و رواني و خانوادگي و به همين دليل نمي توان دو نفر را پيدا نمود كه از نظر تمام اين شرايط با هم يكسان باشند و كلا براساس اصل تفاوتهاي فردي كه علم روانشناسي آن را به اثبات رسانيده است افراد گوناگون در برابر حوادثي مثل اعتياد برخورد متفاوت نشان مي دهند. انتقاد به نظريه اصالت جامعه جامعه وظيفه دارد محيط سالمي را براي افراد فراهم نمايد ولي جامعه نمي تواند براي تك تك افراد يك مامور كنترل بگذارد و هر گاه خواستند خطايي بكنند به آنها تذكر بدهد بلكه به علت وجود نفس اماره در انسان كه امر به بدي و زشتي مي كند، علاوه بر جامعه هر شخصي خود نيز بايد مواظب رفتار و كردار خويش باشد و همگام با سير تكاملي جامعه حركت كند. نظريه اصالت فرد و جامعه اين نظريه به جامعه هم به صورت يك كل نظر داردو هم به تك تك افراد جامعه به عنوان عناصر و اجزاء جامعه و مي گويد جامعه و افراد بر روي يكديگر تاثير متقابل دارند هم جامعه افراد را مي سازد يا به انحراف مي كشد و هم افراد مي توانند جامعه اي را به انحطاط بكشانند يا آن را به مدينه فاضله تبديل كنند، اين نظريه درخصوص اعتياد هم فرد معتاد و هم جامعه او را مقصر مي داند و نظري است معقول. رابطه علي و معلولي اعتياد اعتياد در آغاز خود معلول علتهايي مثل بيكاري، جنگ، فقر اقتصادي و فرهنگي، مشكلات خانوادگي و عدم رفاه اجتماعي است، ولي پس از رشد خود اعتياد، علت بسياري از مشكلات خواهد شد، رشد اعتياد، بيكاري، فقر، بي عدالتي هاي اجتماعي، مشكلات خانوادگي و ناامني هاي اجتماعي را افزايش مي دهد ولي كلا مي توان آن را معلول قلمداد كرد، آن طور نيست كه بگوييم يك دور و تسلسل وجود دارد. بيكاري علت اعتياد و اعتياد علت بيكاري است، اگر علتهايي كه ذكر شد برطرف گردد اعتياد نيز از بين مي رود. به قول برتولت برشت: باتلاقها را بخشكانيم كرمها خودبه خود مي ميرند ارتباط اعتياد با توسعه اقتصادي اعتياد نيز مانند موانع ديگري چون رشد جمعيت، با توسعه اقتصادي رابطه متقابل دارد يعني اعتياد مانع توسعه اقتصادي است، از طرفي توسعه اقتصادي به معناي وسيع كلمه اعتياد را كاهش داده و حتي آن را نابود خواهد كرد. همان طور كه درخصوص رشد جمعيت نمي توان فقط كليد توسعه را جلوگيري از ازدياد جمعيت دانست و بايد به طور هماهنگ روي ابعاد متفاوت و مختلف توسعه فعاليت نمود، اعتياد نيز چنين است با اين تفاوت كه براي جلوگيري از رشد جمعيت، جامعه ممكن است عكس العمل منفي نشان دهد و آن را نپذيرد ولي در مورد اعتياد جامعه پذيرش از بين بردن آن را دارد (بجز عده معدودي كه از مساله بهره مند مي گردند ) با اين وصف اگر همزمان و هماهنگ در جهت ابعاد مختلف توسعه از لحاظ فرهنگي، بهداشتي و اقتصادي عمل نماييم، موانعي مثل اعتياد درحاشيه قرار خواهد گرفت و خودبه خود كاهش خواهد يافت. اعتياد موجب افزايش فقر، بيكاري و نابرابريهاي اجتماعي مي گردد درصورتي كه در تعريف جديد توسعه معيار توسعه تغيير فقر، بيكاري و نابرابريهاي نهفته است. به گفته شوماخر توسعه با كالاهاي مادي آغاز نمي شود، با آدميان و تربيت آنها، با سازمان و انضباط آغاز مي شود. بدون اين سه، همه منابع پنهان و دست نخورده و بلامصرف باقي مي مانند. ( ) 2 بديهي است اعتياد هر نوع انضباط، سازمان و تربيت صحيح را به نابودي مي كشاند و تا اعتياد ريشه كن نگردد، نمي توان به يك تربيت صحيح و انضباط و سازمان متشكل اجتماعي دست يافت و لذا حركت به سوي توسعه در همان قدم هاي اول لنگ مي زند و افزايش اعتياد به شدت سرعت توسعه را كند مي كند. بديهي است كه دست اندركاران توزيع مواد مخدر نفوذهاي زيادي در نهادهاي مختلف جامعه دارند و تا آن عوامل بزرگ كه هيچ اثر عيني و عملي از خود به جاي نمي گذارند از بين نروند اعتياد نابودنخواهد شد. پيشنهاد سياستگذاري - 1 ايجاد كار در روستاها و ايجاد امكانات لازم جهت كشاورزي از يك طرف و افزايش قيمت محصولات كشاورزي (بالا بردن سطح درآمد كشاورزان ) از طرف ديگر عامل بسيار مهم و لازم براي نابودي اعتياد در روستاها هستند. روستايي چون ريشه در خاك دارد لذا ذاتا علاقه به كشت و كار و محصول خود دارد، روستايي معتاد را مي توان از طريق بازگشت به خويش دوباره فعال و پرتحرك ساخت، اين يك رويا نيست بلكه با شناخت فرهنگ و سنن اجتماعي روستا مي توان به آن جنبه عيني و عملي بخشيد. - 2 با توجه به وضع روحي منقلب جوانان و تزايد روز به روز كسالتهاي رواني و انحرافات و اعتياد، رسانه هاي گروهي بايد براي كانون بازسازي خانواده كوشش نمايند و راه به سعادت رسيدن را براي نوجوانان هموار سازند. از طرفي مي دانيم فرد معتاد، در كانون خانوادگي روبه رويي با مشكلات خانوادگي را نياموخته است، بنابراين به نظر مي رسد، هر عاملي كه سلامت رواني، اجتماعي و جسماني كانون خانواده را مورد تهديد قرار دهد در آسيبپذيري الگوهاي بازخوردي نوجوانان، در برابر اعتياد و ساير انحرافات اخلاقي موثر خواهد بود، لذا علل و پويايي هاي رواني و اجتماعي اعتياد بايد در كانون خانواده و در روابط ميان والدين و فرد معتاد جستجو و بازداري شود. پس ارائه طرحها و برنامه هايي براي جلوگيري از اختلافات خانوادگي، از مهمترين راههايي است كه به نظر كارشناسان و مشاوران مي تواند براي به حداقل رساندن آسيبهاي اجتماعي به كار گرفته شود. - 3 طرح نهادي كردن اوقات فراغت مي تواند گام مثبتي در جهت كم كردن انحرافات و گرايش به مواد مخدر باشد. خانواده ها بايد به كمك آموزش و پرورش و ساير نهادها مثل وسايل ارتباط جمعي خلاهاي آسيبرسان به شخصيت فردي، اخلاقي و اجتماعي جوانان را از بين ببرند. محمد شكري / دانشجوي دوره دكتري دانشگاه / تربيت مدرس پانوشتها: ) 1 منظور سالهاي قبل از انقلاب مي باشد. ) 2 شوماخر صفحه 131 منابع: - 1 مايكل تودارو توسعه اقتصادي در جهان ترجمه سوم دكتر غلامعلي چاپ فرجادي، سازمان تهران، سوم، برنامه و بودجه، ج. 201367 - 2 اي شوماخر. اف. اقتصاد با ابعاد انساني كوچك زيباست. ترجمه علي رامين چاپ دوم تهران سروش. 1365 - 3 قره باغيان مرتضي. اقتصاد رشد و توسعه چاپ اول تهران نشر ني 201370 ج.