Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801129-54150S1

Date of Document: 2002-02-18

موانع توسعه كشت نيشكر در ايران بحثي پيرامون توسعه ياعدم توسعه كشت نيشكردرخوزستان ( ) 5 دكتر پرويز كردواني نماي بيروني يكي از كارخانه هاي طرح توسعه نيشكر در خوزستان همانطور كه قبلا نوشتيم كارخانه هاي چغندرقند موجود و شركت هاي كشت و صنعت قديمي ( احداث شده قبل از انقلاب ) نمي توانند نياز قند و شكر كشور را تامين كنند و لذا بايد در شرايط فعلي سالانه مقادير زيادي قند و شكر از خارج وارد كنيم. بعد از انقلاب براساس مطالعاتي كه از سال 1363 آغاز شد طرح توسعه نيشكر در قالب ايجاد هفت واحد كشت و صنعت در مساحتي بالغ بر 80 هزار هكتار از اراضي خوزستان با هزينه كردن سرمايه هاي هنگفت با اميد خودكفايي در توليد شكر، در برنامه اول توسعه منظور و فعاليت براي به ثمر رسيدن آن آغاز شد. اما همانطور كه نوشتيم به علت عدم توجه كافي، به اهداف خود نرسيده است. اين طرح عظيم براساس تجربه طرح هاي موفق قبل از انقلاب (طرح هاي كشت و صنعت هفت تپه و كارون ) آغاز و به مرحله اجرا گذاشته شده است و با اعداد و ارقامي كه براي توليدات اصلي و جانبي اين طرح ارائه شده ( هزار 700 تن شكر هزار 700 تن خوراك دام و غيره كه قبلا ذكر كرده ايم ) به نظر مي آيد كه اگر به طور كامل اجرا شود، مي تواند اقتصادي باشد، هرچند ممكن است تامين قند موردنياز مملكت از طريق توسعه كشت چغندرقند اقتصادي تر و نيز از جنبه هاي ديگر ارجح باشد كه دراين باره بعدا صحبت خواهيم كرد. مسوولان طرح كشت و صنعت هفتگانه مذكور مدعي هستند كه هرچند سازمان برنامه وبودجه در سال 1378 به دلايلي با توسعه اين طرح موافق نبود، اما با بررسي هايي كه كارشناسان اين سازمان انجام دادند، اعلام داشتند (علي رغم زياد شدن هزينه ها و به تاخير افتادن پرداخت ها و فعاليت ها، بازهم اين طرح اقتصادي است ). خوب، حال بايد ديد چه عوامل ديگري ثابت مي كند كه توسعه اين طرح به مصلحت مملكت نباشد و يا باعث ركود آن شود كه مخالفان مدعي آنها هستند: -مساله 1 مصرف زياد آب آري نيشكر حدود 76 برابر گندم يا ذرت كه هر دو از محصولات استراتژيك و موردنياز مملكت نيز هستند، آب مصرف مي كند. حدود 3 ليتر آب در ثانيه براي هر هكتار مزرعه نيشكر، آب زيادي است و روش آبياري نيشكر در كشور ما به گونه اي است كه آب زيادي مصرف مي شود و آب زيادي هم به صورت بن آب از آن خارج مي شود. اما براي هر دو مورد اگر برنامه ريزي ودرست كار بشود، مي شود چاره اي انديشيد. يعني كاري كه در برخي كشورها نيز انجام داده اند و آن آبياري باراني ولي با سيستم صحيح كه با حداقل تبخير، حتي در شرايط وزيدن باد آب كافي به گياه مي رسد و يا استفاده از روش آبياري قطره اي كه متناسب براي باغ ونيز گياهان دائمي يا چندساله مانند مزارع نيشكر نيز هست. در مورد هرز رفتن مقادير زيادي آب كه از انتهاي مزرعه خارجي مي شود ( بن آب ) نيز مي توان با تمهيداتي مانع از آن شد و از اين آب براي اراضي ديگر و پايين دست استفاده كرد. -مساله 2 آلوده كردن آب كارون به وسيله بن آب مزارع نيشكر بديهي است مصرف كود و سم و نيز حل شدن ديگر مواد و هوموس و بقاياي گياهي در آب به هنگام آبياري و جريان آن از ابتداي مزرعه تا انتهاي آن، بن آبي كه از آن خارج مي شود ممكن است براي آبياري برخي زراعت ها و يا درختان به ويژه جنگل چوب بي ضرر باشد يا با اقداماتي قابل استفاده مجدد در كشاورزي و صنعت چوب باشد ولي بديهي است كه براي شرب حيوان مناسب نيست تا چه رسد به اين كه وارد رود (كارون ) و آب آشاميدني ساكنان مناطق پايين دست گردد. در اين باره يعني براي جلوگيري از وارد شدن يا ريختن بن آب قسمتي از مزارع نيشكر، برنامه هايي در دست اقدام است تا آب شرب و محيط زيست انسان آلوده نشود، يعني بن آبها به كارون نريزد بلكه به تالاب شادگان بريزد، هرچند امكان آلوده شدن محيط زيست جانوران و پرندگان اين اكوسيستم آبي وجود دارد. شايد در شرايط فعلي، سازمان حفاظت محيط زيست هم حاضر شده و موافق باشد به جاي آلوده شدن آب شرب و محيط زيست صدها هزار انسان در مناطق اهواز و خرمشهر و آبادان و نواحي اطراف آنها، تالابي كه به علت خشكسالي و فقدان آب در فصل تابستان خشك شده، آبدار شود، حتي اگر با آب آلوده باشد كه به حيوانات اين اكوسيستم زيان وارد؟ آورد براي آن كه بن آب آلوده مزارع نيشكر به كارون نريزد اخيرا يك كانال وسيع به عرض شايد حدود 150 متر حفر كرده اند و در برنامه است كه اين كانال بن آبها را به تالاب شادگان هدايت كند، پس از پر شدن تالاب، بن آب آن از طريق خور دوروق به دريا بريزد. بنابراين با اجراي اين برنامه بن آبهاي مزارع نيشكر واقع در سمت شرق كارون ديگر به اين رود نمي ريزد. اما امكان آلوده شدن تالاب و دريا وجود دارد. (اگر اقدامي ديگر درجهت كاهش آلودگي آن صورت نگيرد، به خصوص از اين جهت كه در برخي از اين مناطق شايع شده است كه گاوي از اين بن آبها خورده و مرده است!؟ ) - 3 مساله زه دار و شور و كويري (نمكزار ) شدن اراضي محصول نيشكر در شرايط كشور ما (كه آبياري مي شود ) زراعتي است كه همانند جوامع پرمصرف انساني، علاوه بر اين كه آب زيادي مصرف مي كند، همانطوري كه نوشتم آب زيادي را هم آلوده مي كند. به عبارت ديگر آب آلوده زيادي توليد مي كند كه به صورت آب جاري سطحي ( بن آب ) از مزرعه خارج شده، آب و ديگر منابع طبيعي و محيط زيست انساني را آلوده علاوه مي كند بر اين كه زراعت نيشكر، خاك اراضي پايين دست راهم بازه آبهاي درون خود، زهدار كرده و از حاصلخيزي مي اندازد كه در شرايط فوق العاده حتي باعث كويري يعني تبديل به نمكزار شدن آنها مي شود، مساله اي كه اتفاق افتاده و صدها هكتار اراضي رامورد تهديد قرار داده و صاحبان آن با اعتراض هاي شديد خود اين تهديدات و خطرات را به اطلاع مسوولان رسانده كه از طريق رسانه هاي گروهي و ارتباطات جمعي نيز منتشر شده است. با يك سيستم شبكه زهكشي كامل مي توان به ميزان زيادي از اين اثر نامطلوب بر اراضي مجاور پايين دست نيز جلوگيري كرد. - 4 مساله وارد كردن شكر ارزان و گران تمام شدن شكر توليدي بسياري از كالاها و موادغذايي چه كشاورزي وچه صنعتي از راه قانوني (وارد كردن توسط خود دولت و يا افراد با كسب اجازه و نيز از طريق مناطق آزاد مانند قشم، كيش و غيره ) و غيرقانوني (از مرزهاي خشكي و آبي ) باعث فروش نرفتن بسياري از محصولات كشاورزي مانند چاي، برنج، پنبه و غيره و محصولات صنعتي متعدد شده است كه فعاليت هاي كشاورزي و صنعتي را در بسياري موارد تحت تاثير قرار داده و به ركود كشانده است. مهمتر اين كه وارد كردن اجناس و مواد با بهاي ارزانتر نسبت به توليدات داخلي به تدريج اين فكر را هم براي دولت و هم براي مصرف كننده ها به وجود مي آورد كه در شرايط اقتصادي ايران كاري درست باشد زيرا دولت سرمايه گذاري كمتري مي كند و ياران -ه كمتري هم مي دهد و مصرف كننده هم مواد و اجناس ارزانتري را در اختيار دارد. اين سياست سبب شده كه هر روز افراد با باندهاي جديدي به وجود بيايند تا ديگر مواد و اجناس را نيز تا آنجايي كه امكان دارد از خارج واردكنند كه هم دولت و مصرف كننده راضي باشند و هم آنها از اين طريق درآمد سرشاري نصيب خود گردانند. اما بايد توجه داشت كه اگر سياست اين باشد، با صدمات و زيان هاي شديدي كه به كشاورزي و صنعت اين توليدات و توليدكننده هاي داخلي وارد مي آيد، بنيان فعاليت و منابع اقتصادي كشور، از هم مي پاشد كه ديگر غيرقابل جبران نخواهد بود. انشاالله در فرصتي ديگر طي مقاله اي خواهيم نوشت كه در شرايط كنوني چه اقداماتي را دولت بايد انجام دهد تا از اين برزخ اقتصادي نجات يابد و راه حل اقتصاد مريض كشور و تامين نيازمندي هاي مصرف كننده تنها واردات موادغذايي و صادرات موادنفتي نيست كه از سياست هاي كنوني دولت است بلكه در درجه اول كاهش واردات و توجه به توليدكننده هاي داخلي، هم براي رفع نياز داخلي و هم براي صادرات است. با امكاناتي كه واردكنندگان دارند، شكر با بهاي ارزان به بازار ارائه مي دهند كه نرخ آن براي مصرف كننده هر كيلو حدود 3000 ريال است ولي با وضعيتي كه براي كشت و صنعت ها پيش آمده يا پيش آورده اند هر كيلو شكر بالغ بر ريال 4000 تمام مي شود. بديهي است كه بااين وضعيت و به فروش نرفتن شكر توليدي، فعاليت آن رو به ركود مي رود. - 5 مساله تاثير اقدامات شركت هاي تجارتي خارجي و بانك جهاني در ركود فعاليت هاي كشت و صنعت هاي نيشكر ايران برخي از كارشناسان معتقدند از علل وضعيت پيش آمده در طرح توسعه كشت و صنعت كشور، دست بيگانگان است و اين مساله درگذشته هم سابقه داشته است. به عنوان مثال هنگامي كه اولين كارخانه قندسازي در كشور توسط بلژيكي ها تاسيس شد چون تا آن زمان قند و شكر بيشتر از روسيه وارد مي شد، روس ها براي آن كه بازار قندو شكر خود را از ايران از دست ندهند با اعمال فشارهاي مختلف به دولت ايران، باعث تعطيل شدن اين كارخانه شدند. برخي معتقدند كه مخالفت بانك جهاني با دادن وام براي احداث واحدهاي مربوط به طرح توسعه نيشكر، اين سوءظن را شدت مي بخشد كه بسياري از توليدكنندگان جهاني شكر و كاغذ و بازرگانان و دلالان خارجي از هر اقدام خود براي جلوگيري از، ازدست دادن بازار چند صد ميليون دلاري ايران خودداري نمي كنند و نيز با ارائه شكر ارزان راه را به اين طريق براي فعاليت هاي خود در اين كشور همواره باز نگه مي دارند.