Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801123-54051S1

Date of Document: 2002-02-12

;افشين سبوكي; هنرمندكاريكاتوريست معاصر: كاريكاتورچهره در ايران به موفقيت خوبي رسيده است در آغاز دهه هفتاد، نسل تازه اي از هنرمندان كاريكاتوريست در قالب گروههاي هنري و در مطبوعات ايران تولد يافت و بالندگي آغاز كرد. اين نسل با برآمدن امواج اصلاح طلبي با پشتيباني وسيع مردم از دوم خرداد 1376 خيزش تازه اي آغاز كرد و كاريكاتور را به خط مقدم، رقابت هاي رسانه اي كشاند. گروهي از اين هنرمندان كارشان را با روزنامه همشهري وبا ستون نگاه كه بيشتر در صفحه 3 برپا مي شد آغاز كردند. هر چند كه چنين ابتكاري را احمد سخاورز هنرمند برجسته كاريكاتور در دهه 50 تحت عنوان از نگاه سخاورز در روزنامه اطلاعات بنيان نهاد و نزديك به يك دهه با پشتكاري ستودني آن را ادامه داد، اما نگاه همشهري، كه به عنوان نخستين روزنامه رنگي صبح ايران به خانواده مطبوعات پيوسته بود، خيلي زود جا باز كرد. اسدبيناخواهي، علي جهانشاهي، افشين سبوكي، علي مريخي، نيك آهنگ كوثر و بعدها داود كاظمي و.. پاي ثابت اين ستون را تشكيل مي دادند. اما سبوكي در طول ده سالي كه از انتشار همشهري سپري مي شود، بيشتر با كاريكاتورهاي چهره شناخته شده و به شهرت رسيده است. پيش از او با چهره گشايان سرشناسي در عرصه هنر كاريكاتور آشنا بوده ايم. مرحوم محسن دولو، از پيشكسوتان اين رشته بود. احمد سخاورز كارهاي خوب و پخته اي در اين زمينه به وجود آورد. حسن توفيق كه ساليان دراز با امضاي استوديو توفيق كاريكاتورهايش در اين نشريه چاپ مي شد، بي ترديد، از بهترين هاي اين رشته است، چرا كه با خطوطي بسيار موجز و بدون استفاده از حجم، سايه و هاشور، اغراق و شباهت را ماهرانه عرضه مي كرد. بعدها و در ميان نسل بعدي كاريكاتور، شاهد آثار خوب و موفقيت آميزي از جواد عليزاده هنرمند كاريكاتوريست معاصر كشورمان بوده ايم و بهمن عبدي هم، در كاريكاتور چهره، در زمره شناخته شده هاست. اما، افشين سبوكي از حجم و پرسپكتيو در خلق كاريكاتور چهره ماهرانه بهره برده است. ساختمان بندي هندسي او يك تجسم فضايي است و همين روش، كار او را متمايز كرده است. دوستداران كاريكاتور به تازگي، شماري از آثار برگزيده اين هنرمند را در خانه كاريكاتور تماشا كرده اند و به همين مناسبت با او به گفت وگو نشسته ايم: * مي پرسم در پس انبوه خاطرات، طراحي كميك يا كاريكاتور را در چه دوره اي آغاز؟ كرده اي - در مدرسه، ناخواسته بعضي از معلمان كه خطوط چهره شان برايم جالب و قابل طراحي بود، اولين سوژه هايم را تشكيل مي دادند. از همان اول، سعي مي كردم بعد از به خاطر سپردن خطوط واضح يك چهره، آن را در هاله اي از دايره هاي درهم و حجم هاي تو درتو، مجسم كنم و هنگامي كه پس از ساعت ها تلاش، شباهت ها سر برمي كشيدند، حسي غريب وجودم را پر مي كرد و از سعادت لبريز مي شدم. اين ميل جادويي، مرا به طرف كاريكاتور چهره كشاند. * مي گويم غير از مجازات هاي متعارف كه در دوره مدرسه در انتظار يك دانش آموز كاريكاتوريست بي احتياط است، آيا آموزگار تشويق كننده هم؟ داشتي - در دوره دبستان و دبيرستان كه نه، اما وقتي به دانشكده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران راه پيدا كردم، استادم خانم ايراندخت محصص با حوصله بسيار، تعدادي از منابع خوب كاريكاتور را كه شامل آثار استادان بزرگ اين رشته و بيشتر كاريكاتوريست هاي فرانسوي بود به من معرفي كرد و اين فرصت خوبي برايم بود. همچنين وقتي به خاطراتم رجوع مي كنم، مي بينم كه كارهاي آقاي عليزاده، عبدي و كتاب شاهنامه آقاي ايرج زارع هم خيلي الهام بخش من بوده اند. البته زماني كه بزرگاني مثل محسن دولو، غلامعلي كامبيز لطيفي، درم بخش و احمد سخاورز فعال بودند من كودكي 5 ساله بيش نبودم طبيعي است كه بيشتر تحت تاثير آثار نسل بعدي بوده ام. * از سبوكي سراغ نخستين تجربه ها اعم از كارهاي چاپي و نمايشگاه را مي گيرم. - تشكيل گروه كاريكاتوركاسني اولين تجربه نمايشگاهي ما بود. در آن موقع مجله اطلاعات هفتگي، هر هفته يكي از اعضاي اين گروه را معرفي مي كرد. در آن سالها كارهايم به تناوب در مجله طنز و كاريكاتور، روزنامه سلام و اطلاعات هفتگي به صورت تصويرسازي يا كاريكاتور چاپ مي شد اما، شروع جدي و رسمي كارم در ستون نگاه همشهري بود كه از سال آغاز 1371 شد. * اشاره كردم كه استفاده ماهرانه از حجم و پرسپكتيو از ويژگي هاي كاريكاتورهاي چهره در آثار سبوكي است. اما تيپي كه به طور ثابت در آثار مطبوعاتي او جلب توجه مي كند، نيز معرف كار سبوكي است. توضيحات بيشتر را از قول خودش مي خوانيم. - آدمكي كه در كاريكاتورهاي من حضور دارد، محصول بحث هايي است كه در دوره سبك شناسي نقاشي در سال آخر دانشكده پيش كشيده مي شد. در مورد هويت هنر، هنرسنتي، مدرن و غيره اين آدمك ابتدا چشم معمولي يا به قول نقاشان چشم رئالي داشت اما به مرور دفرمه (غير عادي ) شد; انساني كه با نگاهي دردمند به جهان مي نگرد. اين چشم ها در واقع بازتاب حس دروني خود من است. زندگي انسان بايد با صلح و آرامش دمخور باشد. اين نياز در سرشت ماست، اما مدام تحت فشاريم يا به قول امروزي ها استرس داريم. در ميان خبرهايي كه شب و روز دريافت مي كنيم، چه تعداد از آنها دلهره آور و عصباني كننده و ياس؟ آورند به * تازگي در آثار سبوكي رنگ حضوري جدي پيدا كرده است. او از رنگ بيشتربراي سايه كاري و غني تر كردن حجم استفاده درباره مي كند عنصر رنگ، به ديدگاه هنرمند رجوع مي كنيم: - رنگ در طراحي مقوله مهمي است. هنگام طراحي در مرحله اول خطوط را از سايه روشن ها جدا سايه مي كنم روشن هاي اوليه نقاط تاكيد طرح به حساب مي آيند. اما رنگ نقاط تاكيد و هارموني را به كلي عوض مي كند. بنابراين رنگ فقط عامل تزيين نمي تواند باشد. * استادان كاريكاتور چهره در جهان و بيشتر در فرانسه الهام بخش بسياري از هنرمندان كاريكاتوريست معاصر از جمله هنرمندان ما بوده اند. اين تاثيرپذيري را از قول سبوكي مي خوانيم. - ديويد ليواين كاريكاتوريست چهره پرداز و معروف آمريكا، مولاتيه و ريكور از فرانسه، كروكر از آلمان، جان آپديك از بلژيك و.. هر كدام به نوعي برمن تاثيرگذاشته اند. اما سعي مي كنم به مرور به شيوه مستقلي برسم تركيببندي، اغراق و برخي كارها حداقل براي خودم تجربه جديدي است. هنرمندان ايراني هم در كاريكاتور چهره به جايگاه شايسته اي رسيده اند. بزرگمهر حسين پور توانمندي و ذوق كم نظيري دارد. نيك آهنگ كوثر، كاويان راد، رادمند، به آثار و تجربه هاي خوبي رسيده اند. صافي، صدقي، بهار موحد و جمشيدي هم، آثار درخور توجهي به وجود آورده اند. * و در پايان سبوكي دو نكته را يادآوري مي كند. موفقيت كاريكاتور چهره در ايران را و همچنين رويكرد روبه افزايش هنرمندان به رايانه ( كامپيوتر ) براي طراحي يا پرداخت و رنگ آميزي كاريكاتور... - شايد به نظر برسد كه فناوري هاي جديد مثل فتوشاپ و ديگر نرم افزارهاي كامپيوتري به كارگيري اغراق در كاريكاتور چهره را آسان كرده است. اما واقعيت اين است كه كامپيوتر در وهله نخست مثل ماژيك، آبرنگ و.. يك وسيله است، بستگي دارد از اين وسيله چگونه استفاده كنيم. هنور نرم افزارها به آن مرحله نرسيده اند كه به عنوان يك شيوه به كار آيند. گنجاندن كاريكاتور چهره در دو سالانه كاريكاتور تهران (دو سالانه پنجم ) زمينه، را براي توجه بيشتر به كاريكاتور چهره در ايران فراهم كرد و ما از ظرفيت خيلي خوبي در كاريكاتور چهره برخوردار هستيم. اما بحث هويت و شخصيت كار و حسي كه به بيننده منتقل مي شوددر كاريكاتور چهره در مرحله بالاتري قرار دارد. به همين دليل نقش هنرمند در پديد آوردن چنين آثاري به مراتب مهمتر از واسطه ها و وسايلي از قبيل كامپيوتر است. گفت وگو: اسماعيل عباسي