Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801118-53996S8

Date of Document: 2002-02-07

تشكل هاي روزنامه نگاران; راه گريز از بن بست ها گفت وگو با رئيس فدراسيون جهاني روزنامه نگاران - (بخش پاياني ) اشاره: در شماره نخست اين گفت وگو نقش روزنامه نگاري مستقل در تضمين جايگاه و شان روزنامه نگاري، مرزبندي هاي حرفه اي ميان روزنامه نگاري و امور سياسي و آثار مخرب سياست زدگي در اين حرفه مورد بحث و بررسي قرار گرفت. آنچه در اين شماره مي خوانيد عمدتا ارائه تصويري است از روزنامه نگاري مستقل و چگونگي تحقق آن، بويژه از طريق ايجاد نهادهاي مدني مستقل و قدرتمند كه توان مبارزه در راه دستيابي منافع حرفه اي و اجتماعي روزنامه نگاران را داشته باشند. در چند سال گذشته ما درگير مسائلي شديم كه اكنون به اين نتيجه رسيده ايم كه نبايد وارد اين مقولات مي شديم، چون جزو شئون كار روزنامه نگار نبودند. ما مثلا در درگيريهاي سياستمداران وارد شديم و حتي به حركتهاي جمعي و امضاي عريضه و.. براي حمايت يا مقابله با مقامات پرداختيم، البته در اين راه اهدافي هم داشتيم كه تحقق جامعه مدني يكي از آنها به شمار مي رود. نظر شما در خصوص اين نوع حركتها از سوي روزنامه نگاران؟ چيست فكر نمي كنيد روزنامه نگاران نبايد وارد دعواهاي سياسي؟ شوند آيا اين نوع حركتها در درازمدت آسيبهايي به اين حرفه وارد نمي كند و باعث دلزدگي مردم نسبت به سياست در مطبوعات نمي شود و حتي باعث از بين رفتن اعتماد عمومي نسبت به روزنامه نگاران؟ نمي شود - من فكر به مي كنم، نكته خيلي خوبي اشاره كرديد كه جدا براي روزنامه نگاري خطرآفرين است و آن درگير شدن بيش از حد روزنامه نگاران در سياست است. با اين حرف موافقم. روزنامه نگاران بايد بياموزند فاصله مناسبي از سياست بگيرند. اگر روزنامه نگار به شدت درگير شود، اين امر در كيفيت كار او ظاهر كمترين مي شود نكته اي كه من در مورد جوامع باز مي دانم، اين است كه نمي توان مردم را فريب داد. مردم به اعماق مطلب جانبدارانه پي مي برند و آن را تبليغاتي مي دانند و بنابراين، روزنامه نگاران بايد فاصله مناسب را حفظ كنند و حرفه اي كار كنند. حرفه اي بودن به معناي انجام كار خوب با كيفيت بالا است. بالاتر از همه، روزنامه نگاران بايد از عواقب گفته ها و نوشته هايشان آگاه باشند، چون بعضا نوشته ها يا گفته هاي ما مي تواند روي جامعه تاثيربگذارد. اين تاثير مي تواند مثبت يا منفي ما باشد بايد درباره بد و خوب بودن مطالبمان داوري كنيم و اينجاست كه كيفيت حرفه اي مطرح مي شود. همين براي روزنامه نگاري كفايت مي كند. بيش از اين نبايد درگير امور سياسي شد. ما بايد سياست را گزارشي و بحث آزاد را درباره سياست تشويق كنيم. روزنامه نگاران بايد امور سياسي را به كساني كه براي تصميم گيري انتخاب شده اند واگذار كنند. ما روزنامه نگاران نبايد سخنگوي يك گروه خاص باشيم. بايد بكوشيم همگان را نمايندگي كنيم و اين كار مشكلي است. در ايران روزنامه ها بيش از حد در سياست درگير شده اند. مطبوعات چپ، راست، مطبوعات ديني و.. طبعا اين مطبوعات روزنامه نگاران سياسي شده نيز دارند، در هر كشوري مطبوعاتي وجود دارد كه مبلغ ديدگاه مذهبي خاصي هستند، يا مطبوعاتي كه اتحاديه هاي خاصي را نمايندگي مي كنند و يا مطبوعات كارفرمايان، كارگران و گروههاي مختلف هستند، اما من فكر نمي كنم روزنامه نگاراني كه براي آنها كار مي كنند، الزاما بايد اسير دست آنها باشند، اين خطاي بزرگي است. خبرنگاران اين نوع مطبوعات هم بايد وظيفه پرسشگري خود را حفظ كنند و درباره مسائل جامعه نيز بپرسند. به اعتقاد من، تكثر مطبوعات بسيار مهم است، اما مهم تر آن است كه روزنامه نگاران شاغل در اين مطبوعات، روحيه آزادمنشي و باز داشته باشند. ما بايد براي جا افتادن فرهنگ حرفه اي در مطبوعات تلاش كنيم. روزنامه نگاران بايد فاصله خود را با سياست حفظ كنند، به حقيقت وفادار باشند و در عين حال مراقب عواقب نوشته هايشان باشند. به ويژه بعد از سپتامبر 11وقايع و پيامدهاي آن، روزنامه نگاران بايد بيشتر درباره تاثيرات نوشته ها و گفته هايشان آگاه كليشه باشند سازي در رسانه ها، خطرناكترين موضوعي است كه مي توان تصور كرد، چون پيامدهاي وحشتناكي دارد. كليشه سازي باعث مي شود در كل جامعه تلقي مخدوش و نادرستي نسبت به جوامع ديگر شكل بگيرد. يكي از نمونه هاي اين امر، ايران من است فكر مي كنم در غرب تصوير ناقص و مخدوشي از زندگي و جامعه ايران وجود دارد. آنان تصور مي كنند ايران جامعه بسته اي است و توسط افرادي اداره مي شود كه متعصب و فناتيك هستند و در آن دموكراسي وجود ندارد، در حالي كه اين حرف دقيقي نيست. اين يك كليشه سازي است كه كاملا غير قابل پذيرش است. در غرب نگرشي درباره فرهنگ متنوع ايران وجود من ندارد فكر مي كنم كه كليشه سازي يكي از بزرگترين مشكلاتي است كه ما روزنامه نگاران در سراسر جهان با آن مواجهيم. ضرورتهايي كه براي حرفه روزنامه نگاري برشمرديد تا چه حد متضمن استقلال حرفه اي روزنامه نگار؟ است تعريف شما و فدراسيون بين المللي روزنامه نگاران از استقلال در روزنامه نگاري و روزنامه نگار مستقل؟ چيست راههاي دسترسي به استقلال روزنامه نگاري؟ چيست - تعريف من از روزنامه نگار مستقل، روزنامه نگاري است كه اصول روزنامه نگاري را مي داند و مي فهمد، يعني رعايت حقيقت، مستقل بودن و آگاهي از پيامدهاي كاري كه مي كند. گفتن آن ساده و فهم آن دشوار است. بنابراين روزنامه نگار بايد آموزش مناسب ديده باشد و اعتماد به نفس و آزادي لازم را براي كار، بدون مرعوب شدن داشته باشد. مبارزه ما براي نيل به چنين شرايطي است. درباره اين سوال كه چگونه روزنامه نگاران مي توانند به ايجاد چنين شرايطي كمك كنند، مساله خيلي مهم ايجاد اتحاديه و انجمنهاي قدرتمند و مستقل روزنامه نگاران است. مهم اين است كه همه روزنامه نگاران عضو اتحاديه اي باشند كه براي آن احترام قائل هستند. روزنامه نگاران روزنامه هاي چپ، راست، ميانه و... همه مي توانند و بايد در انجمن حضور داشته اگر باشند مثلا روزنامه نگاران روزنامه چپ دچار مشكل شدند، نبايد مسائل خود را با سياستمداران يا حزب خود در ميان بگذارند و حل كنند، بلكه بايد به انجمن خود مراجعه كنند. آنجا محل همبستگي روزنامه نگاران است، نه همبستگي با گروههاي سياسي، اجتماعي و مذهبي، انجمن محل همبستگي با ساير روزنامه نگاران است. از اين رو تاسيس انجمن روزنامه نگاران كه اصالتا مستقل، تكثرگرا و نيز در برابر تغيير باز باشد، بسيار مهم است. اين كار به ايجاد هويت استوار براي روزنامه نگاران كمك مي كند. هدف ما ايجاد چنين هويت حرفه اي است. اين يكي از كارهايي است كه روزنامه نگاران خود مي توانند بكنند. چنين انجمن روزنامه نگاراني مي تواند فارغ از هرگونه گرايش سياسي؟ باشد -البته انجمن روزنامه نگاران نمي تواند فارغ از گرايشها و فعاليتهاي سياسي باشد. روزنامه نگار همواره به نحوي درگير سياست مي شود. ما همه عضوي از جامعه هستيم. مثلا تيم فوتبال خاصي را دوست داريم، غذايي خاص را دوست داريم، به برخي مسائل فرهنگي علاقه داريم و به روش خاص خود راي مي دهيم. در مقام روزنامه نگار، كسي عضويت خود را در جامعه به حال تعليق در نمي آورد و نمي گويد از مشاركت معذور هستم، اما مهم اين است كه همواره مستقل عمل كند و فاصله ها را رعايت كند. چگونه از سياست زدگي؟ بپرهيزيم -راه اصلي پرهيز از سياست زدگي، تمركز بر حقيقت و مسائلي است كه اهميت دارد. وظيفه روزنامه نگار حضور در صحنه و گزارش وقايع است. گاه حزبي كه در انتخابات به آن راي مي دهيد، وضعيت مساعدي دارد وگاه وضعيت نامساعد، بنابراين بايد بدانيد چه وقت گزارش كنيد. بايد به نياز به گزارش منصفانه، بي طرفانه و دقيق واقف باشيد و هرگز دچار خودسانسوري نشويد. به محض اين كه فكر كنيد آيا بهتر نيست اين را چون ننويسم، براي حزبم خوب نيست، يا مرا دچار مشكل مي كند، دچار خودسانسوري مي شويد كه خطرناك است. بايد نوعي فضاي اجتماعي وحرفه اي پديد آوريد كه روزنامه نگاران بتوانند با آزادي، حرف بزنند. براي ايجاد چنين شرايطي به عواملي همچون انجمن هاي مستقل روزنامه نگاران و رعايت استقلال روزنامه نگاران از جانب سياستمداران نياز است. يكي از راههايي كه مي توان با آن سياستمداران را واداشت كه به استقلال روزنامه نگاران احترام بگذارند، آن است كه درجامعه به دنبال كسب پشتيباني از كار روزنامه نگاران باشيد. در نظر بگيريد در چارچوب جامعه مدني گروههاي زيادي هستند كه منافع جداگانه اي دارند، مانند گروههاي زنان، كودكان، حقوق بشر، اتحاديه هاي كارگري. آنها همه به مطبوعات آزاد نياز دارند. آنها نياز دارند كه بتواننداز طريق رسانه ها با هم و صاحبان قدرت ارتباط برقرار كنند. در نتيجه رسانه ها بايد ساير بخشهاي جامعه مدني را در راه حمايت از آزادي مطبوعات واستقلال رسانه ها به كار بگيرند. اين گونه نيست كه روزنامه نگاران خواهان حقوق ويژه اي باشند. ما خواهان حقوق ويژه اي بيش از آنچه به ساير اعضاي جامعه تعلق مي گيرد، نيستيم. به همين علت به پشتيباني ساير افراد جامعه نياز داريم. ايجاد همبستگي بين گروههاي جامعه مدني حول محور نيازبه آزادي واستقلال روزنامه نگاري حائز اهميت شاياني است. وقتي ائتلافي به اين شكل ايجاد شود، قدرتي پديد مي آيد كه مي توان با آن روي گروههاي سياسي، پارلمان و ساير مقامات فشار وارد كرد. اين فرآيند شامل مبارزه دائمي است و يك شبه پديد نمي آيد. ايجاد آن سالها طول مي كشد، اما روزنامه نگاران بايد فرآيند ايجاد آن را شروع كنند. بايد به ساير گروههاي جامعه مدني بگوييد به كمك آنها نياز داريد، اما در عين حال برايشان تبليغات نخواهيد كرد. بايد مستقل از همه باشيد، مستقل از سياستمداران، پارلمان، رهبران مذهبي و حتي انجمن روزنامه نگاران. اين كار واقعادشواري است. اما مفهوم استقلال اهميت شاياني به دارد محض اين كه به آن دست آثار يابيد، شگرفي خواهيد ديد. در ايران يك انجمن صنفي به تازگي شكل گرفته است اما از فعاليتهاي آن استقبال زيادي نمي شود. براي تشويق مشاركت روزنامه نگاران چه كار مي توان؟ كرد - بايد اين نكته را دانست كه مبارزه در راه دستيابي منافع حرفه اي واجتماعي روزنامه نگاران در قالب اتحاديه هاي صنفي و انجمنها در كنار هم معنا دارد و نمي توان آنها را از هم جدا كرد. بنابراين اتحاديه هاي صنفي و انجمنها بايدبا هم همكاري كنند. طبعا تمام اعضاي انجمنها بايد عضو اتحاديه هاي صنفي باشند و روزنامه نگاران عضو اتحاديه بايد عضو انجمنها باشند. حدود 150 انجمن واتحاديه صنفي از 106 كشور جهان عضو فدراسيون بين المللي روزنامه نگاران هستند كه روي هم رفته نيم ميليون روزنامه نگار را شامل مي شوند. ما بزرگترين سازمان روزنامه نگاران در جهان هستيم. بيشتر سازمانهاي عضو به صورت مستقل اتحاديه ها وانجمنهاي حرفه اي هستند و به شكل يك نهاد واحد عمل مي كنند. مثلادر آلمان دواتحاديه وجود دارد، يكي از آنها كه اتحاديه صنفي قدرتمندتر است در عين حال، گروه حرفه اي نيز اما مي باشد، ديگري فقطيك انجمن حرفه اي است. اين دو سازمان نماينده 50 هزار روزنامه نگار هستند و علت كارآيي آنها پيگيري همزمان مسائل اجتماعي و حرفه اي است. اين كار بسيار ضروري ما است از انجمنها خواهيم خواست امكان ايجاد اتحاديه صنفي را بررسي كنند كه اهميت زيادي دارد. ما معتقديم روزنامه نگار بايدحقوق خوب بگيرد واز مزاياي استخدامي خوبي برخوردار باشد. وقتي مزاياي استخدامي مناسبي چگونه نباشد، مي توان انتظار داشت مستقل؟ باشند انجمن صنفي روزنامه نگاران ايران نوپا است و فقط چهار سال را پشت سرگذاشته است. اما معتقدم اين انجمن مي تواند مسير تكامل را بپيمايد. مامسائل مربوط به فدراسيون جهاني روزنامه نگاران را با آنها مطرح خواهيم كردو قصدداريم انجمن را در حيطه فعاليتهاي خود در منطقه و جهان وارد كنيم. به علاوه تصور مي كنم انجمني كه شما در ايران داريد، فرصتي براي روزنامه نگاري ايران است كه صدايش را به گوش روزنامه نگاران جهاني برساند. من واقعاچشم انتظار آن هستم كه انجمن صنفي را در فعاليتهايمان مشاركت دهيم. * در سالهاي اخير در ايران شماري از كساني كه به سياست علاقه مند هستند، كاردر مطبوعات راآغاز كرده اند و اقدام به حضور در عرصه هاي سياسي مثل امور پارلمان و شوراي شهر وغيره كردند. آيا به نظر شما اين امر مي تواند بر جايگاه روزنامه نگاران تاثير منفي داشته باشد يا؟ خير - در ايران تصور نمي كنم كه اين كار خطري داشته باشد، اما آنها بايد بدانند كه ديگر از آن پس سياستمدار هستند، نه يك روزنامه نگار در مستقل پارلمان ايران، هفت يا هشت نفر هستند كه سابقاروزنامه نگار بوده اند. اين امر طبيعي در است بسياري از كشورها چنين وضعي ديده مي شود. برخي افراد دوست دارند سياستمدارشوند. اشكال ندارد. مي توانند از مشاغلي همچون آموزگاري، وكالت يا روزنامه نگاري آغاز كنند. عيبي ندارد آنان بخواهند سياستمدار شوند، اما فكر مي كنم شمار افرادي كه مي خواهند در روزنامه نگاري موفق باشند، بيشتر است. نكته مهم آن است كه كساني كه به پارلمان راه پيدا مي كنند، بايد بدانند كه از آن پس سياستمدارهستند اولين وظيفه آنان در قبال كساني است كه آنان را انتخاب كردند، نه در قبال روزنامه نگاري. در عين حال ما روزنامه نگاران هم بايد بدانيم وقتي دوستان ما به پارلمان راه مي يابند، آنان ديگر روزنامه نگاران مستقل نيستند چون مسئوليتهاي جديدي دارند واين امر قابل درك است. البته راهيابي روزنامه نگاران به پارلمان مي تواند درمواردي مشكل آفرين باشد يادم مي آيد وقتي 15 سال پيش قدم در اين راه گذاشتم، به گينه پاپوارفتيم و براي اعضاي انجمن روزنامه نگاران اين كشور كه داراي 150 يا 200 عضو بودند كلاسهاي آموزشي گذاشتيم. به تقويت اين مجموعه كمك كرديم و نتيجه كار بسيار خوب بود. اما ظرف 5 سال اين انجمن از هم پاشيد، چون افرادي كه آموزش داده بوديم، همه وارد دولت شده بودند. * برخي محافل داخلي روزنامه نگاران را به دريافت پول از خارج متهم آيا مي كنند شما به روزنامه نگاران كمك مالي ؟ مي كنيد - بله، برخي روزنامه نگاران از خارجيهاپول دريافت مي كنند. ما يك سازمان همبستگي هستيم كه نماينده يك كشور يا يك ايدئولوژي نيستيم. ما نماينده روزنامه نگاران جهان از تمام فرهنگها و تمدنها در سراسر جهان هستيم. وقتي يكي از اين روزنامه نگاران دچار مشكل مي شوند، مثلا وقتي ناعادلانه زنداني مي شوند، يا قرباني خشونت مي شوند، از صندوق همبستگي به خانواده آنان كمك انساندوستانه مي دهيم و براي دفاع از آنان در دادگاه هزينه مي كنيم. هدف ما كمك به روزنامه نگاران، به اسم آزادي و عدالت است، هدف ما از كمك مالي اعمال نفوذ نيست. * شما گفتيد فدراسيون بين المللي روزنامه نگاران بزرگترين سازمان جهاني روزنامه نگاران است. چطور موفق شديد چنين سازماني را تاسيس كنيد و مشاركت اعضا را جلب ؟ نماييد فعاليتهاي شما در زمينه مشاركت اعضاي بين المللي ؟ چيست - فدراسيون بين المللي روزنامه نگاران در سال 1926 تاسيس شد. در خلال 20 سال گذشته رشد زيادي داشته ايم به خصوص با توجه به باز شدن جهان. پيشرفتهاي فناوري و دگرگونيهاي سياسي فرصت مناسبي را براي ترويج روحيه بين المللي فراهم آورده است كه از جمله به رشد سازمان ما انجاميده است. ما نماينده تمام سنتها در روزنامه نگاري هستيم، از چپ هاي كشورهاي كمونيست سابق تا گرايشهاي راست و نيز دموكراسي جديد، به علاوه فرهنگهاي مختلف. هدف ما ايجاد و تقويت همبستگي بين روزنامه نگاران است. تا به حال برنامه هاي آموزشي براي روزنامه نگاران در آفريقا، آسيا و اروپا برگزار كرده ايم. براي پشتيباني از روزنامه نگاراني كه هدف خشونت قرار مي گيرند، صندوق همبستگي داريم كه به آنها كمك مي كند. اخيرا يك دوره آموزشي براي روزنامه نگاران افغاني و پاكستاني برگزار كرديم. در فلسطين هم يك مركز ايمني براي روزنامه نگاران تاسيس كرده ايم. به روزنامه نگاران فلسطيني جليقه ضد گلوله و كلاه كاسكت داده ايم تا بتوانند با ايمني بيشتر به كار خود ادامه يكي دهند ديگر از زمينه هاي كار ما آموزش گرايش در زمينه هاي خاص مانند حقوق كودكان و زنان و فساد در جامعه با است سازمان هاي وابسته به سازمان ملل همكاري تنگاتنگي جهت دفاع از حقوق روزنامه نگاران داريم. در قالب جنبش جهاني اتحاديه هاي كارگري، فعال هستيم تا از حفظ حقوق روزنامه نگاران در عرصه اجتماع دفاع كنيم، از خبرنگاران آزاد حمايت كنيم و شرايط بهتري را براي كار روزنامه نگاران فراهم كنيم. تعداد كاركنان ما فقط 20 نفر است و من 15 سال است كه در فدراسيون كار مي كنم و پيش از آن خبرنگار گاردين بودم. در واقع ما در فدراسيون با حركتهاي عملي براي دفاع از حقوق روزنامه نگاران و آزادي آنها و ايجاد شرايط بهتر براي كار آنها موفق شديم سازمان را در چنين سطح گسترده اي ساماندهي كنيم. * چگونه كوشيده ايد از سياست زدگي و در غلتيدن به كار سياسي دوري؟ كنيد - هميشه به خودم يادآوري مي كنم در وهله اول روزنامه نگار هستم. من از اين حرفه برخاسته ام. در اين رشته درس خوانده ام و آموخته ام مستقل باشم. به همين شكل عمل مي كنم. با سياستمداران چپ و راست و ميانه ديدار مي كنم. با همه ديدار مي كنم، چون مي خواهم مستقل باشم. چون كه هدفم دفاع از حقوق روزنامه نگاران است. در داخل سازمان برخي افراد مرا به چپ گرايي يا راست گرايي بيش از حد متهم مي كنند. گاهي اوقات مرا به كم كاري و گاه به زياده روي متهم من مي كنند به آنان مي گويم كاري كه كرده ام براساس داوري ام بوده است. در نتيجه گاه زياده روي كرده ام و گاه كم كاري كرده ام. من انسان هستم، مانند بقيه. به نظر من بهتر است سازماني مانند فدراسيون بين المللي روزنامه نگاران داراي نوعي رهبري باشد كه فارغ از نيازها و مطالبات سياسي باشد. اما اين رهبري بايد از اصول سياسي به خوبي آگاه چون باشد اگر از راه و روش سياست ناآگاه باشد، نمي تواند از منافع روزنامه نگاران دفاع كند. * آيا روزنامه نگاران مي توانند به طور انفرادي در فدراسيون عضو؟ شوند - خير، اعضاي سازمانهاي عضو فدراسيون، عضو فدراسيون محسوب مي شوند. از اين رو، اعضاي انجمن صنفي روزنامه نگاران ايران به طور خودكار عضو فدراسيون محسوب مي شوند، چون انجمن عضو فدراسيون است. ما كارت خبرنگاري براي اعضا صادر مي كنيم كه تنها كارت معتبر روزنامه نگاري در جهان است. اين كار با درخواست مستقيم اعضا صادر نمي شود، بلكه بايد درخواست از طريق انجمنها و اتحاديه هاي عضو ارسال شود. گفت و گو: فريبا صحرايي