Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801113-53915S8

Date of Document: 2002-02-02

سلاطين خليج فارس به سوي دموكراسي اشاره: صداي پاي دگرگوني در همه جاي جهان شنيده مي شود. اين روند محتوم و غيرقابل انكار حتي جزايرثبات حاشيه جنوبي خليج فارس را نيز بي نصيب نگذاشته است. هسته مركزي اين دگرگوني، كاستن از اقتدار حكومت هاي مطلقه و سوق دادن جوامع به سوي مشاركت سياسي است. هدف نوشتار امروز بررسي و تحليل دگرگوني هاي يك دهه اخير در عربستان سعودي، كويت، قطر، بحرين، امارات متحده عربي و عمان است كه زماني حكومت سلاطين آنهابي زوال مي نمود، اما امروز ديگر چنين نيست. نيلوفرقديري در دنيايي كه ما امروز در آن زندگي مي كنيم، همه حاكمان نظام سياسي خود را دموكراتيك مي خوانند اگرچه ممكن است هر كشور يا دولتي اين دموكراسي را از ديد خود و با واژگان خود تعبير كند و بپندارد كه حكومت آنها همان دموكراسي است; حتي ديكتاتورترين اقتدارگراها هم از اين عبارت پرطرفدار فاصله نمي گيرند و آن را مذموم نمي دانند. اين دموكراسي گاه به ابزاري براي تحت فشار گذاشتن كشورها تبديل مي شود، اما معمولا نشانه توسعه يافتگي و نويدبخش صلح و ثبات و آرامش است. در يكي از استراتژيك ترين و خبرسازترين نقاط دنيا يعني خاورميانه كه دست كم در نيم قرن اخير بستر تحولات گسترده اي بوده است، اين موضوع توجهات بسياري را به خود جلب كرده است. از زمان شروع دوران نفت، روابط حكومت و مردم در اين كشورها (به ويژه كشورهاي عربي ) بر دو پايه استوار بوده است: اول حكومت است كه منافع نفت و قدرت را در دست دارد و دوم مردمند كه دولت آنها را در قدرت سهيم مي كند. دولت يك سيستم رفاه را اجرا مي كند كه بسته به ميزان ثروت خود، تسهيلات مسكن، آموزش، بهداشت، شغل دولتي، خدمات و يارانه را در اختيار مردم قرار مي دهد. بسياري معتقدند اين دادوستد، شيوه خطرناكي است چون شهروندان را به مصرف كنندگاني منفعل تبديل مي كند كه مشاركتي در امور حكومت ندارند. آنها به جاي فكر كردن و برنامه ريزي براي آينده، تنها وقت مي گذرانند و براي تغييرات اجتماعي مثبت نه ضرورتي مي بينند نه انگيزه اي دارند. اين نوع رابطه حكومت و مردم در شمال خليج فارس (در ايران در دهه ) 1970 در عراق در سال 1982 (در پي حمله به ايران ) و در بحرين در اوائل دهه 1980 با كاهش درآمدهاي نفتي فروريخت. شرايط در ديگر كشورهاي عربي منطقه هم در حال تغيير است، البته نه فقط به دليل اينكه دولت قادر به ادامه تامين و حفظ اين ثروت نيست بلكه به اين دليل مهم كه اين جوامع خواستار تغيير هستند. در اين كشورها جمعيت جوان در حال رشد اين است جمعيت جوان كه غالبا تحصيل كرده اند، ديگر با چيزهاي ساده راضي در نمي شوند، عربستان طي سالهاي اخيرتعداد زنان تحصيلكرده از مردان بيشتر شده است. اين مردان و زنان بعد از اتمام تحصيلات مي خواهند وارد بازار كار شوند، آنها كار واقعي مي خواهند، نه كاري كه توسط دولت از پيش براي آنها تهيه و در نظر گرفته شده است. اينجاست كه دولت ها بايدبه طوري جدي به سپردن نقشي در اداره حكومت و آينده كشور به اين افراد فكر كند. در غير اين صورت آنها با در پيش گرفتن شيوه اي راديكال يا حتي خصمانه، به مخالف تبديل مي شوند. برخي از اين كشورها اين حقيقت را دريافته اند و با برگزاري انتخابات هر چند در سطحي محدود و با فاصله زماني به بسيار، اين نياز پاسخ گفته اند. اما برخي هنوز به اين اميد كه آمريكا نفت را بر دموكراسي در خاورميانه ترجيح مي دهد، همچنان در برابر تغيير مقاومت مي كنند. بحرين، منشور اصلاحات مجمع الجزاير بحرين از 30 جزيره تشكيل شده و از نخستين كشورهاي خليج فارس بود كه نفت را كشف كرد و پالايشگاه ساخت، اما هرگز نتوانست توليد خود را به سطح كويت و عربستان اين برساند كشور از سال 1783 توسط خاندان خليفه اداره بحرين مي شود در سال 1971 مستقل شد. امير در اين كشور حاكم مطلق است و خاندان او همه پست هاي نظامي و سياسي را در اختيار دارند. انحلال پارلمان در اين كشور در سال نقطه 1975 سياهي بر كارنامه حكومت گذاشت اما اتفاقاتي كه در يكي دو سال اخير در بحرين در جريان است بسياري را شگفت زده كرده و محبوبيت شيخ حمدبن عيسي آل خليفه را در ميان مردم افزايش داده است. بحرين در دهه چهار 1990 سال صحنه ناآرامي هاي ضد دولتي بود. اكثريت شيعه اين كشور خواستار اصلاحات و به دست آوردن مناصبي در دولت سني بودند. امير بحرين براي كنترل اين شرايط راهي را در پيش گرفت كه هم به ناآرامي ها و مخالفت ها پايان داد و هم سرآغاز دوراني شد كه به نظر مي رسد دردسرهاي امير در آن كاهش يافته است. شيخ حمدبن عيسي در سال بعد 1999 از مرگ پدرش قدرت را به دست گرفت و يك سال بعد به مردمش قول داد، پارلمان منتخب را بعد ازسال 25 احيا كند و به آنها نقش بيشتري در اداره كشور بدهد. او صدها نفر از زندانيان سياسي را عفو كرد و به تبعيديها اجازه داد به كشور بازگردند، همچنين قوانين و مقررات شرايط اضطراري را كه بعداز ناآرامي هاي دهه برقرار 1990 شده بود لغو كرد. امير بحرين حتي منشور اصلاحاتي را كه دربردارنده دگرگوني هاي شگرف در آينده است به همه پرسي و راي مردم گذاشت. اين منشور كه به تاييد اكثريت قاطع مردم بحرين رسيده است اكنون چارچوب كاري و حكومتي در بحرين را تشكيل مي دهد. آنهايي كه سال 30 گذشته را در تبعيد به سر برده و در خارج عليه كشور و دولتشان برنامه ريزي مي كردند، اكنون به بحرين بازگشته اندو روزنامه تاسيس كرده اند. اين مخالفان سابق در جلسات بحث عمومي درباره مسائل روز گفتگو مي كنند. از وقتي امير، اصلاحات را شروع كرده مردم بحرين آزادانه نظرات خود را درباره مسائل مهم بيان مي كنند و پايگاه هاي مخالفان در خارج از كشور حداقل به طور موقت تعطيل شده اند. قرار است به زودي انتخابات شهرداريها در بحرين كه از دهه لغو 1960 شده بود بار ديگر برگزار شود. شهرداران و اعضاي شوراهاي شهر از آن زمان توسط دولت منصوب مي شوند. در دو ماه گذشته، دو روزنامه طرفدار اصلاحات در كشور هزار 650 نفري بحرين مجوز انتشار گرفته اند. يكي از اين روزنامه ها را يك مخالف سرسخت دولت اداره مي كند كه به تازگي از تبعيد بازگشته است. براساس منشور اصلاحات، انتخابات پارلماني بحرين در سال برگزار 2004 مي شود. امارات، ثبات در نتيجه مدارا امارات متحده عربي از هفت سلطان نشين تشكيل شده كه در سال از 1971 انگليس استقلال يافت. اين سلطان نشين ها استقلال زيادي دارند اما همه آنها زير نظر شوراي عالي حاكمان اداره اين مي شوند شورا از هفت امير تشكيل شده كه نخست وزير و دولت را منصوب مي كنند. از سال با 1962 كشف و صدور نفت از ابوظبي شرايط اقتصادي و اجتماعي امارات دچار تحول عظيمي شد. درآمد حاصل از صدور نفت صرف امور بهداشتي، آموزشي و البته ساخت زيربناها مي شود. صنعت نفت، خيل عظيمي از كارگران خارجي را روانه اين كشور كرد به طوري كه سه چهارم جمعيت دوميليوني امارات را خارجي ها تشكيل مي دهند. امارات را شايد بتوان يكي از ليبرال ترين كشورهاي عرب خليج فارس ناميد كه در آن علاوه بر تحمل فرهنگ ها و عقايد مختلف، حقوق زنان هم بيشتر از ديگر كشورها رعايت مي شود. شيخ زايدبن سلطان آل نهيان امير امارات در سال 1966 جانشين برادرش و حاكم ابوظبي شد و در سال 1971 به دليل قدرت رهبري اش توسط خاندان حكومتي به عنوان رئيس امارات انتخاب شد. از آن زمان تاكنون هر پنج سال يك بار او در اين سمت ابقا مي شود. بسياري معتقدند تحمل و مدارايي كه او در سياست هايش به كار مي بندد موجب ثبات در كشور امارات شده است، به طوري كه كمتر نامي از مخالفان دولتي در اين كشور شنيده مي شود. در سالهاي اخير تغيير سياسي در امارات ديده نشده است. در قانون اساسي امارات بر آزادي بيان تاكيد شده است، اما قوانين سختي درباره كنترل سياسي رسانه ها و اخباري كه آنها منتشر مي كنند، وجود دارد. با اين حال، مطبوعات امارات اكثرا توسط بخش خصوصي اداره مي شوند، اما از يارانه دولتي استفاده مي كنند. عربستان، تغييرات نامحسوس عربستان يكي از ثروتمندترين كشورهاي منطقه و حساس ترين آنها از نظر سياسي و نظامي است كه از سال 1953 توسط پسران ملك عبدالعزيز اداره مي شود. عربستان در اين مدت به يك قدرت منطقه اي و نزديك ترين متحد آمريكا در منطقه تبديل شد. ملك فهد در سال 1982 بعد از مرگ برادرش قدرت را در عربستان به دست گرفت. در اين كشور مجمعي مشورتي به نام شورا فعاليت مي كند كه اعضاي آن انتصابي هستند و قدرت چنداني با ندارند وجود اين محتويات جلسات اين شورا كاملا از مردم مخفي نگاه داشته مي شود. در اين جلسات به ندرت موضوع مهمي مورد بحث قرار اين مي گيرد شورا كه در سال 1993 آغاز به كار كرد يك رئيس و 60 عضو دارد كه همگي آنها توسط پادشاه تعيين مي شوند. ملك فهد در سال 1997 اعضا اين شورا را به 90 نفر افزايش داد و دو سال بعد براي اولين بار 20 زن در آن شركت كردند. سازمان عفو بين الملل در سال 2000 از رفتار با زنان در عربستان انتقاد كرد. اين انتقادات و تغييراتي كه در مقدمه اين گزارش به آن اشاره شد، شرايط زنان در عربستان را تا حدي بهبود بخشيده است. سال گذشته، دولت عربستان در اقدامي بي سابقه براي زنان اين كشور كارت شناسايي صادر كرد. كويت، پارلمان انتخابي كويت تنها كشور عربي منطقه است كه مجمع قانونگذاري منتخب دارد. اين مجمع ملي در سال 1992 و در نتيجه شرايط بعد از حمله عراق به كويت تاسيس با شد اين حال انتخابات پارلماني در كويت كه هر چهار سال يك بار برگزار مي شود با شرايط دموكراتيك فاصله زيادي دارد. زنان حق انتخاب كردن و انتخاب شدن ندارند. مرداني هم كه خاندان آنها از سال 1920 در كويت اقامت نداشته اند نمي توانند در اين انتخابات شركت كنند. به اين ترتيب چيزي بيش از 10 درصد مردم پارلمان را انتخاب مي كند. در سال 1999 شيخ جابرالاحمدالصباح، امير كويت فرماني صادر كرد و در آن به زنان حقوق كامل سياسي داد اما پارلمان با 32 راي مخالف و 30 راي موافق اين فرمان را رد كرد. دولت كويت در سال 1992 سانسور مطالب پيش از چاپ و انتشار را لغو كرد، اما وزارت اطلاعات در اين كشور هنوز بر كتاب، فيلم و نشريات نظارت دارد. عمان، راي دهندگان انتصابي عمان كشوري با بيشترين سابقه استقلال در دنياي عرب است. سلطان قابوس، حاكم اين كشور با كودتا عليه پدرش در سال به 1970 قدرت رسيد. او هم سلطان است و هم نخست وزير و وزارتخانه هاي دفاع، خارجه و دارايي را نيز به عهده دارد. او در سال 1981 يك مجمع مشورتي در كشور تاسيس كرد كه اعضاي آن را خود منصوب اين مي كرد مجمع در سال 1990 به شوراي مشورتي تبديل شده و رفته رفته با راي مردم انتصاب شد، اگر چه اكثر تصميمات حكومتي را هنوز خود پادشاه اتخاذ مي كند. مردم عمان در سال 2000 بار ديگر در انتخابات شوراي مشورتي شركت كردند. در اين انتخابات راي، دهندگان توسط رهبران قبائل انتخاب مي شوند يعني به شيوه اي انتصابي. شايد عمان تنها كشوري باشد كه در آن انتخابكنندگان، انتخاب و منصوب مي شوند. اما انتخابات سال 2000 سرآغاز تقويت دموكراسي در اين كشور به حساب مي آيد. در اين انتخابات 21 زن نامزد حضور در پارلمان شدند. قطر، تلويزيون نشانه دموكراسي قطر علاوه بر ايجاد شبكه تلويزيوني كه بسياري آن را نماد پيشرفت دموكراسي در اين كشور مي دانند، با برگزاري انتخابات شوراي شهرداريها در سال 1999 با حضور همه مردم حتي زنان، تجربه اي نادر در دنياي عرب را پشت سرگذاشت. در اين انتخابات زنان هم مي توانستند راي دهند و هم نامزد شوند. اين شورا به امير و دولت درباره مسائل شهري و اجتماعي مشورت مي دهد. امير قطر هدف از اين انتخابات را مشاركت دادن مردم در امور دولت دانسته و گفته بود اين به نفع توسعه بلندمدت قطر است. نزديك به 248 كانديدا از جمله شش زن براي 29 كرسي اين شورا با هم رقابت كردند. در قطر كه جمعيت بومي آن كمي بيش از 500 هزار نفر است شبكه تلويزيون مستقلي به نام الجزيره تاسيس شده كه اكنون به شهرتي جهاني رسيده است. الجزيره نخستين رسانه خليج فارس است كه به حساس ترين موضوعات جهان عرب نيز مي پردازد. دولت قطر در سال 1995 سانسور رسانه ها را رسما لغو كرد و از آن زمان به ويژه مطبوعات بدون نظارت، كنترل و دخالت دولت منتشر مي شوند.