Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801112-53896S1

Date of Document: 2002-02-01

مردن خرج دارد خيلي زياد! اگر ما عزاداري و برپايي مراسم سوگواري را به عنوان يك هنجار و فرهنگ اجتماعي به معناي حمايت از درگذشتگان و آمرزش آنان در نظر بگيريم نبايد اين گونه مراسم رنگ تشريفاتي به خود بگيرد شهلا محصل بازي مرگ، بازي عجيبي است. گاه بي گدار به زندگي مي زند و مسافري را نيمه هاي زندگي با خود گاه مي برد ساليان دراز كسي را در انتظار رفتن و كوچ كردن رها مي كند و گاه همچون طوفاني، پايه هاي زندگي را مي لرزند. اما هرچه كه هست، يك تكه از زندگي است. تكه اي كه نمي تواند نباشد. اين روزها، مرگ و مردن هم، كم بي دردسر نشده است. از خريد خانه آخرت گرفته تا اعلاميه و اطلاعيه، شام و ناهار و تاج گل و مداح و.. طوفاني مهيبتر است براي بازماندگان آن سفر كرده. هزينه هايي كه گاه فراتر از ميليون ها تومان و صفرهاي رديف شده مقابل آن، مرگ را مقابل چشمانت به رقص درمي آورد. پرده اول; زير آسمان همين شهر بهشت زهرا چندان هم دور نيست. قبرستان بزرگي كه بيش از چند سال ديگر پاسخگوي سفركرده ها نمي تواند باشد. گلفروشان كنار بزرگراه، حكم تابلوهاي راهنماي بهشت زهرا را دارند و ازدحام و فشردگي و افزايش قيمت تاج گل ها، نويد نزديك تر شدن به خانه اهل قبور را مي دهد. _ دسته اي 200 تومان. دخترك هشت ساله اي كه از فرط سرما لپ هايش گل انداخته، شاخه هاي زرورق پيچيده شده گل مريم را ميان دستان كوچكش تكان مي دهد. با ذوقي تمام نشدني اسكناس هاي قرمز 200 توماني را ميان جيب پالتويي كه شايد از آن مادرش بود، مي چپاند و دسته گل ديگري را به نمايش مي گذارد. ساليان پيش پدر و مادرش را از دست داده است. همه آرزويش خريد سنگ قبري براي آنهاست. سنگ قبري مثل ديگر قبور. براق و تميز تا هرگاه گلاب روي آن مي پاشد، سيمان خاكستري همه قطره هاي آن را نبلعد. خودرويي رد مي شود. تاج گلي بزرگ با تورهاي مشكي و نواري كه روي آن به بازماندگان مرحوم تسليت گفته بود. تاج گلي از اركيده و مرغ عشق شايد قيمتش 200 هزارتومان بود. دخترك، شاخه هاي مريم را در عبور عطرآگين تاج گل همچنان تكان مي دهد. _ دسته اي 200 تومان. براي سنگ قبر والدينش 18 هزار تومان ديگر نياز دارد تا وقتي گلاب مي پاشد قطره هاي عطرآگين روي سنگ صاف و براق سر بخورند و اين سو و آن سو بلغزند. همه آرزويش فقط همين است. پرده دوم; زير آسمان شهر ديگران عطر گلاب و بوي خاك در بهشت زهرا تداعي همان عطر زندگي و مرگ است. بر سر مزار جوان از دست رفته اي تعداد زيادي عزادار بر روي صندلي هايي كه به رديف چيده شده اند نشسته و مشغول سوگواري هستند و ميزبانان مرتب با سيني هاي حلوا، خرما، ميوه و شيريني و در كنار آن با قهوه و چاي در حال پذيرايي از مدعوين سوگوارند. ميان انبوه تاج گل هاي سر مزار يكي از تاج ها كه بر مزار آن مرحوم قرار گرفته حداقل 200 هزار تومان قيمت دارد. در مورد ميزان خرج و مخارج اين مراسم از يكي از بستگان آن مرحوم مي پرسم. از پاسخ دادن طفره مي رود. برايش اين گونه هزينه ها چندان مهم نيست براي او موضوع مهم و اصلي از دست دادن آن عزيز از دست رفته است. اما در قطعه اي ديگر دختر جواني كه در كنار مزار مادر مرحومه خود نشسته است، در مورد ميزان مخارج مراسم سوگواري مادرش مي گويد: با توجه به اين كه ميهماناني از شهرستان داشتيم و مراسم چندين روز ادامه داشت بيش از چهار ميليون تومان هزينه مراسم سوگواري پدر شد اين خانم نيز در ادامه صحبت هاي دخترش مي گويد: تنها براي خريد اين قبر دو طبقه 400 هزار تومان پول پرداخت كردم همچنين 100 هزار تومان هزينه سنگ قبر شد. قدري دورتر، پيرمردي كه سنگ مزار پسر مرحومش را مي شويد، در مورد هزينه خريد قبر فرزندش مي گويد: يك ميليون و پانصدهزار تومان هزينه خريد قبر شد. البته اين قيمت ها قانوني نيست چون اين قبرها قبلا فروخته شده و سند آن به نام فرد ديگري است، اما چون برخي افراد پيشاپيش چند قبر خريده اند آن را به قيمت روز مي فروشند كه البته قيمت قبرها هم بستگي به دوري و نزديكي راه دارد. من هم براي اين كه همسرم راحت تر بتواند رفت و آمد كند به ناچار اين قبر را به اين قيمت خريده ام. در قطعه اي ديگر خانمي مي گويد: همه زمين هاي اين قسمت توسط خانمي وقف افراد بي بضاعت شده است. اما گفته مي شود وقتي وي متوجه شد كه اين قبرها خريد و فروش مي شوند به اين موضوع اعتراض كرد اما مسئولان بهشت زهرا معتقدند كه هزينه نگهداري، شست وشو و فضاي سبز اين زمين ها را بايد افراد بپردازند. اما يكي از كاركنان اين سازمان در مورد قيمت قبرها مي گويد: در مجموع قيمت قبرها از 50 هزار تومان تا 4 ميليون تومان است و هيچ يك از قبرها وقفي نيست. وي در مورد قبرهاي 4 ميليون توماني مي گويد: اين قبرها در مناطق قديمي بهشت زهرا قرار گرفته است. هزينه پرداخت به مداح نيز متفاوت است. در بهشت زهرا سر خاك بدون اكو 4 هزار تومان با اكو 6 هزار تومان در داخل مساجد از ده هزار تومان تا 50 هزار تومان و اگر مرحوم از خاندان بزرگ و با اسم و رسم داري باشد و لازم باشد تا باز برايش آبروداري كنند، چند مداح معروف در شهر خودمان هستند كه تا حدود 300 هزار تومان هم براي 2 ساعت مداحي يكي مي گيرند از مداحان كه بين 30 تا 50 هزار تومان براي هر مجلس ختمي دريافت مي كند معتقد است نوع شعر، حال و هواي اطرافيان و اين كه چه مطالبي را مطرح كند در نوع كار قيمت تاثيرگذار است. اين سنگ قبرها معمولا در كنار قبرستان ها بازار سنگ قبر فروشان نيز گرم است. قيمت سنگ قبرها به نسبت يك يا دو طبقه بودن قبر و همچنين جنس و رنگ سنگ ها متفاوت است. يكي از سنگ قبرفروشان مي گويد: معمولا سنگ قبرهاي يك طبقه از 40 هزار تومان تا 60 هزار تومان و سنگ قبرهاي دو طبقه از 90 هزار تومان تا 400 هزار تومان قيمت دارند. يكي ديگر از همين سنگ فروشان نيز مي گويد: اخيرا معمول شده است كه روي سنگ قبر عكس متوفي نيز حكاكي مي شود كه آن هم بسته به نوع كار از 5 هزار تومان تا 30 هزار تومان هزينه دارد. از بازار پررونق خريد و فروش قبر و سنگ قبر كه خارج شويم به مهمترين و در حقيقت پر هزينه ترين بخش از مراسم سوگواري يعني پذيرايي از ميهمانان و مدعوين سوگوار مي رسيم كه اين روزها برپايي چنين مراسمي در سالن ها و تالارهاي پذيرايي اغلب مخارج بسيار سنگيني را براي خانواده هاي عزادار در پي دارد. در برخي از اين مراسم تنها نشاني عزادار بودن لباس سياه رنگ مدعوين است. اغلب افراد كاملا آراسته در حال خوش و بش و صحبت كردن و تازه كردن ديدارهاي گذشته هستند. تنها هراز گاهي نواي دلنشين قرآن با صوت زيباي يكي از قاريان برجسته و ممتاز، زينت بخش اين مجلس عزاداري است، هرچند ميان اين صوت دلنشين و برپايي چنين مجلس پرهزينه و تشريفاتي تناقض ماهوي وجود دارد ولي تنها صوت همين قاري برجسته با قرائت آياتي چند از كلام الله مجيد در فضاي اين مجلس، ماهيت اصلي و وجودي اين مجلس سوگواري و عزاداري را براي مدعوين روشن مي كند. مدعوين هنگام خروج با ماشين 20 ميليوني آراسته به گل هاي سپيدي روبه رو مي شوند كه تنها روبان و تور سياه رنگش نشانگر ماشيني براي يك مجلس سوگواري است. به طور قطع براي تزئين همين ماشين حدود 150 هزار تومان هزينه شده است. حالا عزاداران از تالار مسجد با هزينه هاي متفاوت خود خارج شده و لازم است تا به رسمي ديرين براي ناهار سوم و هفتم پذيرايي شوند. هرچند در همين شهر بزرگ تالارهاي پذيرايي بزرگ و معروفي وجود دارد كه همه مي دانند اكثر مشتريان اين تالارهاي غذاخوري را مشترياني سياه پوش تشكيل مي دهند; از جنوب شهر گرفته تا شرق و غرب و شمال شهر. به طور مثال قيمت زرشك پلو با مرغ در يكي از رستوران هاي شمال شهر تهران هر نفر بدون سرويس 1500 تومان و يا قيمت جوجه كباب در همين رستوران و باز هم بدون هرگونه سرويس 2300 تومان است. در همين حال مسئول يكي از رستوران ها در حوالي بهشت زهرا در مورد نرخ انواع غذا در اين رستوران مي گويد: قيمت هر پرس غذا در اين رستوران با مخلفات اعم از سالاد، نوشابه و ماست به ترتيب براي انواع غذاها اعم از كوبيده تومان 1000 مرغ 1300 تومان برگ 1400 تومان و جوجه كباب تومان 1600 است. وي در مورد علت پايين بودن قيمت غذاهاي اين رستوران در مقايسه با ديگر رستوران هاي سطح شهر تصريح مي كند: شايد در اغلب رستوران ها قيمت همين نوع غذاها حتي بدون سرويس به حدود 2000 تومان تا 2300 تومان و حتي بالاتر هم برسد كه آن هم بستگي به نوع سرويس هر رستوراني دارد ولي چون اين رستوران در نزديكي بهشت زهرا واقع شده و اغلب افراد عزادار به اين رستوران مي آيند ما هم ملاحظه آنها را مي كنيم. در همين ميان دو مرد جوان سياه پوش براي تسويه حساب مخارج غذاي مراسم عزاداري پدر از دست رفته شان وارد رستوران مي شوند و دسته هاي هزارتوماني و پانصدتوماني را شمرده و تقديم صاحب رستوران مي كنند. يكي از آنها در مورد هزينه غذا مي گويد: تنها براي يك وعده نهار ميهمانان سوگوار كه حدود 300 نفر بودند حدود 420 هزار تومان خرج شد. وي همچنين در مورد مخارج مراسم عزاداري پدر مرحومش با تاسف سري تكان مي دهد و مي گويد: متاسفانه اين روزها هزينه هاي برگزاري اين گونه مراسم به همراه برنامه ها و مراسم حاشيه اي و گاه تشريفاتي آن واقعا سرسام آور و كمرشكن شده است البته ما هم سعي كرديم در حد توان و بضاعت مالي خود مراسمي درخور و شايسته آن مرحوم برگزار كنيم اما در طي اين چند روز به خوبي شاهد بوديم كه برخي افراد چه هزينه هاي سرسام آوري براي اين گونه مراسم مي پردازند كه در مقايسه با آنها ما واقعا شرمنده پدر مرحوم و بزرگوارمان هستيم! در كنار تمامي اين گونه مخارج كه اغلب هم رنگ و بوي تشريفاتي به خود مي گيرد برپايي مراسم ختم در مساجد به عنوان يك سنت حسنه، روشي پسنديده براي برگزاري اين گونه مراسم به شمار مي آيد. اما برپايي مراسم سوگواري در مساجد نيز خواه ناخواه هزينه هايي را براي خانواده متوفي در پي به دارد طور مثال برپايي يك مراسم ختم در يكي از مساجد معروف تهران و در مناطق مركزي شهر براي /1 5حدود تا 2 ساعت 70 هزار تومان است كه البته اين هزينه تنها شامل مكان و مداحي شده و بقيه هزينه هاي پذيرايي را شامل نمي شود، هزينه چنين مراسمي در يكي از مساجد شمال شهر تهران نيز تا 100 هزارتومان است، اين درحالي است كه در برخي مساجد برپايي چنين مراسمي حدود 10 تا 20 هزار تومان هزينه در بردارد. پرده آخر; آرزوهايي كه نبايد ناكام بمانند در مجموع هم اكنون هزينه برپايي مراسم سوگواري را اگر بخواهيم با برنامه ها و مراسم حاشيه اي، جانبي و تشريفاتي آن در نظر بگيريم اين هزينه هاي ميليوني، سر به آسمان زده و شايد چشم ها خيره شود اگر بگوييم برخي براي چنين مراسمي حتي 15 ميليون تومان هزينه مي كنند گزاف نگفته ايم. اين هزينه ها شامل كفن و دفن، پذيرايي، مسجد، مداحي، رفت و آمد (كرايه اتوبوس )،، آگهي گل، ميوه، خرما، شيريني و شام، نهار و... است. البته ناگفته نماند كه هنوز هم بسياري از افراد هزينه هاي اين گونه مراسم را صرف امور خيريه مي كنند. حسن ضابطي، مدرس دانشگاه و روانشناس، در مورد انجام اين گونه مراسم با هزينه هاي سنگين مي گويد: متاسفانه به علت بالا رفتن هزينه هاي زندگي هم اكنون مخارج برگزاري اين گونه مراسم بسيار سنگين شده است و متاسفانه شاهديم كه گاهي اين گونه مراسم علي رغم ماهيت وجودي خود جنبه تشريفاتي گرفته و صدالبته در اين گونه موارد هزينه ها كمرشكن مي شود به نحوي كه حتي در مقايسه با مخارج ازدواج و عروسي هزينه هاي مراسم عزاداري پيش افتاده و از هزينه هاي مراسم ازدواج سبقت مي گيرند. اين مدرس دانشگاه معتقد است بخشي از اين مراسم ريشه در فرهنگ و آداب و سنن ملي و مذهبي ما ايرانيان داشته و اضافه مي كند: به طور كلي افراد اغلب تا هنگامي كه زنده اند و در كنار هم به سر مي برند كمتر قدر يكديگر را مي دانند از اين رو زماني كه فرد را از دست مي دهند سعي مي كنند براي جبران آن زمان و گذشته از دست رفته در حقيقت خود را راضي و خشنود كنند و اين شايد از لحاظ رواني يك نياز محسوب شود از اين رو برخي سعي بر اين دارند تا با برپايي مراسمي آبرومندانه و درخور و شايسته در حقيقت جبران مافات كنند درحالي كه بايد اين باور را در خود پرورش دهيم كه قدر افراد را تا زماني كه زنده اند بدانيم نه اين كه از زنده ها چشم پوشي كنيم و بيشتر براي از دست رفتن افراد هزينه كنيم. به اعتقاد جامعه شناسان فرد در جامعه كنوني تلاش مي كند تا هنجارهاي نيمه فرهنگي گروه هايي را كه بدانها تعلق دارد، فرا گيرد. دكتر محمد حسين فرجاد، استاد دانشگاه و جامعه شناس در اين باره معتقد است كه در جوامع كنوني ارزش ها و هنجارهاي معين و مشتركي وجود دارند كه افراد آنها را در ذهن خود به صور مختلف ترسيم مي كنند و با توجه به خصوصيات فرهنگي خود برداشت هاي متفاوتي نسبت به آنها پيدا مي كنند. در حقيقت برپايي مراسم عزاداري و سوگواري نيز به عنوان يك فرهنگ اجتماعي شايد ماهيت اصلي آن هنوز براي بسياري از مردم مشخص نيست از اين رو متاسفانه تشريفات در اين گونه مراسم را پي ريزي مي كنند. وي در ادامه مي افزايد: فرهنگ اجتماعي توسط گروه هاي مختلف اجتماعي از نسلي به نسل ديگر منتقل مي شود و فرد مفاهيم و عقايد گروهي را كه بدان متعلق است فرا گرفته و زندگي خود را براساس آن پي ريزي مي كند. اين جامعه شناس مي گويد: پس اگر ما عزاداري و برپايي مراسم سوگواري را به عنوان يك هنجار و فرهنگ اجتماعي به معناي حمايت از درگذشتگان و آمرزش آنان در نظر بگيريم نبايد اين گونه مراسم رنگ تشريفاتي به خود بگيرد. دكتر فرجاد مي گويد: اين كيفيت جامعه است كه به هنجارها و فرهنگ هاي اجتماعي شكل مي دهد. بنابراين به دليل قوانين وكاركردهاي نظام هاي اجتماعي رفتارهايي در مردم به وجود مي آيد كه بعضي از آنها درست و برخي غلط است و آنها را به پيروي از رسوم اخلاقي وامي دارد. اين استاد دانشگاه در پايان تصريح مي كند: درحالي كه 70 درصد از افراد جامعه ما زير خط فقر قرار دارند، بهتر است اين گونه هزينه ها براي آمرزش متوفيان براي كمك و حمايت از افراد مستمند و نيازمند جامعه صرف شود. هنوز تاج هاي بزرگ و سفيد گل با نوارهاي سياه و برگه هاي پر سوز و گداز جمله هاي تسليت، روانه آخرين نقطه شهر مي شود تا روي سنگ قبري جا خوش كند و براي آرامش بازماندگان توسط آنان پرپر شود. تاج گل هاي 200 هزار توماني قبرهاي چهار ميليون توماني سنگ قبرهاي چهارصدهزار توماني، مراسم ده ميليون توماني براي كسي كه رفته است و براي اين رفتن و آرامش گرفتن نيازمند دعاي خير و طلب آموزش است.