Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801106-53800S1

Date of Document: 2002-01-26

تاثير بازي در رشد رواني كودكان فعاليت يكي از نيازهاي انسان و اساس رشد و تكامل است و بازي نوعي از فعاليتهاي آدمي است. كلمه بازي نزد عوام امري پيش پا افتاده و بي اهميت جلوه اما مي كند بازي براي يك كودك شغل و كار او محسوب مي شود و به هيچ وجه از اين كار قصد اتلاف وقت ندارد. چنانچه جرسيلد مي گويد: بازي يك كار جدي است. بازي هر نوع فعاليتي است كه فرد براي لذت بردن انجام مي دهد بدون اينكه به نتيجه نهايي آن توجه داشته باشد يا منتظر پاداشي باشد. بازي، ابزاري براي تجربه كردن بازي راهي براي تجربه كردن هستي توسط ادراك است و كودك از اين راه خود را به شكل انساني آزاد، مستقل و توانمند فرانك مي يابد مي گويد: بازي راهي است كه كودك آنچه را كه كسي نمي تواند به او بياموزد ياد مي گيرد. در دين مبين اسلام هم به بازي كردن توجه فراوان شده چنانچه حضرت علي ( ع ) مي فرمايند: كودك را بايد تا هفت سال آزاد گذاشت و پس از آن در مدت هفت سال بايد به تربيت و ادب او اهتمام ورزيد. بنابراين كودك در هفت سال نخست زندگي خود آزاد است تا همه چيز را تجربه كند. به هم بريزد، پرتاب كند، شيطنت و شلوغي كند و پدر و مادر با وجود زيانهاي احتمالي كه اين كارهاي كودك دارد، نبايد آزادي حركت فرزند و جسارت وي در برخورد با اشياي مختلف را محدود كنند و از سوي ديگر كودك در روند گسترش تجربيات خويش از هستي، بااحساس توانمندي، استقلال، به پايه ريزي شخصيتي استوار و برتر براي خويش اقدام مي كند، شخصيتي آزاد، نظير امام حسين ( ع ) كه زير بار هيچ ظالمي كمر خم نمي كند. با ورود كودك به هفت سال دوم، كه از ديدگاه مكتب دوره آموزش كودك به شمار مي آيد، بزرگترها مي توانند به بازي كودك جهت دهند و بازي را مشحون از توجه و دقت و همكاري و مسئوليت كنند. چرا كه آنچه امروز كودكانه به نظر مي رسد، در رشد سالم رواني كودك و پي ريزي شخصيت سالم او در بزرگسالي نقش بسزايي دارد. اگر كودك، در كودكي از شيطنت و بازيگوشي منع شود، در بزرگسالي با پيش گرفتن قهرها، لجبازي ها، اعمال احمقانه و.. بچگانه رفتار خواهد كرد. بازي چه وقت و؟ چگونه نوزاد از زمان تغذيه با شير مادر شروع به بازي مي كند، او در فواصل شير خوردن مكث كرده و به اطراف نگاه مي كند، گاه سينه مادر را بين آرواره ها مي گيرد و در هر حال بازيگوشي مي كند، هنگامي كه كودك بازي مي كند، شما از هوشياري او غرق سرور مي شويد. به تدريج كودك مي آموزد كه بيشتر بيدار بماند تا چيزهاي بيشتري ياد بگيرد. بيهوده حريره يا غلات به خورد او ندهيد تا به خواب رود، اگر دستها و پاهاي كودك آزاد باشد و بازيچه اي را در مسير نگاهش قرار دهيد كه نور و رنگ داشته باشد. در مدت بيداري گريه نخواهد بدترين كرد محكوميت براي نوزاد اين است كه او را به پشت بخوابانيد و وادارش كنيد در تمام مدت بيداري به سقف كسالت بار اتاق چشم بدوزد. كودك را در آغوش بگيريد و با او بازي كنيد، بگذاريد واكنش نشان دهد و آمادگي لازم براي پاسخ عاطفي به او را داشته باشيد. كودك از طريق بازي كردن با شما وديدن پاسخهاي شما مسائل گوناگون را فرا مي گيرد. چنانكه براي مثال وقتي نوادگان حضرت رسول ( ص ) هنگام نماز بر دوش ايشان مي روند، حضرت مانع بازي آنها نمي شوند و وقتي كودكان كوچه هاي مدينه از حضرت مي خواهند تا ايشان اشتر آنها شوند، ايشان تبعيت كرده و با به تاخير انداختن نماز جماعت و منتظر نگه داشتن مردم در مسجد، اشتر آنها مي شوند و با آنها بازي مي كنند و به اين ترتيب به مسلمانان درس اكرام و احترام به كودكان را مي آموزند و راه رشد رواني سالم كودكان را، كه در هفت سال نخست عمر آنها عمدتا در جريان بازي شكل مي گيرد، نشان مي دهد. در حدود 9 ماهگي كودك دوست دارد اشياء را به زمين پرتاب كند، مطمئن باشيد كه از انجام اين كار قصد آزار شما را هر ندارد چند با ديدن ناراحتي شما گمان مي كند عمل خطايي از او سرزده، البته نگران نشويد چون به اين ترتيب ياد مي گيرد كه ديگران چندان از همه اعمال خوششان نمي آيد. فوايد بازي - 1 بازي وسيله اي براي مصرف انرژي اضافي است كودكاني كه انرژي كمتري دارند. ميل كمتري به بازي از خود نشان مي دهند. روايت شده كه زيرك ترين كودكان اطفالي هستند كه از مدرسه و محل درس گريزان هستند، يعني بازيگوش هستند و اضافه مي كند كه اين حالت در كودكان نشانه عقل و استقامت آنها در هنگام بزرگسالي است. - 2 بازي فرصتي است براي يادگيري كنترل اعضا بازي به كودك كمك مي كند تا كنترل اعضاي بدنش را در دست بگيرد، مهارتهاي بدني خود را كامل كند و بين عضلات خود هماهنگي ايجاد كرده و حواس پنجگانه خود را تقويت كند. هنگامي كه كودك با انگشتان خود بازي مي كند در واقع با شيوه به كار بردن آنها آشنا مي شود. اگر دستها درقنداق باشد و يا در دستكش پوشانيده شود، فرصت مفيدي را در آموزش و بازي از او گرفته اند. بچه ها از طريق بازي مي توانند اعضا و عضلات و استخوانهاي خود را قوي سازند و خود را از حالت ركود و افسردگي نجات دهند. - 3 بازي راهي است براي غلبه بر خشم ترس حسادت و غم و اندوه ترسها و حسادتهاي پنهان كودك گاهي به صورت غول يا مرد گنده اي جلوه گر مي شوند كه كودك با جنگ و گريز بر آنها پيروز مي شود. آدمهاي بازي قادر نيستند به طفل صدمه بزنند و او به هر شكلي كه دلش بخواهد آنها را اداره مي كند. گاهي طفل خود را به جاي شخصيت شرور قصه مي گذارد و هر بلايي كه دوست داشته باشد به سر بقيه مي آورد. - 4 بازي موجب پيشرفت در تكلم كودك مي شود از آنجا كه در يك بازي تخيلي قهرمانهاي مختلفي وجود دارند كه بايد با هم تبادل افكار كنند، در نتيجه با لهجه ها و لحنهاي مختلف صحبت مي كنند، در نهايت موجب مي شود تا تكلم كودك بهبود يابد. - 5 بازي كردن فرصت مناسبي براي يادگيري رفتار با ديگران است كودك از اين راه ياد مي گيرد كه چگونه با كودكان ديگر رفتار كند و در درك قوانين و مقررات نقش بسزايي دارد. كودكان ممكن است بر سر اسباببازي ها با هم دعوا كنند. اما اين مساله طبيعي است و شما نبايد در اين امر تا زماني كه كار خيلي بالا نگرفته دخالت كنيد. بگذاريد تا كودكان خودشان ياد بگيرند كه ورزشكار خوب يا برنده و بازنده خوبي باشند. - 6 بازي فرصتي است براي كشف معاني چيزهايي كه در محيط وجود دارند به عقيده فرانك، بازي راهي است كه كودك آنچه را كه كسي نمي تواند به او بياموزد ياد بگيرد. كودك بازي مي كند تا رشد و پرورش يابد. - 7 بازي در سلامت رواني كودكان اثر دارد معمولا بچه هايي كه به طور مرتب تربيت شده اند خيلي بيشتر عقده حقارت دارند زيرا آنها براي انجام كارهاي صحيح تحت فشار بوده اند و از خواسته هاي آنها جلوگيري شده است و همين مطلب باعث ناراحتي و غصه آنها مي شود. - 8 بازي براي كودك داراي ارزش تربيت اخلاقي است طفل حق و و باطل و گناه و ثواب را در خانه و مدرسه ياد مي گيرد ولي اجراي مقررات اخلاقي در آنها به اندازه بازي جدي نيست. كودك مي داند كه اگر بخواهد عضو پذيرفته و مورد توجه گروه باشد بايد با انصاف و مودب، درستكار، راستگو و خوددار باشد. او همچنين ضمن بازي اوضاع و احوال زندگي را درمي يابد و ياد مي گيرد كه چگونه با آنها روبه رو شود. علل بي علاقگي كودكان به بازيها - نداشتن همبازي: كودكاني كه همبازي ندارند و مجبورند به تنهايي بازي كنند از پرداختن به بازي ها خودداري مي كنند. - ضعف سلامتي: كودكاني كه از نظر سلامتي ضعيف هستند، انرژي كافي براي بازي هاي فعال را ندارند. - نداشتن فرصت براي يادگيري بازي ها: حتي اگر براي كودكان انواع وسائل بازي فراهم گردد، ولي آنها ياد نگرفته باشند كه از اين وسائل چگونه استفاده كنند بي ارزش خواهد بود. عدم تنوع اسباببازي ها هم در اين بين خالي از اهميت نيست. چه اسباببازيهايي براي بچه ها انتخاب؟ كنيم اسباببازي هايي كه براي كودكان انتخاب مي كنيد بايد- 1 متحرك و قابل انتقال باشند- 20 براي كودك تازگي داشته باشند- 30 كودك را در رشد و تكامل حواس ادراك فاصله و اندازه و شكل و صدا ياري دهند. براي اينكه كودكان در بازي با اسباببازي راحت باشند بايد اسباببازي هاي ارزان قيمت در اختيار آنها گذاشت. در ضمن خريد اسباببازي ها به تمايلات كودك توجه كنيد، نه خوشايند خود يا زيبايي اسباببازي. در تمام اقسام بازي نبايد از تربيت اجتماعي كودك غافل شد و بهترين راه، استفاده از اسباببازي هاي جمعي است. خميرهاي مجسمه سازي، جعبه هاي آب رنگ و اسباببازي هايي كه با سر هم كردن آنها مي توان وسائل مختلفي ساخت، امكانات زيادي براي خلق كردن و اظهار وجود به كودك مي دهند. ماشينهاي كوچك، قطارهاي برقي و اسباببازيهايي از اين قبيل روحيه تقليد از كار بزرگترها را در كودكان بيدار مي كنند و محرك خلاقيت و ابتكار در كودك هستند. بازي با توپ طبق نظريه دركوزيه پيش درآمدي براي تقسيم كار در آينده است و به كودك امكان مي دهد كه در يك زمان هم بدهد و هم بگيرد، هم خودش باشد و هم ديگري. عروسك و يا حيوانات براي كودك از همراهاني محسوب مي شوند كه به وي اطمينان داده و از او حمايت مي كنند و به كودك امكان مي دهند تا جدايي از مادر را بپذيرد. در ضمن حيوانات خانگي موجب مي شوند كه كودك در مقابل حيوان خانگي احساس مسئوليت كند و ياد بگيرد كه اگر بخواهد حيوان را سالم و زنده بيابد، بايد به او رسيدگي كند، به اين ترتيب خواهد يافت كه توضيحات شما در مورد درست غذا خوردن براي چيست و منظورتان از ريخت و پاش نكردن و تميز بودن يعني؟ چه بعضي از اسباببازي ها شبيه اسلحه بوده و گرايش هاي خودآزاري و ديگرآزاري را در كودكان رشد مي دهند و دادن اين قبيل اسباببازي ها به كودكان كاري بيهوده و خطرناك است. در مورد انتخاب اسباببازي هاي پسرانه و دخترانه نبايد زياده روي كرد چرا كه پسران به اين شكل قلدر و دختران نازك نارنجي بار مي آيند. براي اسباببازي هاي كودك، قفسه يا كشو در نظر بگيريد و او را عادت دهيد كه پس از اتمام بازي، اسباببازيهايش را در آنجا بگذارد. اين يكي از گامهاي اوليه انضباطآموزي است. در هنگام خريد وسايل نقليه هم يكي از مهمترين اصلها، اصل ايمني است. بنابراين قطعات ريز و قابل بلع را در دسترس او نگذاريد، اسباببازي شيئي شكستني، خطرناك است، رنگهاي روي اسباببازي ها هم نبايد از انواع معمولي و مسموم كننده باشد. اسباببازيها را هميشه تميز نگه داريد تا كودك شما كمتر بيمار شود. در جواب اين سوال كه كدام بازي بهتر است بايد گفت همه بازيها اهميت خاص خود را دارند و هر يك به نوعي در پيشرفت فيزيكي، حسي، هوشي يا اجتماعي كودك نقش موثري دارند، كم ارزش دانستن يك بازي به نسبت ديگري كار درستي نيست، اگر او ترجيح مي دهد به جاي ساختمان بازي با ماشين بازي كند، نگران شويد كه چيزي نخواهد آموخت. قوه تخيل كودك تا بدان حد است كه از هر نوع بازي مطلب مي آموزد و لذت مي برد. و در نهايت همان طور كه غزالي مي نويسد: سزاوار است كه فرزندان و نوباوگان پس از بازگشت از درس به بازي مشغول شوند. اين عمل خستگي پي درپي درسي را از آنان مي زدايد و نشاط جسمي و فكري به بار مي آورد. هرگز پدران و مادران نبايد فرزندان خود را از بازي بازدارند و آنها را با پافشاري بي جا به تحصيل وادار كنند. اين روش ثمري جز كشتن روح سرشار از نشاط كودك، دلزدگي او نسبت به دانش، افسردگي دائمي در زندگي و ركود هوش و عقل ندارد. هرگاه ما والدين وقتي شاد شويم كه فرزندان ما آرام و ساكت باشند، حركت نكنند و سخن نگويند پوشاك و سر و صورت آنها در تمام روز تميز باشد، در اين صورت نيازمنديم كه خودمان را تغيير دهيم، نه كودكان را. چرا كه ما از ايشان انتظار داريم كه خلاف طبيعت انساني باشند و اين هم فوق توانايي آنهاست. ناهيد محمدي كارشناس بهداشت عمومي منابع: * روانشناسي تربيتي، مرتضي منطقي * رشد، تكامل كودك، اليزابت هارلوك، مريم حيدري * روانشناسي كودك و بالغ، پروين قائمي * روانشناسي رشد، علي اكبر شعاري نژاد