Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801106-53795S1

Date of Document: 2002-01-26

ديدگاه هاي متفاوت درباره روش هاي آبياري درباره روش آبياري قطره اي بحث كارشناسي ثقلي با بروز بحران آب در سال جاري كه به جيره بندي آب در شهرها انجاميد، خبرنگاران ما به ريشه يابي اين بحران پرداختند و در گزارش هاي متعددي درباره آب، نحوه تامين، ذخيره سازي و مصارف آن به اطلاع رساني پرداختند. نكته محوري اين گزارش ها در ضرورت استفاده از شيوه هاي نوين آبياري در بخش كشاورزي بود كه مصرف كننده 94 درصد از كل آب استحصال شده كشور است و متوسط بازده مصرف آب در آن كمتراز 40 درصد. در اين مسير به معرفي شيوه هاي آبياري نوين نيز پرداختيم و ازجمله با روشي در آبياري آشنا شديم كه تحت عنوان آبياري قطره اي ثقلي مورد تاييد مراجع متعددي قرار گرفته و علاوه بر هزينه كمتر و به كارگيري سهل تر، بازده بيشتري نيز دارد. در پي چاپ گزارش هاي مربوط، از سوي شركت هاي مختلف فعال در امر آبياري، پرسش ها و نقدهاي گوناگوني مطرح شد ازجمله شركت آبياري قطره اي ايران دريپ، با ارسال نامه اي در اين زمينه اعلام كرد: براي رفع مشكل آبياري در كشور نمي توان يك روش را به طور كلي توصيه نمود چون در هيچ يك از كشورهاي داراي تكنولوژي بالا در امر آبياري براي رفع مشكل، هميشه يك نسخه پيچيده نمي شود بلكه باتوجه به شرايط آب و هوايي و خاك و نوع محصول وكيفيت منابع آبي يكي از روش هاي موجود پيشنهاد مي شود و مطرح كردن يك روش به عنوان راه حل مشكل آب كشاورزي دركشور به هيچ وجه صحيح نيست. در كشورهاي پيشرفته از نظر آبياري در طي 30 سال گذشته تحقيقات زيادي در امر روش هاي آبياري انجام گرفته و كشورهاي مزبور توانسته اند مشكلات هر كدام از روش هاي فوق را به كمك تكنولوژي هاي صنعتي رفع نمايند. به طوري كه در امر آبياري باراني چندين وسيله و روش براي توزيع يكنواخت تر آب در سطح مزرعه ساخته شده است و روزبه روز با بهتر شدن تكنولوژي توليد وسايل بهتري ساخته مي شود و همچنين در روش آبياري ميكرو و قطره اي هم هزاران نوع قطره چكان و وسايل مختلف ساخته مي شود تا مشكلات اجرايي توزيع بهتر آب در سطح باغ ها و مزارع حل شود. اگر روش ابداعي مهندس معراجي (آبياري قطره اي ثقلي ) داراي مزاياي ذكر شده در مقاله روزنامه باشد اصولا نيازي به درخواست كمك ايشان از مسوولان نبوده چون كشاورزان اين كشور كه براي استحصال هر قطره آب دل كوه ها و دشت ها را كنده و در اعماق 250 تا 300 متري به آب مي رسند با جان و دل روش ابداعي ايشان را استفاده نموده و آنقدراز ايشان خريد مي كردند كه ايشان احتياج به كمك هيچ ارگاني بايستي نداشتند روش ادعايي ايشان مشكلات زارعان را حل كند اگر اين امر اتفاق بيفتد مسلما خود زارعان آنقدر از اين روش استفاده مي كنند كه هيچ احتياجي به كمك مسوولان مربوطه در تامين منابع مالي نخواهد بود. در اين نامه پرسش شده است كه آخر چگونه بدون استفاده از فشار، آب چشمه يا قنات به مخزن هدايت مي شود و چگونه آب به انتهاي مزرعه مي رسد كه آبدهي قطره چكان هاي اول و آخر مزرعه به يك ميزان؟ باشد (البته در دنيا قطره چكان هاي با كنترل فشار ساخته شده است كه آبدهي يكنواختي دارند ولي در مقاله ادعا شده است قطره چكان هاي ايشان داراي منافذ بزرگي هستند كه به هيچ وجه نمي گيرند و فشارشكن هم ندارند و به فشار آب هم احتياج ندارند ). در مقاله معماي كمبود آب در كنار چشمه ادعا شده است در كمربند سبز شهر عشق آباد تركمنستان در زميني با اختلاف سطح 120 متر در يك محدوده 100 هكتاري از روش آب ثقلي بدون استفاده از فشار شكن و شيرهاي مربوطه و قطره چكان هاي فشارشكن دار، سيستم اجرا شده به نحوي است كه تمام مزرعه با اختلاف سطح 120 متري به يك ميزان آبياري مي شوند. با عنايت به اصول اوليه علم هيدروليك و رابطه مستقيم فشار و دبي خروجي لوله اين امر غيرممكن است. مسلما ايشان براي كنترل فشار از شير فلكه يا فشارشكن هاي مخصوص استفاده مي كنند. در اين نامه نتيجه گيري شده است كه روش آبياري ثقلي باتوجه به انواع روش هاي موجود آبياري براي زراعت و باغات مختلف حتي در يك درصد اراضي كشور قابل اجرا نبوده و مطالب عنوان شده به عنوان مزاياي سيستم مزبور اصولا عاري از حقيقت است، چرا كه آبياري ثقلي احتياج به فشار ندارد ولي آب از طريق لوله در سطح مزرعه انتقال پيدا مي كند. حال بايست پرسيده شود در اراضي آبي كشور در مزارع 50 تا 100 هكتاري براي جلو راندن آب در لوله از چه فشاري و چگونه بايستي عمل كرد و اگر در صورت موجود بودن حداقل فشار يك تا پنج متر بخواهيم آب را به انتهاي مزرعه انتقال دهيم دو راه بيشتر نداريم يا بايستي قطر لوله ها را زيادتر از حد معمول در طرح هاي آبياري قطره اي انتخاب كنيم كه اين كار هزينه اجراي طرح را گران تر از روش آبياري قطره اي خواهد كرد يا اين كه به علت نبودن فشار كافي در لوله ها ميزان آب در ابتداي مزرعه بيشتر از انتهاي آن خواهد بود و دراين صورت آبدهي قطره چكان هاي اول و آخر مزرعه يكنواختي لازم رانخواهد داشت و راندمان 95 درصد ادعا شده تحقق پيدا نخواهد كرد. پاسخ به انتقادات در پاسخ به اشكالات مطرح شده، مهندس معراجي مبدع طرح آبياري قطره اي ثقلي مي گويد: از آنجا كه آقاي بيوك صحاف مديرفني شركت دريپ سوابق بسيار طولاني در امر ساخت لوازم و تجهيزات آبياري قطره اي داشته و در اين راه خدمات زيادي را انجام داده اند بسيار خوشحال هستم كه پاسخ ايرادات ايشان را مي دهم تا باشد عزيزان ديگري كه با سيستم آبياري قطره اي ثقلي ناآشنايند و هنوز نتوانسته يا نخواسته اند كه لااقل يكي از ده ها پروژه اجرا شده در گوشه و كنار كشور را ببينند و دلايل علمي و ابداع چنين روشي را از كارشناسان فني شركت كارآب بشنوند كه همواره آمادگي برپايي چنين ديدارهايي را داشته و از آن استقبال مي كنند و مهمتر از آن مقالات علمي منتشره از سوي اين شركت را بخوانند، با اين روش جديد كه با استفاده از آخرين دستاوردهاي علم هيدروليك ابداع شده آشنا شوند. بيش از 65 سال است كه آبياري قطره اي ابداع شده كه اين روش در ابتدا نه به لحاظ صرفه جويي در آب بلكه به لحاظ تاثير بسيار زيادي كه در رشد و نمو گياهان و درختان داشته مورد استفاده قرار گرفته و بعدها كه مشخص شد اين روش داراي بالاترين بازده آبياري نيز هست، بسيار موردنظر كارشناسان و متخصصان جهان قرار گرفت و به عنوان روش ايده آل آبياري پذيرفته شد. از همان ابتدا كارشناسان مي دانستند كه روش آبياري قطره اي برخلاف روش آبياري باراني نيازي به فشار ندارد و برعكس يك قطره آب بايد به آهستگي برپاي گياهان و درختان جاري شود تا سبب شستن خاك نشود لذا سعي نمودند از فشار كم در لوله ها استفاده كنند و قطره چكان ها را نيز در همان محدوده فشار كم (Pressure Low) طراحي كنند اما به دلايل متعدد موفق نبودند. خصوصا آنكه دانش هيدروليك آب در آن زمان همگان را هدايت به ساخت قطره چكان هايي با بيش از 15 متر فشار و حتي به 20 متر فشار هدايت مي كرد. بعدها به تدريج با پيشرفت علم هيدروليك و خصوصا با پيشرفت علم ساخت مدل هاي هيدروليك توانستند اين فشار را تا 10 متر تقليل داده و انواع بسيار متعدد و متنوعي از قطره چكان ها را بسازند كه در اين محدوده فشار، قادر به كار بوده و با نوسان فشار در همين محدوده، آبدهي تقريبا يكنواختي داشته باشند. اما مشكل بزرگ اين قطره چكان ها آن بود كه روزنه آنها نمي توانست گشاد باشد زيرا همانطوري كه اشاره كرديم قطره هاي آب نبايد با فشار از قطره چكان ها خارج مي شد لذا تنها راه از بين بردن اين فشار، تنگ كردن روزنه ها بود كه قطر آنها بايد به 200 150 تا ميكرون مي رسيد. نه تنها ساخت چنين قطره چكان هايي با چنين روزنه تنگي به تكنولوژي بسيار پيشرفته دقيقي نياز داشت كه در دسترس تمامي كشورهاي جهان سوم و درحال توسعه قرار نداشت بلكه مشكل بزرگتر آن همانا گرفتگي اين قطره چكان ها به علت وجود مواد معلق و محلول در آب بود كه مواد معلق را از طريق فيلتراسيون از آب جدا مي كردند كه اين امر نيز به نوبه خود به فشار قابل ملاحظه اي نياز داشت كه فشار موردنياز كل سيستم را بازهم افزايش مي داد. اما براي جلوگيري از رسوب مواد محلول در آب چاره اي وجود نداشت به همين دليل به هيچ وجه اين سيستم را نمي توانستند براي اغلب آبهاي مورد استفاده در بخش كشاورزي كه داراي شوري يا املاح ديگري هستند توصيه كنند. در چنين شرايطي اصولا پس از مدت كوتاهي اين سيستم ها از كار مي افتادند همان گونه كه در نقاط مختلف كشور ما، چنين اتفاقات زيانباري رخ داده است. اين بحث را در شماره آينده ادامه مي دهيم.