Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801101-53734S1

Date of Document: 2002-01-21

راههاي كشور را در بستر پايدار بسازيم احداث راه بدون مطالعه و مكان يابي درست، فرسايش خاك و زيان هاي سنگيني در پي دارد احداث جاده در بستر پايدار، ضمن حفظ منابع آب، خاك و محيط زيست اقتصاد كشور، را تقويت مي كند استاد حامي، كارشناس برجسته و پيشكسوت راهسازي در ايران هشدار داده بود كه با توجه به سستي بافت زمين و فراز و نشيبهاي بسيار راه هراز ساخته نشوداما پيشنهاد وي عملي نشد و اين راه به مسيري پر خطر براي مسافران تبديل شد هر كس مي خواهد هند را بشناسد بايد با قطار سفر كند تا تمامي هند و ملت هند را بشناسد. مهاتماگاندي رهبر، استقلال وآزادي هند از لحظه اي كه آدمي آهنگ حركت نمود به اهميت راه پي برد و نخستين هنر راه سازي را تجربه كرد. در فراسوي اولين تجربه هاي راهسازي انسان دريافته بود كه براي دستيابي به يك هدف متعالي بايد راهي درست، نزديك ومطمئن را برگزيند. اين گزينه هوشمندانه، جامعه بشري را به عرصه هاي برتري براي ساختن راههاي مجهز و مطلوب در جهان امروز رهنمون ساخت. اما دريغمندانه در كشور ما ايران با فقر راه روبه رو راههاي موجود هستيم به هر دليل پاسخگوي نياز جمعيت وترابري كنوني نيست و كاستي هاي فني - مهندسي ومكان يابي هاي غلط، بسياري از جاده هاي كشور را به گذرگاه حوادث ناگوار تبديل كرده است. قرار گرفتن ايران در صدر حوادث رانندگي پرتلفات جهان در سال 1379 گوياي اين واقعيت است. در ريشه يابي مشكلات كنوني به دلايل واضح و مستدلي مي رسيم: - يك سياست مدون براي بهره گيري از تجربه هاي ارزشمند هزاران دانش آموخته رشته هاي فني - مهندسي راهسازي كه از سه دهه پيش از دانشگاههاي همين كشور فارغ التحصيل شده اند و اكنون به عنوان بزرگترين ذخيره علمي و عملي اين رشته مهم و حياتي در جامعه حضور دارند، وجود ندارد و بسياري از طرح هاي مهم راهسازي به عرصه هاي اجرايي آكنده از آزمون و خطاي بسيار پرهزينه و پرخسارت واگذار شده است. نيروهاي ذخيره فني - مهندسي راهسازي ايران از سال 30 پيش كارهاي اجرايي را از پايين ترين مراحل آغاز كرده و تا عالي ترين سطح مديريت در مشاغل گوناگون پيمانكاري، مسئوليت حوزه هاي مشاوره، راهسازي، كارفرمايي، جواني شان را با اندوختن تجربه هاي گرانقدر در كوهها، دشت هاي سرزمين پهناورمان سپري كرده اندو امروزه به صورت يكي بالقوه، از مهم ترين ستادهاي فني و اجرايي راهسازي كشور مي باشند، اما از وجودشان استفاده نمي شود. در حالي كه با ايجاد كانوني انتخابي نه انتصابي از اين نيروهاي باتجربه وكارآزموده پشتوانه مي توان، مطلوبي براي ساماندهي راهسازي درايران و مهم تر از آن راهسازي بر مبناي آمايش سرزمين ايجاد كرد و از تن دادن به آزمون و خطاي مكرر با هزينه هاي بسيار سنگين در اين عرصه پيشگيري نمود. حاصل كار اين نيروي عظيم به واقع سازنده، به صورت دهها فرودگاه، اسكله، خطوط آهن و هزاران كيلومتر راه قابل رويت است. - از آغاز فعاليت نخستين ادارات راهسازي تحت عنوان طرق و شوارع در، مواردي سليقه هاي شخصي و روابط بر مصالح ملي برتري يافت، اما علي رغم وضعيت دشوار فراز و نشيبهاي بسياري سياسي، از مهندسان و نيروهاي فني راهسازي سعي كردند با قبول مسئوليت براي حفظ منافع ملي، شب و روز خود را دركوهها و بيابان ها سپري كنند. بسياري از جاده هاي قديمي كشور با تاسيسات مربوط به آن از قبيل پل ها، تونل ها وغيره محصول همين دلسوزي ها و دورانديشي ها بوده است. دستاوردهاي كم نظيري چون شبكه هاي راه آهن، فرودگاهها و. ثمره همين تلاش ها و دقت ها بوده است. اما منصفانه بياييم و داوري كنيم از آن زمان كه ادارات طرق و شوارع قديم كه مسئول ايجاد راه بوده اند، راهها را نه برپايه منافع ملي بلكه سليقه ها ومنافع خاص مي ساختند چه تغيير قابل توجهي در سياست احداث راههاي كشور ايجاد شد. متاسفانه، امروزه نيز در بسياري موارد شاهد هستيم كه طرح هاي مهم راهسازي تابع سليقه ها و مصلحت انديشي هايي مغاير با منافع ملي صورت مي گيرد، در نتيجه عليرغم صرف وقت و هزينه هاي بسيار سنگين، راهها كاربري مفيد اجتماعي پيدا نمي كنند، ملاحظات زيست محيطي را دور مي زنند بهره دهي مناسب، براي حمل ونقل كشور ندارند و بروز ترافيك سنگين، حوادث رانندگي پي درپي و پرتلفات وخسارت نيز معلول همين رويه نامطلوب است. در تعدادي از راههاي نوبنياد، به صورت علني مي بينيم كه خودروها براي رسيدن به يك مقصد ناچارند، مسافتي طولاني را بپيمايند و همين گلوگاهها و مسيرهاي نامناسب به كمينگاه حوادث خونين رانندگي تبديل شده راه است چاره ؟ چيست نخبگان و متخصصاني كه عمر گرانبهاي خود را در دشتها وكوهها و مناطق صعبالعبور اين كشور براي احداث راهها، پل ها، خطوط آهن وصدها طرح عمراني ديگر سپري كرده اند، اكنون به يك نيروي ذخيره و سرمايه بزرگ و بدون جانشين تبديل اما شده اند، متاسفانه اغلب آنها به دلايل گوناگون به حاشيه رانده مي توان شده اند با شيوه هاي ممكن، متعارف وقانوني با ايجاد انجمن وتشكلي از اين نيروها، آن را به عنوان يكي از معتبرترين پشتيبان پروژه هاي راهسازي كشور به خدمت مردم در اين آورد نيروها، كشور پهناورمان را خوب مي شناسند، با قطبهاي كشاورزي، صنعتي، منابع طبيعي، مكان هاي مستعد گردشگري، محيط زيست و حتي رگه هاي آب ونوع خاك آشنايي كامل دارند وبه نوعي دايره المعارف آمايش سرزمين مي باشند. اگر پروژه هاي راهسازي را با مشاوره و تجاربارزشمند اين سرمايه بزرگ ملي همراه كنيم، ديگر كمتر شاهد راهسازي هاي بي رويه ومخرب به زيان محيط زيست ومنافع ملي كشور خواهيم بود. بي ترديد، طرح هاي بزرگي مثل آزادراه شمال بدون بررسي ها ومطالعات لازم، به اجرادر نمي آيد، درياچه اروميه بدون در نظر گرفتن اكوسيستم اين منطقه، آماج آزمون و خطاهاي راهسازي بي سرانجام قرار نمي گيرد و جاده نور -تهران عليرغم صرف هزينه هاي بسيار سنگين به صورت ابتر رها نمي گردد و تعريض تونل كندوان با صرف هزينه هاي هنگفت اين همه به درازا نمي كشد و.... مي توانستيم به جاي احداث اتوبان هاي مخرب وسيع چندبانده در مناطق كوهستاني كه بيشتر باعث فرسايش خاك وتخريب محيط زيست مي شود، در مسيرهايي مثل تهران - تبريزوتهران - بندر امام، آزاد راه بادو خط رفت و برگشت بسازيم و همچنين نسبت به دو خطه كردن راه آهن ريلي اين مسيرها اقدام مي كرديم تا حمل و نقل سريع بار توسط قطارهاي باري به آساني انجام شود و هزاران كاميون، در مسيرهاي مختلف از بازرگان تا تهران - بندر امام - به تهران و بندرعباس موجد صرف هزينه انرژي، و حوادث ناگوار رانندگي نباشند وهزينه اضافي حمل و نقل بار بر دوش مردم نيافتد. شايد پرسيده شود كه پس نقش سازمان برنامه و بودجه، شركت هاي مشاوره و پيمانكاري و.. در اين ميان چه خواهد بود. چنين پاسخي مستلزم مطالعاتي در خور مي باشد، اما به طور قطع اغلب اين دستگاهها، عهده دار مراحل اجرايي پروژه ها خواهند بود. دراينجا ياد نكته پراهميتي از شادروان استاد حامي، استادمسلم راهسازي در ايران مي افتم. اوتعريف مي كرد كه در دوران پيش از انقلاب، وقتي گذارش به وزارت راه يا برنامه و بودجه مي افتاد، همه جا با شاگردانش روبه رو مي شد كه نسبت به او ابراز محبت داشتند. اما استاد مي گفت وقتي تجارب و مطالعات ارزشمند ما براي راهسازي اصولي در بايگاني ها خاك بخورد، اين محبت ها، كمترين ارزشي بهتر ندارد است از آن همه تجارب بهره بگيريم. اين محبت واقعي به همه مردم و كشور عزيز ما خواهد بود. اما آيا اكنون نبايد از تجارب گذشته پند گرفت. آيا راهسازي هاي بدون مطالعه، مقطعي و ناگهاني به سود كشور؟ است يكي از مخالفت هاي مهم شادروان استاد حامي، مخالفت با احداث جاده هراز بود، وي بر اين باور بود كه با توجه به بافت ناپايدار زمين و شيب تند كوههاي جانبي واقع در مسير، احداث اين جاده با مشكل روبه رو خواهد شد و اين مسير احتمالا براي مسافران بسيار پر خطر خواهد بود كه شد. پيشنهاد او اين بود كه جاده از مسير فيروزكوه احداث شود، اما در آن زمان اين كار انجام نشد و ظاهرا، دخالت پيمانكاران و مشاوران خارجي مانع از تحقق پيشنهاد استاد شد. حالا كه فارغ از كارشناسان خارجي، صدها كارشناس باتجربه و آزموده در كشور داريم، چرا از اين سرمايه هاي بزرگ ملي استفاده نكنيم و چرا از تجربه ها، مشورت ها و ديدگاههاي مفيد اين ذخيره عظيم علم و تجربه براي اجراي بهينه پروژه هاي راهسازي بهره نبريم، تا اين قبيل طرح ها به جاي آن كه تابع سليقه ها و روابط و.. باشد و به نتايج فاجعه بار بيانجامد، در بستر توسعه پايدار انجام شود. در پايان بايد يادآور شوم كه احداث جاده با باندهاي وسيع و طولاني در عمل كاربري بهتري از جاده هاي دو خطه (رفت و برگشت ) با عرض كمتر ندارد. نگاه كنيد به هنگام برف و بارندگي در اين قبيل جاده ها تا چه اندازه دچار مشكل مي شويم. به طور كلي بايد به جاي احداث راههاي شيك و پرهزينه در وضعيت كنوني كشور، اولويت را به احداث و گسترش خطوط آهن بدهيم. راه آهن به دليل نقش موثري كه در جابجايي بار، مسافر، حفظ محيطزيست و صرفه جويي در انرژي دارد، در بسياري از كشورهاي جهان به مثابه شريان حياتي در اولويت نخست ارتباطات سراسري و به ويژه بين شهري قرار دارد. علاوه بر اين و در صورتي كه ضرورت ايجاب كند، مي توانيم جاده هاي پهن و چند بانده را به طول يكصد تا دويست كيلومتر در مدخل شهرهاي بزرگ بسازيم تا از تراكم سنگين خودرو در مبادي ورودي و خروجي شهرها كاسته شود. به هرحال منافع ملي و موقعيت جغرافيايي كشور ما به ويژه با توجه به كمبود زمين حاصلخيز و فرسايش خاك ارزشمند، ايجاب مي كند كه جاده هاي بين شهري را به صورت دو خطه (رفت و برگشت ) بسازيم و بيشترين سرمايه گذاري را متوجه توسعه راه آهن كنيم و از دستاوردها و تجربه هاي با ارزش كشور هند در اين زمينه درس بگيريم. اميد است با نظرات و رهنمودهاي كارشناسان ارجمند، آنچه كه در اين نوشتار مطرح شده است، در يك مسير متعالي به اهداف مناسبي براي نيل به برنامه هاي مفيد در راهسازي و شبكه راهها و ارتباطات كشورمان منجر شود. هوشنگ آزاديان كارشناس عمران و راهسازي