Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801029-53695S1

Date of Document: 2002-01-19

چگونه احساسات خود را ابراز؟ كنيم يكي از مهارتهاي اجتماعي يكي از مهارتهاي اجتماعي مهم نحوه ابراز احساسات دروني خويش است. براي برقراري ارتباط موثر با ديگران بايد بدانيم كه چگونه احساسات و عواطف را به ديگران ابراز كنيم. اينكه ديگران ما را چگونه فردي بدانند، فقط بستگي به اين ندارد كه ما داراي چه عواطف و احساساتي نسبت به آنها و محيط هستيم، بلكه بايد بتوانيم به طوري مطلوب عواطف و احساسات خود را به آنها نشان دهيم. چه بسا كه ما فرد يا افرادي را بسيار دوست مي داريم ولي هرگز نتوانسته باشيم دوست داشتن خود را به او يا آنها نشان دهيم. كه نتيجه هماني مي شود كه اصلا در ذات دروني ما نيست. البته نحوه ابراز احساسات در اقوام و مليتهاي مختلف متفاوت است و هر كدام داراي سمبلهاي خاص خود مي باشند كه بايد در اين زمينه به فرهنگهاي هر قوم يا ملت توجه كرد. پاول ايكمان در مورد توافقات اجتماعي بر سر اين موضوع كه احساسات و عواطف چه موقع و به چه نحو بيان شوند اصطلاح قواعد ابراز احساسات را به كار مي برد. او معتقد است فرهنگها گاهي اوقات در اين رابطه به طرز عجيبي با يكديگر فرق مي كنند. ايكمان قواعد ابراز احساسات را به چند نوع اساسي تقسيم مي كند. برخي از افراد در نمايش احساس خود خست به خرج داده و آن را به حداقل مي رسانند. اين شيوه در فرهنگ ژاپني به چشم مي خورد و به هنگام حضور شخصي عالي رتبه يا يكي از اولياي امور بروز مي كند. مثلا دانش آموزان در موقع حضور فرد كارشناس در هنگام تماشاي يك فيلم هولناك، ترس و اضطراب خود را در زير چهره اي خشك و بي حالت مخفي مي كنند و هنگامي كه كارشناس حضور نداشت اين ترس و اضطرابشديد خود را نشان مي دهند. دسته دوم كساني هستند كه احساسات خود را به گونه اي مبالغه آميز ابراز مي كنند. دسته سوم كساني هستند كه احساس ديگري را به جاي احساس واقعي شان بروز مي دهند. اين روش بيشتر در بخشي از فرهنگهاي آسيايي و تا حدودي در فرهنگ ما ايرانيان به چشم مي خورد كه گفتن نه را بي ادبي دانسته و عليرغم ميل باطني خود پاسخ مثبت مي دهند. نحوه به كارگيري اين سه شيوه به هوش عاطفي فرد بستگي دارد. ما بخشي از اين قواعد ابراز احساسات را از همان دوران كودكي ياد مي گيريم، مثلا خودمان به بچه ياد مي دهيم وقتي كه پدر بزرگ به مناسبت روز تولد هديه نامناسبي به او داد ناراحت و دمق نشود و در عوض لبخند بزند و از پدر بزرگ تشكر كند. در امر تربيت، احساسات و عواطف هم وسيله هستند و هم پيام. اگر پدر يا مادري با حالتي خشن، متوقع و سرد به فرزند خود بگويد نخند و تشكركن آنگاه بچه به احتمال زياد درس كاملا متفاوتي را ياد مي گيرد و در حقيقت با چهره خشم آلود و سرد روبه پدر بزرگ كرده و مي گويد متشكرم و تاثير اين واكنش بر پدر بزرگ نيز بسيار متفاوت خواهد بود. در مرحله نخست شاد مي شود ولي بعدبر اثر دريافت آن پيام گنگ، آزرده مي شود. اظهار عاطفه و احساس، البته، تاثيري آني بر شخصي كه آن را دريافت مي كند بر جاي مي گذارد. به هرحال درسي كه بچه ياد مي گيرد اين است; وقتي كه احساسات واقعي ات ممكن است به شخصي كه دوستش داري آسيب بزند آن را مخفي كن و در عوض احساس دروغيني را كه كم خطراست بيان كن. اين قواعد بيان احساسات بيشتر از آن كه جزيي از نزاكت اجتماعي باشند نحوه تاثير احساساتمان را بر ديگران تعيين مي كنند. اجراي صحيح اين قواعد آن است كه تاثير خوبي بر جاي بگذارد و اجراي ضعيف آنها وقتي رخ مي دهد كه آشفتگي احساسي بوجود بياورد. هنرپيشه ها، البته، استادان نمايش احساسات هستند و بدون شك بعضي از ما نيز در زندگي همچون هنرپيشه هاي طبيعي ايفاي نقش مي كنيم. اما چون درسهايي را كه راجع به قواعد بيان احساسات ياد مي گيريم برحسب الگوهاي رفتاري مان فرق مي كند بنابراين از لحاظ مهارت بازيگري نيز با يكديگر تفاوت داريم. سرايت احساسات و عواطف ما در برخورد با ديگران پيامهاي عاطفي خود را مي فرستيم و اين پيامها آنها را تحت تاثير قرار هر مي دهد چقدر مهارت اجتماعي ما در اين زمينه زيادتر باشد به همان ميزان بهترمي توانيم پيامهاي ارسالي خود را كنترل كنيم. در تمام موارد بدون استثناء، حالت رواني فرد پراحساس به شخص سرد و دمق انتقال مي يابد. اين انتقال جادويي چگونه رخ مي دهد. پاسخ اين است كه همگي ما به طور ناخودآگاه عواطف و احساساتي را كه توسط شخص ديگر به نمايش گذاشته مي شود تقليد مي كنيم - از طريق تقليد ناآگاهانه از حركات چهره، ايما و اشاره، لحن صدا و ديگر حركات بدني وي - مردم از طريق اين تقليد سعي مي كنند همان حالت رواني را در خود ايجاد كنند. تقليد از احساسات ديگران معمولا به گونه اي ظريف و هوشمندانه صورت مي گيرد. اولف ديمبرگ محقق سوئدي دانشگاه اوپسالا، دريافت كه وقتي مردم چهره خندان يا ناراحتي را مي بينند عضلات چهره خودشان نيز به تقليد از آن دچار تغييرات محسوسي مي شود كه با چشم غيرمسلح ديده نمي شود. ولي با كمك گيرنده هاي حسي الكترونيكي قابل مشاهده است. وقتي دو نفر با يكديگر روبه رو مي شوند آن كس كه در بيان عواطف و احساسات خود قوي تر عمل مي كند خلق (حالت رواني ) خود را به فردي كه منفعل تر بوده منتقل مي سازد. اما برخي مردم در مورد سرايت عاطفي مستعدتر از ديگران هستند. حساسيت ذاتي آنها باعث مي شود سيستم عصبي خودكار آنها خيلي آسانتر مورد هدف قرار گيرد. اين افراد بسيار تاثيرپذير هستند و هرگونه تبادل احساسات با فرد غمگين مي تواند آنها را به گريه بيندازد و در همان حال گپي كوتاه با فردي كه روحيه اي شاد دارد مي تواند باعث دلگرمي و نشاطشان شود. جان كاسيوپو متخصص روانشناسي فيزيولوژيك اجتماعي در دانشگاه ايالتي اوهايو اظهار مي كند: فقط با مشاهده كسي كه احساسي را بيان مي كند همان حالت رواني در ما ايجاد مي شود; خواه آن را تقليد كنيم يا نه. يكي ديگر از عوامل ارتباط، ميزان تفاهم عاطفي مردم در هنگام مواجه شدن با يكديگر است و بستگي به اين دارد كه درموقع صحبت كردن با هم، از لحاظ حركتهايي كه به بدن خود مي دهند چقدر با هم هماهنگ باشند. يكي سر تكان مي دهد، يكي با دست اشاره مي كند، يا هر دو در يك زمان از روي صندلي هاي خود بلند مي شوند، اين هماهنگي احساسي را هر چه بيشتر مي توان در بين مادران و نوزادان، همچنين ميان دوستان بسيار صميمي مشاهده كرد. خلاصه آنكه مردم - خواه شادمان، خواه غمگين - هر چقدر بيشتر با طرف مقابل خود از لحاظ فيزيكي (حركات دست و چهره و غيره ) خو بگيرند به همان اندازه خلق و خوي آنها به هم شبيه مي شود. فرانك برنيري روانشناس دانشگاه ايالتي ارگون براساس تحقيقاتي كه انجام داده است مي گويد: احساس راحتي يا عدم راحتي در ملاقات با فرد ديگر، موضوعي است كه به حركات جسماني طرفين مربوط مي شود. براي اينكه احساس آرامش و راحتي كنيد احتياج به زمان براي سازگاري داريد تا حركات بدني خود را با ديگري هماهنگ سازيد. همزباني ميان زن و شوهر باعث مي شود كه خلق و خوي آنها با يكديگر سازگار شود. به طور خلاصه، هماهنگي خلق و خو و حالت رواني، زيربناي حس تفاهم و ايجاد رابطه نزديك با ديگران است، همان عاملي كه در انس ميان مادر و نوزاد نقش اساسي ايفا مي كند. يكي از عوامل تعيين كننده در تاثيرگذاري شخصي، به مهارت ما در دستيابي به اين هماهنگي عاطفي بستگي دارد. اگر در سازگاري با خلق و خوي ديگران ماهر باشيم، يا به راحتي بتوانيم ديگران را زير سلطه عاطفي خود درآوريم آنگاه كنش متقابل ما با ديگران در سطح عاطفي به سهولت انجام مي گيرد. رهبر قدرتمند كسي است كه بتواند به اين طريق هزاران نفر را به جنبش درآورد. كساني كه در زمينه دريافت و ارسال احساسات ضعيف هستند در روابط خود با ديگران دچار مشكل بوده و به همين خاطر مردم هنگام تماس با آنها راحت نيستند، اگر چه نمي توانند علت اين موضوع را بيان كنند. هوش بين فردي و ارتباط هوش بين فردي (IQ Personal Inter) از مهارتهاي اجتماعي است كه به وسيله آن فرد قادر به برقراري رفتار و رابطه اي نزديك و صميمانه با ديگران در ازدواج، دوستي يا شركت در كار مي شود. چنين مهارتهايي در دوره پيش دبستاني، جوانه هاي استعدادهايي هستند كه بعدها در زندگي پخته و كامل مي شوند. هر كس چهار خصوصيت زير را داشته باشد صاحب هوش بين فردي است. سازماندهي * گروه: داشتن ابتكار عمل براي هماهنگ كردن فعاليتهاي عده اي از افراد. اين استعداد را مي توان در كارگردانان سينما و تئاتر، افسران ارتش و مديران شركتها و سازمانهاي مختلف مشاهده در كرد كودكي اينگونه افراد در زمين بازي كاپيتان تيم هستند و درباره نحوه بازي تصميم گيري مي كنند. * مذاكره براي حل مسائل: استعداد ميانجيگري، جلوگيري از بروز اختلاف، حل و فصل كردن مشكلات، افرادي كه از اين خصوصيت برخوردارند براي داوري كردن در مشاجرات مناسب هستند و نقش ميانجي را خيلي خوب بازي مي كنند و براي مشاغل سياسي و حقوقي، عالي هستند نيز در كودكي همان كساني هستند كه بحث و جدل در زمين را فرومي نشانند. * روابط شخصي: استعداد همدردي و دلجويي از ديگران. كسي كه داراي اين ويژگي باشد خيلي با ديگران راحت روبه رو مي شود و در قبال احساسات ديگران احساس مسئوليت مي كند - هنر ايجاد رابطه - اينگونه افراد مي توانند همسران قابل اعتماد، رفقاي صميمي، شركاي تجاري مناسب و بازيكنان تيمي خوبي براي باشند شغل معلمي عالي هستند. تجزيه * و تحليل اجتماعي: شناخت و بصيرت دروني راجع به عواطف، انگيزه ها و علايق ديگران. اينگونه افراد به راحتي با ديگران رابطه صميمي برقرار مي كنند. آنها با اين توانايي خود مي توانند مشاور يا روان درمانگر خوبي باشند و اگر كمي بر طبع ادبي خود نيز بيفزايند رمان نويسان خوبي از كار در مي آيند. مهارتهاي فوق، عوامل ضروري براي جذبه جادويي و موفقيتهاي اجتماعي هستند، اگر بخواهيم از آنها در جهت مثبت استفاده كنيم. اما اگر اين مهارتهاي اجتماعي به كمك درك هوشمندانه اي از احساسات و نيازهاي حقيقي شخص متعادل نشوند آنگاه ممكن است به موفقيت هاي اجتماعي نامناسب و توخالي منجر گردند. همانطور كه مارك اشنايدر روانشناس دانشگاه مينه سوتا در تحقيق در مورد مهارتهاي اجتماعي افرادي كه آنها را به بوقلمون صفتان اجتماعي تبديل كرده است مي گويد: بوقلمون صفتان اجتماعي كساني هستند كه هر كاري را براي مورد توجه واقع شدن انجام مي دهند. اشنايدر مي گويد: نشانه آنكه كسي به بوقلمون صفتي دچار شده اين است كه وي از نظر اجتماعي خيلي محبوب و دوست داشتني است ولي روابط خصوصي پايدار وارضاء كننده اي به ندارد هر حال روش صحيح آن است كه مهارتهاي اجتماعي را با صداقت كامل مورد استفاده قرار دهيم. بوقلمون صفتان اجتماعي اگر لازم باشد براي پسند مردم يك چيز مي گويند اما چيزي ديگر انجام مي دهند. آنها به راحتي با اين تضاد كه ميان چهره اجتماعي و چهره فردي و خصوصي شان وجود دارد كنار آمده و زندگي مي كنند. چنين افرادي به جاي آنكه به سادگي احساس واقعي خود را بروز دهند، همواره در جست وجوي نشانه اي هستند تا بفهمند ديگران چه انتظاري از آنها دارند. آنها از قابليتهاي اجتماعي خود استفاده كرده و اعمال خود را با موقعيتهاي متمايز اجتماعي تنظيم مي كنند و در هر جمعي به رنگ خاصي درمي آيند تا مورد پسند ديگران قرار گيرند. در پايان مي توان اينگونه نتيجه گيري كرد كه ابراز احساسات و عواطف به عنوان بخشي از مهارتهاي اجتماعي ابزار بسيار مهمي براي ارتباط و تعامل موفقيت آميز با ديگران مي باشد، كه نحوه ابراز مناسب آن مستلزم قواعدي است كه به طور مختصر مطرح يادگيري گرديد اين قواعد نيز مستلزم تربيت است كه بخش مهم و اصلي اين تربيت به دوران نوزادي و پيش دبستاني و تا حدودي به دبستان مربوط مي شود و اين هشداري است به والدين و مربيان اين دوره ها كه اهميت اين دوره ها را دانسته و در امر تربيت و آموزش مهارتهاي اجتماعي به عنوان يكي از اصلهاي مهم آموزش و پرورش همت گمارند تا فرزندان آينده جامعه، افرادي شاداب، پركار و در زمينه زندگي اجتماعي از روابط اثربخشي براي خود و ديگران برخوردار باشند و نكته قابل توجه اينكه كودكي، پدر بزرگسالي است! غلامعلي اسماعيلي روانشناس مركز مشاوره دانشگاه علامه طباطبايي بهاره سادات روتهي كارشناس روانشناسي باليني * براي كسب اطلاعات بيشتر در زمينه اين مقاله به كتاب هوش عاطفي ترجمه حميدرضا بلوچ انتشارات جيحون مراجعه شود.