Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801029-53690S1

Date of Document: 2002-01-19

بيم و هراس براي آينده تئاتر كشور گفت وگو با داود رشيدي عضو هيات بازبيني جشنواره تئاتر فجر * چندمين جشنواره اي است كه شما به عنوان داور در آن حضور؟ داريد - قبلا يا به دليل كاري، يا به سبب اينكه اهميت اين كار را نمي دانستم، كمتر شركت داشتم. اما از زماني كه به اين مهم پي بردم، حتي اگر كاري هم داشته باشم كنار مي گذارم و قبول مي كنم كه داور باشم. هم به دليل اهميت اين جشنواره و ديگر به دليل جوان بودن گروههايي كه آينده تئاتر اين مرز و بوم را تشكيل مي دهند و هم به دليل اينكه البته براي خود من اين بازبيني ها بسيار موثر است و با كمال خضوع و فروتني مي گويم كه در اين بازبيني ها بسيار ياد مي گيرم. جدا از اين متوجه مي شوم كه جريان تئاتر مملكت به چه سويي مي رود و چه كساني در اين عرصه مشغول فعاليت هستند، چه نويسندگان و چه بازيگراني پا به عرصه ظهور مي گذارند و چگونه مي توان از آن بهره برد. همچنين از بعضي از كارگردانان جوانان خلاقيت هايي ديده مي شود كه ديدم را در امر كارگرداني بازكرده و در كارهاي بعدي به من كمك مي كند. * تاثير جشنواره ها، به خصوص جشنواره بين المللي تئاتر فجر را بر روند تئاتر ايران چگونه ارزيابي؟ مي كنيد - تاكنون تاثير جدي نداشته است. معمولا ما در ايران جشنواره ها را بسيار خوب برگزار ولي مي كنيم متاسفانه گروه هاي شهرستاني و نيز برخي گروههاي تهراني تنها براي جشنواره فعاليت مي كنند و پس از آن دست از فعاليت مهم مي شويند اين است كه اين فعاليت تداوم داشته و گروههايي كه تئاترهاي خوب ارائه مي دهند و به جشنواره راه پيدا مي كنند، فعاليت شان را در طول سال چه در شهرستان و چه در تهران ادامه بدهند تا اين محفل گرم نگه داشته شود. اما متاسفانه به دليل كمبود امكانات و كمبود سالن و نبودن بودجه لازم، گروهها ترجيح مي دهند بيشتر براي جشنواره كار كرده و بعد از جشنواره ديگر به كار خود ادامه نمي دهند. به نظرم جشنواره بايد هدف خود را براين اصل استوار كند كه اين نمايشها تبادل انديشه و افكار بين گروههاي مختلف در طول سال ادامه داشته باشند. * شما به عنوان يكي از اعضاي بازبين چه ملاكي را در راي نهايي و انتخاب بهترين ها مدنظر؟ داريد به عبارت ديگر مجوز حضور به چه گروههايي تعلق؟ مي گيرد - فكر مي كنم مساله اي كه چه براي من و چه براي ديگر دوستان در درجه اول مدنظر است، آن است كه چقدر يك نمايش مي تواند، با مخاطب ارتباط برقرار قاعدتا كند كاري كه درست و صميمي نبوده و از يك اصول درست مانند تكنيك و رابطه اي و اثر گذاشتن و به تفكر وادار كردن برخوردار نباشد نمي تواند با مخاطب ارتباط برقرار كند. نمايشي كه تنها از ادا در آوردن برخوردار بوده و اصول تكنيكي در آن رعايت نشده باشد، طبعا خيلي زود دستش رو مي شود، طبيعي است كه انتخاب نشود. اما از طرف ديگر نمايشي كه صميميت داشته و از يك امتيازات معنوي، فني و آگاهي و شناخت در كارگرداني برخوردار باشد مورد تاييد قرار گرفته و انتخاب مي شود. در اين مدت كارهايي را ديدم كه داراي متن بسيار خوبي است، اما متاسفانه كارگردان صحنه را نمي شناسد، اصول كارگرداني را نمي داند، تعادل صحنه را نمي شناسد، زيبايي شناسي در چيدن افراد ندارد و بازيگران بي دليل در صحنه حركت دارند و از نظر ديد تماشاچي بايد همانند تماشاگر مسابقه پينگ پنگ سرش را از اين سو به آن سو بچرخاند. طبيعتا اين نمايش تماشاچي را خسته مي كند. من به سبب اينكه كارگرداني تئاتر خوانده ام اين مشكل را بيشتر حس مي كنم. بنابر * اين مي توان نتيجه گرفت كه شما هم محتوا و هم ساختار را مدنظر؟ داريد - البته نه تنها محتوا، بلكه اين مورد كه نمايشي در ارتباط برقرار كردن با مخاطب چقدر موفق است نيز مدنظر ماست. ممكن است يك نمايش محتواي بسيار خوبي داشته باشد، اما اصلا با تماشاچي نتواند ارتباط برقرار كند و اصلا مساله امروز تماشاچي نباشد و يا اينكه اصلا آن متن را نفهمد. چنين نمايشي پذيرفتني نيست و زايد است. * بالاخره اگر كاري از نظر محتوايي خوب بوده ولي با جامعه امروزي ما تناسبي نداشته باشد، اما از نظر فني هم خوب باشد، از نظر شما انتخاب مي شود يا؟ نه - البته من به تنهايي با يك نمايش اينگونه برخورد نمي كنم. بلكه بايد ديد مابقي نمايشها چگونه است. زيرا ما از نظر تعداد انتخاب با محدوديتي روبه رو هستيم. نمي توان همه را انتخاب كرد. در صورتي كه يك نمايش از نظر محتوايي با جامعه ما سازگار باشد و از نظر تكنيكي هم خوب باشد، به نسبت نمايشي ديگر كه محتوايي خوبي نداشته و از نظر فني هم چندان مدنظر نباشد، بين اين دوتا اولي را انتخاب خواهم كرد. * با توجه به تعداد بيش از صد تئاتردر مرحله بازبيني و وقت كمي كه براي آن در نظر گرفته شده است بعضي از تئاترها تا پايان نمايش بازبيني نمي شوند. آيا همين عدم ديدن كامل نمايش در راي نهايي، شما را با مشكل روبه رو ؟ نمي سازد - نه. وقتي ما دوسوم نمايش را مي بينيم، متوجه خواهيم شد كل نمايش چيست و توانايي كارگردان چقدر بوده است. حتي بازيگران آزمون خود را در آن مدتي كه مي بينمشان خواهند داد. در ضمن ما اگر به اين نتيجه رسيديم كه نمايشي خوب است و حداكثر فاكتورهاي حضور در جشنواره را دارد، قطع مي كنيم و اما اگر حس كنيم نمايشي خوب نيست، خودمان را مجبور مي كنيم كه نمايش تا آخر اجرا شود. زيرا فكر مي كنيم شايد در آخر اتفاقي رخ دهد يا اينكه گروه معترض شوند كه نمايش تا آخر ديده نشده است. به همين سبب نمايش هاي بد را تا آخر مي بينم كه البته اين كمي خسته كننده است. با * بحث الگوسازي جشنواره موافق؟ هستيد - بله. اين مطلبي است كه بسيار درآن دقت مي كنيم. زيرا نمايشي كه انتخاب مي شود و در جشنواره شركت مي كند و شايد هم جايزه اي به آن تعلق گيرد حتما در جريان تئاتري كشور اثر خواهند گذاشت و تمام گروهها آن را الگو قرار مي دهند. البته اين يك امر طبيعي است. به همين دليل سعي مي كنيم نمايش هاي خيلي آوانگارد را انتخاب نكنيم. از ترس اينكه بر كل تئاتر تاثير بگذارد (حتي اگر در اين نمايش با خلاقيتهاي جديدي روبه رو بشويم ) اما از ترس همين موردي كه ذكر كردم، آن را انتخاب نمي كنيم. * با توجه به اينكه اكثر نمايش ها را بازبيني كرده ايد، احساس مي كنيد تئاتر سال آينده روبه چه سمتي خواهد؟ داشت - امسال در كارهاي معاصر گروهها موفقتر عمل كرده اند. البته نمايش هاي كلاسيك نيز وجود دارد. اما موردي كه بسيار در نمايش ها مشهود روي بود، آوري به انواع و اقسام تئاترها چه در تئاتر تهران و چه در شهرستان است. امسال از نظر تنوع بسيار غني هستيم. زيرا گروهها سعي كرده اند براساس توانمنديهاي خود متن انتخاب كرده و تمرين كنند. بنابراين شاهد نمايشهاي خوب و قوي اي در سال آينده خواهيم بود. * جامعه تئاتري ايران بسيار كوچك است و به ناچار در اين حيطه انتخاب رد يا قبول آثار شما در مقابل دوستاني قرار گرفته ايد كه آثارشان را بازبيني خواهيد كرد. چگونه با اين مسئله كنار آمده ايد تا اين دوستي در راي نهايي شما بي تاثير؟ باشد - اول اينكه معمولا يك داور سعي دارد بدون در نظر گرفتن اينگونه دوستيها عمل كند، در ثاني اين خانواده آنچنان كه مي گوييد كوچك نيست. ما در تهران در اين مدت چيزي حدود صد نمايش را بازبيني كرده ايم. مشابه همين تعداد نيز در شهرستانها وجود دارد كه البته وجود همين تعداد تا حدي هراس انگيز است. زيرا اين تعداد جوان جوياي كار در آينده چگونه بازار كار را خواهند يافت. اين تعداد علاقه مند در كجا، چه محلي و براي چه كسي مي خواهند كار؟ كنند چه بودجه اي به اينان تعلق خواهد گرفت. متاسفانه تعداد اين گروهها روز به روز زيادتر مي شود و كميت زيادي به وجود مي آورد كه طبيعتا كيفيت در آن گم مي شود. بنابراين ما تصميم گرفتيم كارهاي حرفه اي را اصلا قضاوت نكنيم و اين كار را به عهده خود مركز گذاشته ايم. زيرا من به خودم اين حق و اجازه را نمي دهم كه كار يك همكار كه هم او حرفه اي و هم من حرفه اي هستم را قضاوت كنم. البته مي توان در جشنواره اي كه به عنوان مثال تمام كارها حرفه اي هستند، يك كار بهتر را انتخاب كرد. اما در اين شرايط ترجيح مي دهم كه كارهاي حرفه اي را ما قضاوت نكنيم. اين كار را به عهده آقاي پاك دل به عنوان مسئول تئاتر شهر و آقاي مسافر آستانه به عنوان مسئول مركز هنرهاي نمايشي و آقاي كشن فلاح به دليل اينكه در مرحله بازخواني نيز حضور داشته اند، گذاشتيم. * اصولا با بازبيني كارهاي حرفه اي موافقيد يا؟ نه - به نظرم نبايد بازبيني زيرا كرد يك كارگردان حرفه اي شناخته شده است و كارش مشخص است. وقتي كه از او دعوت به عمل مي آيد، مي دانيم با چه كاري روبه رو هستيم. اين كارگردان نيز به لحاظ آبروي حرفه اي خود تمام سعي و تلاشش را دارد تا كاري خوب ارائه به دهد نظر من كارهاي حرفه اي نبايد بازبيني شوند. * چقدر تحصيلات و چقدر تجربه كاري در امر بازبيني موثر ؟ است - جواب اين سوال بسيار روشن هر است چقدر انسان تحصيلات يك رشته را داشته باشد و به همراه از تجربه كاري نيز بهره مند باشد بهتر مي تواند به نسبت فردي كه فقط تجربه يا فقط تحصيلات آن رشته را دارد، قضاوت كند. در * بين اعضاي بازبين افرادي ديده مي شوند كه ساليان سال داور جشنواره بوده اند، فكر نمي كنيد حضور چنين افرادي در امر انتخاب آثار به نوعي به يك تكرار رسيده باشد. - البته اگر ما هر ساله داوران جديدي داشته باشيم بهتر است. البته اين را نيز در نظر داشته باشيد كه با بضاعت اندكي روبه رو هستيم. افرادي مي توانند داور باشند كه خود در جشنواره، نمايشي نداشته باشند، همچنين به اين شناخت از آنان رسيده باشيم كه افراد بي غرض، با تجربه و تحصيلكرده اي هستند. طبيعتا در چنين شرايطي با افراد نادري روبه رو خواهيم بود كه همين امر باعث مي شود در چند دوره با تعداد مشخص داور روبه رو باشيم. گفت وگو: مژگان بنان