Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801025-53641S1

Date of Document: 2002-01-15

اوقات تلف شده دانش آموزان نقدي بر سياست هاي گذران اوقات فراغت دانش آموزان ايراني اشاره; قرن ها پيش، فيلسوف و رياضيدان مشهور يوناني، ارسطو، گفته بود كه هدف نهايي آموزش و پرورش، آموختن طريقه صحيح استفاده از اوقات فراغت است. البته سياست گذاران نظام آموزشي، بر خلاف نگاه ارسطو، در كنار آموزش علوم و فنون به دانش آموزان، گاهي گوشه چشمي هم به اوقات فراغت داشتند. معمولا مسئولان نظام آموزشي با فرا رسيدن فصل تابستان، قول طراحي صحيح و بهينه غني سازي اوقات فراغت را به سال آتي حواله مي دهند. ولي با اين حال پس از گذشت دودهه از عمر انقلاب اسلامي، هنوز برنامه ريزي مدوني براي غني سازي اوقات فراغت دانش آموزان ايراني، از مرحله شعار متوليان امر، به مرحله عمل نرسيده است. تا تعطيلي تابستان و رهاسازي ميليون ها دانش آموز ايراني، قريب پنج ماه باقي است، اميدواريم مسئولان آموزشي و فرهنگي با احساس مسئوليت پذيري نسبت به آينده فرزندان اين مرز و بوم، طرحي نو براي سال آتي و اوقات تلف شده آنان رقم زنند. مطلبي در اين زمينه تهيه شده كه با هم آن را پي مي گيريم. در حدود هشتصد سال پيش سعدي، كه جامعه شناسي واقع بين بود، تفريح و آسايش و آرامش را براي ادامه دادن به كارهاي جدي و خستگي آور، ضروري مي شمرد و مي گفت: زماني درس علم و بحث و تنزيل كه باشد نفس انسان را كمالي زماني شعر و شطرنج و حكايت كه خاطر را بود دفع ملالي خداي است آنكه ذات بي مثالش نگردد هرگز از حالي به حالي در نظام آموزشي ما، كمتر زماني مي توان از طرح ريزي اوقات فراغت سراغ برنامه هاي گرفت سنگين درسي مدارس كشور، نيز به گونه اي است كه تا حد ممكن وقت فراغتي، براي دانش آموز باقي نماند. در صورتي كه به حق مي توان گفت كه دشواري ها و مسائل مربوط به چگونگي استفاده از اوقات فراغت بايد در مدرسه حل شده باشد. نظام آموزشي ما، دانش آموزان را پيوسته سرگرم كتابهاي درسي و كمك درسي ساخته است. اغلب در زمان هاي خاصي از سال، اوايل خرداد تا اوايل مرداد، مسئولان به صورتي كاملا كليشه اي، از پركردن اوقات فراغت در تابستان سخن در مي گويند طول 90 روز از تعطيلات تابستان 18 ميليون دانش آموز ايراني مي توانند هر يك روزانه 5 ساعت مفيد از اوقات فراغت خود را به آموزش هاي فرهنگي - هنري اختصاص دهند كه با احتساب سه ماه تعطيلي اين رقم بالغ بر 9 ميليارد ساعت خواهد به شد جز آن عده قليلي از دانش آموزان كه براي كمك خرج خانواده در تابستان به كار مشغول مي شوند، براي بيشتر آنان، اوقات فراغت همان فضاي داخل خانه و گاهي هم بازي با هم محله اي هاست كه شايد با آبتني در يك نهر، فوتبال در زميني به وسعت يك كوچه بن بست يا خياباني كم گذر و به هوا فرستادن بادبادك و نهايتا تماشاي برنامه هاي تلويزيون در خانه همراه باشد. متاسفانه امروز تنها در برخي مناطق تهران و شهرهاي بزرگ ايران، امكانات گوناگون براي گذراندن اوقات فراغت در اختيار دانش آموزان قرار دارد، ولي اغلب دانش آموزان سراسر كشور از داشتن چنين امكاناتي محروم هستند. در طول سال هاي گذشته، هنوز هيچ تغيير محسوسي در شيوه گذران اوقات فراغت دانش آموزان صورت نگرفته است و لذا اين كه نام پر كردن به غني سازي اوقات فراغت و نظاير آن تغيير داده شود، در صورت قضيه فرقي نمي دهد. در واقع مساله اين است كه تابستان براي بچه هاي مدرسه، فصلي سرشار از شادي، تفريحات سالم و آموختني هاي مفيد است. چنين بينشي به بيشتر خانواده ها تسري يافته، به طوري كه آنان نيز همسو با مسئولين و برنامه ريزان كشور مي كوشند به هر قيمت كه شده براي نسل جوان برنامه بتراشند و به اصطلاح معروف، وقت را به هر ترتيب ممكن پر كنند. براي مثال در خانواده هايي كه توان مالي خوبي دارند، بي توجه به علايق فرزندان شان، آنها را در كلاس هاي آموزش زبان انگليسي، تقويتي، نقاشي، قرآن و... ثبت نام مي كنند. نداشتن اوقات فراغت والدين كه معمولا به دليل گرفتاري هاي بي حد و حصر آنان براي تامين مالي خانواده است، باعث مي شود كه ارتباط عاطفي آنها با فرزندان تضعيف شده و خود به خود، مساله باروري اوقات فراغت فرزندان جاي خود را به پر كردن اوقات فراغت دهد. در چنين وضعي، پدر و مادر تمام مساعي خود را به كار مي گيرند تا به هر ترتيبي كه شده به پيشنهادهاي مسئولان آموزشي در مورد پر كردن اوقات فراغت، گردن نهند. آنان بر اين باور هستند كه بدين ترتيب فرصت فكر كردن و رفتن به سوي امور نابهنجار را از نوجوان و جوان خود سلب كرده و از آنها محافظت كرده اند. دانش آموزاني كه در چنين نظام آموزشي، پرورش يافته اند شايد بتوانند كمابيش كاري مناسب دست و پا كنند، اما به همين افراد نيز آموخته نشده كه چگونه به درستي از اوقات آزادشان استفاده كنند. دكتر علي شريعتي در اين باره چنين مي نويسد: اوقات فراغت، ظرفيتي است كه انسان مي تواند در آن هنگام، ابعاد حقيقي خودش را باور كند. هنگام كار هيچكس خود حقيقي اش نيست، يعني در اوقات كار كردن، همه انسان ها تصنعي هستند و تنها در اوقات فراغت است كه آن چنان كه هستند مي نمايند و خودشان هستند. در نظام آموزشي ما - حتي در آموزش عالي - بسياري از افراد تصور مي كنند شخص بايد در زمينه حرفه خودش كار و مطالعه كند و علايقش هم بايد در همان حيطه باشد! بيشتر مردم، از اين كه يك فعال امور علمي و صنعتي، به هنر هم علاقه داشته باشد، اظهار شگفتي يكي مي كنند از عواملي كه بسياري از بزرگسالان ما را دچار افسردگي مي سازد، همين امر است كه وقتي به گذشته شان مي نگرند شاهد مسير باريكي هستند كه در طول عمر خويش پيموده اند و احساس مي كنند چه حيطه هاي ناشناخته و شگرفي كه آنها را تجربه نكرده اند و اينك ديگر عمري براي اين كارندارند. به ياد داشته باشيم كه صرفا با سخنراني و موعظه درباره فعاليت هاي اوقات فراغت، كاري از پيش نمي رود. سخن از فراغت آرماني نيست، بلكه نزديك ساختن فراغت سطح موجود به فراغت سطح مطلوب است. دكتر مهرداد جوانبخت