Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801021-53583S3

Date of Document: 2002-01-11

دهكده جهاني مسير ايران براي نفت آسياي؟ ميانه كوروش فخرطاولي اشاره: در هفته هاي اخير، موضوع خط لوله نفتي آسياي ميانه به غرب، دوباره در محافل رسانه اي _ اقتصادي جهان مطرح شده است. در همين شماره همشهري، در صفحه اقتصاد جهان مقاله اي از روزنامه فايننشال تايمز به همين مطلب پرداخته است. اما مطلبي كه پيش رو داريد درواقع گزيده اي از آن چيزي است كه در هفته گذشته در روزنامه هاي فرانسوي زبان آمده و در آن به ويژه بر مسير ايران تاكيد شده است. شماره زمستان 2000 فصلنامه واشنگتن كوارترلي حاوي مقاله اي بود به قلم فلمي خاليزاد و دانيل بيهان كه در آن آمده بود: اهميت افغانستان در سال هاي آينده مي تواند افزايش يابد، هنگامي كه نفت آسياي ميانه و ذخاير گازي اين منطقه _ كه قابل مقايسه با ذخاير درياي سياه است _نقش، تعيين كننده اش را در بازار جهاني انرژي پيدا كند. افغانستان مي تواند به عنوان يك دالان انرژي مطلوب مطرح باشد و امكان دسترسي به بازار آسياي ميانه را نيز فراهم آورد. خاليزاد كه يك آمريكايي افغاني تبار است، امروز به عنوان فرستاده ويژه جورج بوش، رئيس جمهور آمريكا، به افغانستان فرستاده شده است. او در مقاله ياد شده پيشاپيش خواهان سرنگوني طالبان شده خاليزاد بود مي دانست چه مي گويد: او قبلا مشاور اصلي كمپاني نفتي Unocal در پروژه خط لوله تركمنستان به پاكستان (از طريق افغانستان ) امروز بود نيز او به عنوان فرستاده ويژه رئيس دولت آمريكا به افغانستان، حتما اين پروژه را پي گيري مي كند. به علاوه مي توان گفت از جهتي نقش او حتي عوض هم نشده است: گروه بوش ردپاهايي در شركت هاي بزرگ نفتي آمريكايي دارند كه مي تواند از تحولاتي در آينده خبر دهند. گروه نفتي بوش جورج بوش، رئيس جمهور فعلي آمريكا، قبل از آنكه به اين سمت برسد و حتي قبل از فرمانداري ايالت تگزاس، در امور نفتي اين ايالت يك حرفه اي محسوب مي شده است. ديك چني، معاون اول وي، رياست گروه نفتي مهم هاليبورتون ( Halliburton) را به عهده داشته است و بالاخره اين كه كوندوليزا رايس، مشاور امنيت ملي رئيس جمهور، عضو هيات مديره شركت معظم شورون ( Chevron) بوده است. پر مشخص است كه اين سه اكنون با قرار گرفتن در راس مقدرات آمريكا، پي جويي منافع نفتي كشورشان را جزو اولويت هايشان قرار داده حتي باشند برخي پا را فراتر از اين نهاده و اظهار مي دارند كه حمله به افغانستان با هدف پيدا كردن جاي پاي محكم در آسياي ميانه رخ داده است. ديك چني در گزارشي درباره سياست انرژي آمريكا در سال گذشته (كه تحت رياستش تهيه شد ) پيشاپيش، بر ضرورت راه هاي تجاري جديد براي صادرات در منطقه آسياي ميانه تاكيد كرده بود. به هرحال ايالات متحده از سال ها قبل در روياي تدارك مسير نفتي مطلوب از درياي خزر به سوي بازار جهاني به سر مي برده است. تحقق اين رويا مي تواند از وابستگي مصرف كنندگان بزرگ انرژي در جهان به اوپك بكاهد. ذخاير شناخته شده آذربايجان، قزاقستان، تركمنستان و ازبكستان، حتي نفت بيشتري نسبت به حوزه هاي نفتي درياي شمال را در خودشان جاي داده اند. يك كارشناس عضو موسسه بروكينگز عقيده دارد كه از سرگيري خشونت ها در خاورميانه، اهميت منابع نفتي خزر را افزايش مي دهد. او عقيده دارد كه پيروزي آمريكا در افغانستان در اين بستر مي تواند به طور جدي معادلات نفتي در منطقه را دگرگون سازد. مسير افغان براي گاز تركمن در سال 1997 شركت Unocal با كمك فعالانه دولت كلينتون و سرويس هاي مخفي پاكستان توانسته بود با رژيم طالبان ارتباط برقرار آمريكايي ها كند فكر مي كردند با اندكي شانس مي توانند افغانستان طالبان را مثل سعودي ها در خليج فارس، به متحد قابل قبولي در منطقه تبديل كنند. از اين طريق، پروژه دوميليارد دلاري انتقال گاز تركمنستان از طريق افغانستان به پاكستان طراحي شد. خاليزاد در آن زمان مشاور Unocal بود. پروژه مسير افغان بعد از سوءقصدهاي اوت 1998 عليه سفارتخانه هاي آمريكا در تانزانيا و كنيا به نتيجه نرسيد. بانكداران گروه و كارشناسان سيا ريسك اين پروژه را بالا ارزيابي كردند. مسير ايران اما تحولات نفتي جديد منطقه فراتر از پروژه Unocal است. هرچه باشد ايده اين خط لوله هنگامي مطرح شده بود كه بي اعتمادي در روابط مسكو _ واشنگتن برقرار بود و البته آمريكا نسبت به ايران بسيار سختگيرانه رفتار مي كرد. اين شرايط بعد از 11 سپتامبر دگرگون شده است: روسيه به ناگهان به كشور دوست آمريكا تبديل شده و ايران نيز بعد از سوءقصدهاي 11 سپتامبر موضع نرمي در قبال ايالات متحده اتخاذ كرده است. خانم فيونا هيلز از موسسه بروكينگز عقيده دارد: امروز روسيه مي تواند در پروژه هاي آسياي ميانه به عنوان يك متحد مطرح باشد اما ايران، نه تنها امكان دسترسي مستقيم درياي خزر به خليج فارس را فراهم مي كند، خودش نيز از منابع گازي عظيمي (دومين در جهان ) بسر مي برد. آنچه در روابط واشنگتن با تهران بعد از 11 سپتامبر اتفاق افتاده، اشتهاي خيلي ها را تحريك كرده است; به ويژه اين كه همه كارشناسان واقع نگر متفق القولند كه مسير ايران بهترين، امن ترين و كم هزينه ترين مسير انتقال نفت و گاز آسياي ميانه به غرب است.