Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801021-53579S1

Date of Document: 2002-01-11

چهارراه نفتي جهان خزر شمالي مقامات قزاقستان روز به روز به خط لوله جنوب از طريق ايران علاقه بيشتري نشان مي دهند پس از واقعه 11 سپتامبر و تحولات متعاقب آن در جهان، به ويژه در منطقه خزر و آسياي ميانه و به واسطه گرمي روابط آمريكا و روسيه، تصور عبور لوله نفتي آسياي ميانه به غرب از ايران محتمل تر از هميشه به نظر مي رسد فايننشال تايمز / مصطفي اميري هم اكنون عقيده بر اين است كه ذخاير قابل بازيافت ميدان نفتي دريايي قاشگان در قزاقستان حتي از ذخاير ميدان نفتي تنگيز نيز كه بين 750 ميليون /1 125تا ميليارد تن برآورد مي شود، بيشتر است. بنابراين هيچ شكي وجود ندارد كه منطقه خزرشمالي با توجه به كشف لرزه شناختي صدها ميدان كوچكتر نفت، يك منطقه نفتي جديد خواهد بود. طبق اظهار يرلان ادريسف، وزير امور خارجه قزاقستان، اين كشور در سال 2001 بيش از 40 ميليون تن نفت و گازهاي ميعاني توليد كرده و تا اواخر دهه حاضر ميلادي ساليانه 250 ميليون تن از محصولات فوق توليد خواهد كرد. اين وزير همچنين پيش بيني مي كند كه از سال 2010 به بعد قزاقستان ساليانه 400 ميليون تن نفت و گازهاي ميعاني توليد خواهد كرد. اما كارشناسان نفتي در برآوردهاي خود احتياط بيشتري به خرج آنها مي دهند به اين مسئله اشاره دارند كه كنسرسيوم قاشگان تنها در اواخر سال 2002 ميلادي برآورد خود از ذخاير موجود در ميدان نفتي فوق را اعلام خواهد كرد كه مي تواند به عنوان برآوردي رسمي مورد استفاده قرار گيرد. با وجود اين، حتي با قبول محتاطانه ترين برآوردها نيز بايد اذعان داشت كه خط لوله CPC با ظرفيت نهايي 67 ميليون تن كه نفت را از بندر آقتايي قزاقستان به بندر نوورسيسك روسيه در درياي سياه منتقل مي كند، و همچنين خط لوله باكو - سوپسا به ظرفيت 18 ميليون تن كه نفت را از بندر باكو در آذربايجان به بندر سوپسا در گرجستان منتقل مي كند، براي انتقال اين حجم از توليد كافي نخواهد بود. بنابراين هم اكنون انتظار مي رود خطوط لوله انتقال نفت و گاز از اين منطقه به تمام جهات كشيده شود - از طريق گرجستان و تركيه به غرب از طريق قزاقستان به چين و از آنجا به شرق، و حتي از طريق افغانستان به پاكستان و هند. اين مسير ديگر به لحاظ سياسي غيرقابل تصور نيست. به لحاظ تكنيكي و مالي، راحت ترين و ارزانترين مسير، احداث خط لوله شمال از طريق روسيه و يا جنوب از طريق ايران خواهد بود. هر چه مسير كوتاه تر باشد، هزينه نيز پايين تر خواهد بود. اما هزينه فقط يكي از عوامل تعيين كننده آقاي است ادريسف، وزير امور خارجه قزاقستان، مي گويد كه تنها شركت هاي نفتي آمريكايي تا به حال بيش از 4 ميليارد دلار در اين منطقه سرمايه گذاري كرده اند و از آنجايي كه معمولا شركت هاي نفتي بين المللي بخشي از هزينه هاي احداث خط لوله را متقبل مي شوند، نظر آنها را نيز بايد در تصميم گيري ها لحاظ كرد. صرف نظر از مسايل سياسي، انتقال نفت خزر از طريق ايران بدان معناست كه نفت بيشتري از تنگه هرمز عبور خواهد كرد كه اين خود به معناي وابستگي بيشتر جهان به منطقه بي ثبات خاورميانه خواهد بود. انتقال نفت از طريق روسيه و گرجستان به درياي سياه نيز حجم ترافيك نفتي در تنگه بسفر و داردانل را افزايش مي دهد كه تركيه به خاطر مسايل زيست محيطي، ايمني و سياسي - اقتصادي شديدا با آن مخالف است. راه حل روسيه براي پرهيز از مشكل افزايش حجم ترافيك نفتي در درياي سياه، انتقال نفت خزر از طريق بنادر حوزه بالتيك، از جمله بندر جديد پريمورسك در خليج فنلاند، و همچنين استفاده از جايگزين هاي ديگري نظير خط لوله پيشنهادي بورگاس در بلغارستان به الكساندرو پولوس در شمال درياي اژه است. يكي ديگر از راه هاي پيشنهادي، استفاده از خط لوله موجود بين دروژبا به بندر نفتي اوميسجالك در كرواسي است. با وجود اين، دولت آمريكا از خط لوله بسيار طويل و پرهزينه اي حمايت مي كند كه از بندر آقتايي قزاقستان شروع شده و پس از عبور از درياي خزر از طريق آذربايجان و گرجستان به شرق تركيه و از آنجا به بندر جيهان در درياي مديترانه ختم مي شود. اين خط لوله موجب ازدحام رفت و آمد نفت كش ها در تنگه بسفر نخواهد شد ولي عبور آن از منطقه كوهستاني و صعبالعبور كردستان تركيه هزينه فراواني در برخواهد داشت. اين خط لوله در ابتدا به عنوان خط لوله باكو - تفليس - جيهان و با اين فرض كه ذخاير نفت خزر جنوبي بيشتر از ذخاير خزر شمالي است، طراحي شده بود. واضح است كه اين پروژه تنها در صورتي قابل تحقق خواهد بود كه قزاقستان حاضر به انتقال روزانه 80 هزار بشكه نفت از طريق اين خط لوله بوده و امتداد پروژه باكو - جيهان به آقتايي را توجيه پذير سازد. با وجود اين، امتداد اين خط لوله به آتيرائو به معناي احداث خط لوله اي بسيار پرهزينه و طويل (نزديك به 2000 كيلومتر ) است كه از چهار كشور و يك درياي آسيبپذير به لحاظ زيست محيطي عبور خواهد كرد. اما به رغم شك و ترديد شركت هاي نفتي نسبت به توجيه اقتصادي طرح، هنوز امكان تحقق آن وجود دارد. با وجود اين، مقامات قزاقستان روز به روز به خط لوله جنوب از طريق ايران علاقه بيشتري نشان مي دهند. ايران هم اكنون به بازار روبه رشدي براي غلات، فولاد و كالاهاي غيرنفتي قزاقستان تبديل شده است. پيش از واقعه يازدهم سپتامبر، با توجه به موضع گيري ايالات متحده در قبال ايران و ممنوعيت فعاليت شركت هاي نفتي آمريكايي در ايران، تحقق چنين پيشنهادي غيرقابل تصور به نظر مي رسيد. با وجود اين، پس از واقعه يازدهم سپتامبر و تحولاتي كه متعاقب آن در جهان، به ويژه در منطقه خزر و آسياي ميانه به واسطه گرمي روابط آمريكا و روسيه، صورت گرفته است، باورهاي گذشته متزلزل شده و زمينه براي همكاري جديد فراهم آمده است.